– Фермаҕа киирэн, таах-сибиэ библиотека эҥин тэрийэн сордоммуккун, кэпсээбиттэрэ.
– Хайдах таах-сибиэ?
– Көһөртөөрү сылдьабыт ээ.
– Буоллунууй!
– Сотору көһөллөр. Киһиттэн ыйытан-хайаан да баран ону-маны оҥоруо эбиккин. Саҥа хотонноругар дьэ онно кыһаллаар.
– Сотору даа?
– Ы-һы.
– Ээ, чэ буоллун! Киһи үлэтэ таах хаалыа суоҕа.
– Көтүрүллэр хотон…
– Буоллун!
– Эрэйдээх, биирдэ айаҕаланан сүрэхтэммитиҥ – ити баар! Эн туох буоллуҥ, ээ?
– Чэ-чэ, ээх! Мэһэйдээмэ! Хайыахпыный, оттон…
– Акаарычаан, барытын бэйэҥ уустугурдаҕын.
– Хайдах, ол аата?!
– Һа-һа-һа! Мин эйигин билэбин бачча сылы быһа, ама, билиэм суоҕа дуо? Суолтата да суоҕу бэйэҥ уустугурдаҕын, барытын төрдүн-түгэҕин түөһэн биэрэҕин. Таптаабыт дьахтар бөлүһүөктүү сыппат, эн курдук. Анна Каренинаны өйдөө, акаарычаан!
– Ол аата эн… ол аата, эн миигин таптаабат буоллаҕыҥ дии.
– Ох, Даайа-Даайа, өйгөр-санааҕар таптал эрэ, атын туох да суох. Чэ, мин бардым, хонтуорабар таҕыстым. Дууһаҕын түөһэ хаал, баҕар, өйдөнөөйөҕүн.
– Эн эрэ барытын билэҕин… эйиэхэ барыта чэпчэки…
– Билимнэ! Эйигин баҕас биэс тарбаҕым курдук билэбин. Уһугун, Даайаа, эн чахчыны көрбөккүн, түүлгэр олороҕун. Эбэтэр көрүөххүн да баҕарбаккын дуу? Ол иһин акаарычаан диибин ээ. Мин үлэ киһитэбин, дууһабар хасыһар бокуой суох, дьон да киэнигэр кыһаллыбаппын. Миэхэ үлэлээтиннэр эрэ, үчүгэйдик үлэлээтиннэр эрэ! Олох биэрэрин барытын ыллыннар, ону общество туһугар үлэлээн төлөөтүннэр – онон бүтэр! Дьон миигин ол да иһин ытыктыыр дии саныыбын. Биһиги бары эн уонна ханнык эрэ Маайа, ханнык эрэ Настаа дууһаҕыт дуомугар хасыһан эрэ тахсар буоллахпытына, хаһан өнүттүөхпүтүнүй? Хаһан бу совхоз киһилии совхоз буолуоҕай, ээ? Өйдөөтүҥ дуо? Олох сайда-үүнэ туруохтаах эбээт.
– Оттон киһи?.. Киһи хайдах буолара…
– Ерунда! Киһи… киһи үчүгэйдик үлэлиэх эрэ тустаах. Эн, бука баһаалыста, бэйэҥ-бэйэҕэр олор, бэйэҥ таптыыргынан олор, ол эрээри эн оннук-маннык хаппырыыһыҥ мин үлэбэр мэһэйдиэ суох тустаах. Өйдөөтүҥ?
– Оччоҕуна… оччоҕуна, ол аата эн миигин таптаабат буоллаҕыҥ…
– Туй-сиэ! Ох, Даайа-Даайа, эмиэ таптал…
– Тоҕо олороҕун оччоҕуна, миигин кытта?
– Эн үчүгэй дьахтаргын, үчүгэй кэргэҥҥин, миэхэ… Ону мин, эйигин көрөөт, сэрэйбитим. Уонна эйигин кытары киһи чуҥкуйуо суох быһыылаах. Чэ, мин бардым. Дууһаҕын түөһэ хаал, баҕар, өйдөнөөйөҕүн! Ол эрээри эн онтон ырааппаккын билэбин.
Маннык эбиккин дии эн, Сүөдэр! Эйигин, биллэн турар, ким да кэнэн, акаары диэ суоҕа, куттаныма, ол эрээри эн былааҥҥыттан, отчуоккуттан ураты тугу да көрбөт буолбуккун быһыылаах. «Ханнык эрэ Маайа, ханнык эрэ Настаа уонна эн дууһаҕыт дуомугар хасыһан тахсар буоллахпытына, хаһан өнүттүөхпүтүнүй?..» Дьону умнар табыллыбат ини. Маайа тугу саныыра, тугу ааҕара, тугу сирэрэ суолтата суох үһүө?!
– Маамаа, тоҕо сытаҕын? Тур! Тур диибин.
– Бэла, оҕом сыыһа, кэл, сыт. Маамаҕын кытта.
– Сөп. Тугу эмэ кэпсээ.
– Тугу? Тугу кэпсиэмий? Барытын кэпсээбитим дии. Саҥарбакка сыт.
– Ээ, суох. Музыканы кэпсиэх буолбутуҥ уонна кэпсээбэтэҕиҥ дии.
– Да-а? Эн ону өйдүү сылдьаҕыҥ дуо? Уо, оҕом сыыһа, эрэйдээҕим, чыычааҕым, кэл, бэттэх сыт. Мааманы таптыыгын дуо?
– Ы-һы.
– Кырдьык дуо?
– Кырдьык.
– Чэ, оччоҕуна… Оччоҕуна олордохпут, сө-өп?
– Сөп.
Ол эрээри түүл, муокас түүл, куотума, куотума.
Олох чахчыта
Арай Сүөдэр сөпкө этэр буоллун? Чахчыны көрбөккүн, «түүлгэр олороҕун» диэн сөпкө этэр быһыылаах. Сөп-сөп! Чахчыны көрбөт, түүл курдук олорор. Оччоҕуна чахчы ханнаный, түүл ханнаный? Чахчы, дьиҥнээх диэн – Сүөдэр тыллара, кини элбэҕи үлэлиир, киэһэ аайы хонтуоратыгар барар. Түүн хаска кэлэрэ эбитэ буолла? Даайа ону, саатыан иһин, билбэт эбит. Сүөдэр совхоз туһугар кыһаллар, ону Даайа өйдөөбөт эбит – чахчы диэн ити. Оттон кини олоҕо олоччу түүл эбит, түүл диэн – барыта, ааспыт барыта, саадьаҕай борооску сиэн кэбиспит сибэккитин курдук, барыта суох буолбут.
Оччоҕуна полонез эмиэ түүл үһү дуо? Ээ, суох! Ити баҕас чахчы этэ, түүл гынан баран, дьиҥнээх чахчы этэ. Туй-сиэ. Даайа буккуллан хаалла.
Чэ, уопсайынан, түксү! Даайа сарсыҥҥыттан ыла чахчыны көрөр буолуо. Тоҕо сарсыҥҥыттан? Бүгүҥҥүттэн ыла. Хараҕа тылла илик ыт оҕотугар дылы тумсун окко-маска анньыалаан биэрэр. Түксү! Сүөдэр баара – таҥараҕа махтал!
Кини баҕас таах эҥин араас буолар, Сүөдэр саҕа үлэлиирэ буоллар, кырдьык, холоон буолуо этэ, эбэтэр Маайа, Настаа курдук күнү быһа хотонтон тахсыбата эбитэ буоллар. Сарсын, бээ, Настаа эрэйдээҕи кытары үчүгэйдик кэпсэтиэ. Кини төһөлөөх санааҕа-онооҕо сылдьара буолуой?