– Ох, Даайа-Даайа… Эн, арааһа… эн, арааһа, олус дьоллоох дьахтаргын быһыылаах.
– Ой, ха-ха! О, һо-һо! Биллэн турар, биллэн турар!..
– Даайа-Даайа…
– «Акаары» диэ, ыл!
– Суох! Туох диэтэҥий… Мин атыны этээри…
– Тугу? Тугу, ээ?
– Ким эйигин кыайан албынныай!..
– Ким ол миигин албынныы сатаатаҕай… Эн эрэ үчүгэйдик сыһыаннас.
– Мин? Эрэн… Огдооччуйалартан-эҥиннэртэн тугу да, хаһан да аны итинниги истиэҥ суоҕа. Түүлгэр даҕаны. Хайа, үөрдүҥ дуо?
– Һы… Өссө ыйытар ээ! Чахчы дьоллоох эбиппин.
ДӨЛҮҺҮӨН УГА
Мин оччотооҕуга уон аҕыс саастааҕым. Оскуоланы бүтэрэн үрдүк үөрэххэ бараары бэлэмнэнэрим. Инники олохпор, биллэн турар, элбэх үчүгэйи күүтэрим, бэйэбэр эрэнэрим. Ол эрэлЯтэн дуу, күүтүүттэн дуу хас сарсыарда аайы соһуйбуттуу уһуктарым, хас ааспыт күн барыта, мин санаабар, оҥорон көрбүт дьикти олохпор чугаһатара эрэ. Оо, ол дьулуһар дьикти олоҕум сотору, адьас сотору тэлэччи арыллыахтааҕа, кини миэхэ чугаһаатар-чугаһаан иһэрэ, ханна эрэ чугас баара. Мин кинини, бэл, көрөр курдугум – онно миигин наар хайгыыллара («өйдөөх үчүгэй да кыыс»), мин тугу эрэ, тугу эрэ ким да кыайбатаҕын, сатаабатаҕын, түһээн да көрбөтөҕүн, үчүгэйи, тугу эрэ ситиһэбин, миигин бары билэллэр уонна ол биллибэт олоххо миигин таптал күүтэр буолуохтааҕа. Ол кэрэ, үтүө доҕорбун мин эрдэттэн билэрим, кинини эрдэттэн таптыырым. Кини үчүгэй киһи буолуохтааҕа…
Итинник олорорум, тулабар туох буоларын көрбөт да курдук буоларым, ол – атын, миэхэ соччо сыһыана суоҕун курдук саныырым. Элбэҕи ааҕарым, ол ааҕар геройдарым олохторунан олорорум. Доҕоттор да, истиҥ дьүөгэлэр да суох киһитэ этим.
Биһиги кыракый куораппыт аҕыйах уулуссаларын ааһаат, тыаҕа, ойуурга баар буола түһэриҥ. Ол сүүнэ бэс мастар ортолоругар мин уһун күнүм ааһара. Көрүүгэ-харайыыга наадыйбат хонуу эрбэһинин кэриэтэ улааппытым.
Биирдэ, хайа эрэ сааскы бырааһынньык күн, ыалым дьахтар:
– Тоҕо өрүү кинигэҕэ эрэ бүк түһэн олороҕун? Биһигини кытары барыс, – диэн ыҥырда. Ким эрэ соҕурууттан кэлбитин, кини кэлиэх буолбутун эбэн эттэ да, кулгааҕым уһугунан истэн аһардым. Бэркэ сүрэҕэлдьии-сүрэҕэлдьии, аат эрэ харата, аккаастыахпын бэркиһээн, хомунан бардым.
Кэлбиппит, дьон элбэх эбиттэр, сорохтор үҥкүүлээн тэйэ сылдьаллара, сорохтор биир хоско кэпсэтэ олороллоро.
Ханна эрэ ыраах сылдьан баран, дойдутугар саҥа кэлбит киһини кытары миигин билиһиннэрдилэр.
– Өндөрөй, – диэн баран, кини тоҕо эрэ мичик гынна. «Эдэриин, уонна кырасыабай, уонна биллиилээх киһи» диэн санаа өйбөр элэс гынан ааста.
Мин түннүк анныгар муннукка турар ыскаамыйаҕа олорон дьону одуулаһабын, ким хайдаҕын, тугу саныырын быһаара сатыыбын.
Өндөрөй ханна эрэ тахсан барда. Мин тута бу элбэх дьон ортотугар соҕотохсуйа түһэргэ дылы гынным, кэрэхсээн, сэргээн одуулаһа олорбут дьонум ырааттар-ыраатан, симэлийэн иһэргэ дылылар, ол оннугар соҕотох биир эрэ киһини бу манна баардыы көрөбүн. Мин онтон тоҕо эрэ олус куттанным, түүрүллэн кыччаан-кыччаан көстүбэт буолбут курдук сананан, иһийэн олордум. Кини тахсан барбыта эбээт уонна тоҕо бу манна баар курдугуй? Билигин киирэн кэлиэ, мин аттыбар, бу манна, кэлэн олоруо уонна тахсан барыа суоҕа, мин аттыбыттан барыа суоҕа…
Мин ити санаабыттан өссө ордук куттанным, хайдах эмэ гынан көстүбэт буолан хаалыахпын дуу, эбэтэр кыччаан-кыччаан, истиэнэ хайаҕаһыгар киирэн хаалыахпын дуу баҕара олордум.
Эмискэ кини киирэн кэллэ, санаабар уун-утары миигин эрэ көрөр курдук уонна мин аттыбар кэлэн олордо. «Һуу» гынан, дириҥник үөһэ тыынан кэбистим, онтон холкутуйа түспүт курдук буоллум. Кини туох эрэ диэн ыйытта быһыылаах, мин туох эрэ диэн хардардым дуу, хардарбатым дуу, өйдөөбөккө да хааллым.
Ханна эрэ сылдьыбытын туһунан, ыраах дойдулар тустарынан аргыый аҕай кэпсээн барда. Ити хайдах эрэ истиҥ, чуумпу куолас хас салгыны хамсаттаҕын аайы мин сүрэҕим ытырбахтыырга дылы буолла. Көрдө-көрөөт, чугастык санаабыт киһибин одуулаһа олордум. Тулабар дьон бараллар-кэлэллэр, кэпсэтэллэр да, ким да суоҕун, кини уонна мин эрэ баар курдукпут.
Ойон туран үҥкүүлүү бардыбыт. Мин кини харахтарыттан ураты тугу да көрөр кыаҕым суох, атын туох да, ким да суох, тулам олоччу иһийэн хаалбытыныы чуумпуга дылы. Мин тоҕо эрэ ытыахпын баҕарабын, оннук үчүгэй: бу наҕыл музыка, бу эргичийии хаһан да, хаһан да тохтооботор баҕарабын.
Дьон остуолга олортолоон бардылар. Кини миигин сиэтэн илдьэн, аттыгар олорто.
Ханна эрэ, чуп-чугас, эбэтэр санаабар эрэ эбитэ дуу, соҕотох кырыымпа аргыый аҕай дьүрүһүйэргэ дылы. Иһиллэр-иһиллибэт, иһиллэр-иһиллибэт…