Кини тоҕо эрэ миигин соһуйбуттуу, хараҕын муҥунан көрөр. Өйдөөн көрбүтүм, эккэ барыанньаны сыбыы сатыы олорор эбиппин. Мин кыбыстан мух-мах бардым, онтон күллүм, кини эмиэ күллэ. Бары-барыта күлэ-үөрэ, сырдыы, күлүмнүү түһэргэ дылы гынна.
Икки-үс хонук ааста. Мин күнүстэри-түүннэри кини эрэ туһунан санаан тахсабын. Ол дьикти күн туох буолбутун барытын, кини хас тылын, хас хамнаныытын барытын хат-хат өйдөөн кэлэбин. Кини киэһэ хайдах атаарбытын, тугу саҥарбытын уонна тоҕо эрэ санаарҕаабыттыы көрбүтүн эмиэ өйдөтөлөөн кэлэбин. Кинигэни тутабын эрэ, биир да тылы аахпаппын. Эбэтэр аахпыппын олох да өйдөөбөппүн.
«Мин кинини таптыыбын» диэн сотору-сотору сибигинэйэбин. Онтон атын тугу да этэр кыаҕым суох, онтон атын туох наада буолуохтааҕын да билбэппин, сэрэйбэппин даҕаны.
Итинник, түүл курдук, өссө икки-үс күн ааһар. Мин кинини эмиэ көрүөхпүн-истиэхпин баҕаран кэлэбин. «Мин кинини таптыыбын, оттон… оттон… кини?» диэн санаа өйбүттэн тахсыбат буолла. Ыалым дьахтар хаста да эппитин уоспуттан түһэрбэккэ хатылыыбын:
– Кэргэнэ үчүгэй баҕайы дьахтар…
Мин тоҕо эрэ онтон үөрэбин, кини кэргэнин, ол билбэт дьахтарбын, эмиэ таптыыбын, кини кэргэнэ буоларын иһин таптыыбын. Ол дьахтар хайаан да үчүгэй буолуохтаах.
Итинник санаалардаах биир киэһэ тыа устун түлэй-балай хааман испитим. Эмискэ ким эрэ миигин ыҥырда, ол саҥаттан мин дьик гына түспүтүм. Кини турар эбит.
– Күүлэйдии сылдьаҕын дуо? Мин эмиэ сайын кэлэн эрэрин көрөбүн, – диир кини, күлэ-күлэ. – Чэ, бииргэ барыах.
Бу бэс мастар маннык хаһан да үрдүк, кэрэ буолбатахтарын курдук, мин барыларын эргичийэ сылдьан кууһуталаан ылыахпын баҕарабын, туохтан эрэ күлэбин-үөрэбин, элбэҕи саҥарабын, арааһа, аахпыппыттан кэпсиибин быһыылаах, онтон эмиэ да этэн испиппин ситэ бүтэрбэккэ эрэ, мастан маска сүүрэн тиийэбин уонна, кини көрбөтүгэр, кистээн, уураталаан ылабын.
Сылайан хонууга олоро түһэбин, олус сылайбыт курдукпун, быыстала суох саҥара испит бэйэм саҥарыахпын да баҕарбаппын. «Туохтан маннык сылайдамый?» – диэн киниттэн ыйытыахпын саныыбын да, сонно тута умнан кэбиһэбин. Мин кини хойуу баттаҕын аргыый аҕай имэрийэбин, саҥарыахпын баҕарбаппын, сэниэтэ суох курдукпун. Кини миэхэ эргиллэр, харахтара бу олох чуп-чугас бааллар, мин онтон куттаммыттыы тэйэ түһэбин, син биир чуп-чугастар, утары көрөр кыаҕа суох буолан харахпын быһа симэбин…
Ойон тураат, мин дьиэм диэки сүүрэбин. Кини кэннибиттэн ыҥырар, истибэппин, истиэхпин даҕаны баҕарбаппын. Түргэнник-түргэнник, бу мантан бара охсуохха. Ынырыгыын…
Түүнү быһа ытаан хоммутум. Туох барыта миэхэ ынырык курдук буолан көстүбүтэ. Туохтан ытаабыппыный? Өйбөр оҥорон көрбүт дьикти олоҕум үрэллибититтэн дуо? Ол өйгө эрэ оҥоһуллубут остуоруйа олоҕун кытары арахсарым, кинини суох диирим, олус ыарахан этэ, ону кытары арахсан, оҕо сааһы кытары арахсан, дьиҥнээх, туох да албын оҥоһуу кырааската суох, ыарахаттардаах олоххо үктэммиппиттэн бэйэбин аһынан ытыырым дуу?
Ойуур устун кыһалҕата суох, санаабар аралдьыйан ээл-дээл хааман иһэн, эмискэ хатыылаах дөлүһүөн угар үктэнэн, соһуйан, тулабын дьэ саҥа эргиччи көрөрбүнүү этэ миэхэ ити аҕыйах хонуктаах бастакы курус таптал.
Оччотооҕуга билбэт этим, ханнык да тэтэркэй оҥоһуу кырааската суох күннээҕи дьиҥнээх олох, төһө да эрэйи, кыһалҕаны, хомолтону аҕалбытын иһин, өйгөр оҥорбут олоххунааҕар уон төгүл, сүүс төгүл кэрэтин, ордугун.
УОТ ДЬУЛУСТААН
Оҥхой курдук алаастар үрдүлэригэр эргэ, сиҥнэн эрэр эбэтэр сиҥнэн бүппүт былыргы өтөхтөр, баҕар, сарсын, баҕар, өйүүн буору кытары буор буолан, сири кытары сир буолан олоччу симэлийиэхтэрэ. Ахсынньы аам-даам, тохсунньу тоһуттар тымныыта кинилэри хаарынан көмүөҕэ, кулун тутар кубулҕаттаах тыала-кууһа ситэри сиҥнэриэҕэ.
Баҕар, эһиил, баҕар, онтон эһиил бу кыракый алаас куулатыгар турар өтөх сыыһын мин адьас даҕаны булуом суоҕа, баҕар, былыргы үйэтинээҕи, хаһыллан хаалбыт оҥкучах онно эрэ ордон хаалыаҕа.
Эргэ эмэҕирэн бүппүт балаҕан сыыһа салгын хамсаатаҕын аайы иэҕэҥнииргэ дылы, көмүлүөк оһох аһаҕас үөлэһинэн тыал курдаттыы үрэн сирилэтэр. Үөлэһинэн курдаттыы үрэр тыал манна кэллэҕим аайы хаһан эрэ, хаһан эрэ мин даҕаны тииҥи көрбүтүм туһунан кэпсииргэ дылы, хап-хара тииҥи (баҕар, хара буолбатаҕа да буолуо, ол эрээри хара курдук өйдүүбүн) мин аны хаһан даҕаны көрүөм суоҕа, ханна да көрсүөм суоҕа. Тугу эрэ биллибэти, таайтарыылааҕы, ол иһин үчүгэйи эрэннэрэн, угуйан, батыһыннаран баран сүтэн хаалбыта, куотан хаалбыта.