Кыра тииҥ сыыһа мас адьас аллара мутугар уун-утары чоҕулуччу көрөн олороро. «Тииҥ! Тииҥ!» – диэн хаһыытаабыппын бэйэм да билбэккэ хаалбытым. Тииҥ соһуйан атын маска ойбута, мин эмиэ ойбутум. Тииҥ өссө ойбута, мин эмиэ… Арыт сүтэ-сүтэ, арыт көстө-көстө, мастан маска, лабааттан лабааҕа ыстаҥалаан испитэ. Мин эккирэтэн испитим.
Тииҥ эмискэ сүтэн хаалбыта, адьаһын сүппүтэ. Им-дьим этэ. Тииҥ суоҕа. Кып-кыра тииҥ куоппут этэ.
Мин сиргэ лах гына олоро түспүтүм, дөйбүт курдук өр олорбутум. Хап-хара тииҥ көпсөркөй кутуругунан оонньоон, дьэдьэннээх халдьаайыны булларыам диэн эрэннэрэн баран, албыннаан, сүтэн хаалбытын курдук санаабытым.
Хаһан эрэ, хаһан эрэ көстө эрэ түһэн баран, хап-хара, кыра тииҥ мин олохпор аны хаһан да эргиллибэттии сүппүт этэ, барбыт этэ, куоппут этэ…
Ити кэнниттэн үөлэһинэн курдаттыы үрэр тыал миэхэ кэпсииргэ дылы, сипсийэргэ дылы… Суох, олоҥхолоон онолутарга дылы…
Айгыраабыт аан ийэ дойдубар айыллан төрөөбүт айыы бухатыыра Уот Дьулустаан омуннаах олоҕун усталаах туоратыгар орто дойду очурун-чочурун кытары мөккүспүтүн туһунан, күнү көрдөрбүт күндү күбэй ийэтин хаары кытары хаар буолан түспүт, мууһу кытары муус буолан тоҥмут хараҕын уутунан тилиннэрбитин туһунан, икки атахтаах, иннинэн сирэйдээх ийэ дойдутугар күн бүгүнүгэр дылы өһү-сааһы, хара санааны кытары күрэстэһэрин туһунан олоҥхолоон онолутарга дылы самнархай балаҕан сууллаары турар көмүлүөк оһоҕо…
От ыйынааҕы өҥүрүк куйаас үгэннээн турар кэмигэр эҥэлдьийэн көстөр кыра-кыра алаастары туораталаан, икки киһи бытааннык хааман батысыһан иһэллэр.
«Тоойуом, чэ, сэрэнэн сырыт. Олус куйааска хаамымаҥ. Күлүккэ эрэ. Куйаастан ийэҥ бэргиэ, ыалдьыа», – диэн олоҥхоһут Охоноон эппитэ субу баардыы иһиллэргэ дылы. Ньукуу эмиэ кэннин хайыспыта: «Эмиэ баттаҕын ыспыт. Куйаас бөҕө. Сынньаныахха. Күлүккэ сынньаныахха…»
Уол ийэтитэр сүүрэн тиийэн эппитэ:
– Ийээ, сынньаныахха. Мин сөтүөлүөм. Эн күлүккэ олороор. Былааккын аҕал, илитэн аҕалыам.
Дьахтар кэмчиэрийбиттии уолун диэки кылап-халап көрбүтэ, уолуйбут дуу, соһуйбут дуу сүрдээх ис киирбэх сирэйэ-хараҕа арыый уоскуйан, налыс гына түһэргэ дылы буолбута. Буруйдаммыт оҕолуу умса көрөн кэбиспитэ, олуонатык дьиримниир, ол эрээри кэрэ, төгүрүк харахтара сири-буору одуулаһаллара, уон иккилээх төрөппүт уолун диэки куттаммыттыы көрүтэлииллэрэ.
Уолчаан ийэтин сиэтэн аҕалан суон мас күлүгэр олордубута, итиэннэ тостубут тиистэрдээх ньаалбаан тарааҕынан кини хойуу баттаҕын аргыый аҕай тараан барбыта. Ийэтэ саҥата суох кумуччу туттан олороро. Ньукуу тобуктаан туран, сэрэммиттии аргыый аҕай тарыыр, эмискэ кини эмиэ силин быһа ыйыстыбыта, аллараа уоһун кытаанахтык быһа ытырбыта, дьүдьэх көхсө, синньигэс илиилэрэ ибигирээн ылаттаабыттара. Уолчаан хараҕын уута ийэтин баттаҕар кэлэн түһүтэлиирэ, кини ону көрбөт этэ, аргыый аҕай тараан иһэрэ уонна үөрүйэх илиитинэн үс аҥыы хайытан баран, кытаанахтык өрөн кэбиһээт, уһугун эрийэ өрө тардан таһааран, үрүҥ ньаалбаан тарааҕынан туттара аспыта. Уолчаан хараҕын уутун туора-маары илгимэхтээбитэ – кини ытыа суохтаах, олоҥхо бухатыыра Уот Дьулустаан көрөрө буоллар, күлэн өлөрүө этэ. Ийэтэ ону көрбөт, билбэт, ийэтэ тугу да билбэт, кини аргыый аҕай киҥинэйэн тугу эрэ ыллыыра.
– Ийээ, эн олор, мин билигин… – диэт, Ньукуу аллара көстөр алаас диэки сүүрэн тэбинэ турбута.
Ыта ситэ баттаан ылаат, иннигэр-кэннигэр эккэлии-эккэлии, үөрбүт омунугар, бэл, өрүтэ тэйиэккэлээмэхтээбитэ, уол сыгынньах атахтарын салаамахтаан ылбыта. Кинилэр алаас туруору сыырын таҥнары сүүрэн түһээт, күн уотугар дьирибинии сытар хонуу уутун диэки тэбиммиттэрэ.
Куйааска сөтүөлүүр үчүгэйин! Ньукуу хаста да умсумахтаан ылбыта, онтон сүүрэн тахсан, хонууга ууттан куттанан ыйылыы турар ытын харбаан ылаат, төттөрү сүүрбүтэ.
– Бардыбыт! Бара охсуох, Мохсоҕол! Ийэм күүттэҕэ…
Ийэтэ кини хаалларбыт маһын анныгар сытар эбит, нухарыйбыт быһыылаах. Сынньаннын. Куйааһа бэрт, аны… Ньукуу, «тыаһаама, мэниктээмэ» диэн, ытыгар сутуругун көрдөрбүтэ уонна бэйэтэ ийэтин аттыгар сытынан кэбиспитэ. Ньукуу ытын инчэҕэй түүтүн имэрийэ-имэрийэ, сотору-сотору утуйа сытар ийэтин диэки көрөн ылара. Уолчаан тугу эрэ санаан, мичээрдээн ылбыта: кини саныыр санаата диэн наар биир – кинилэр көрдүүр, булуохтаах киһилэрэ хайдах буолуой? Ол киһини Ньукуу хайаан даҕаны булуоҕа, кини ханна эрэ баар буолуохтаах. Хайдах суох буолуоҕай. Баар буолуохтаах. Охоноон даҕаны «булуоххут» диэбитэ. Булуохтара!
Кини хайдах буолуой? Батыйалааҕа буолуо дуо? Ата хайдах дьүһүннээҕэ буолуой? Сыыдам сур тураҕастаах бухатыыр киһи – Ньукуу өйдөбүлүнэн оннук буолуохтааҕа кинилэр көрдүүр киһилэрэ. «Кинилэр» да диэн буолуо дуо? Ийэтэ син биир билбэт, кини тугу да билбэт, Ньукуу эрэ билэр, Ньукуу булуо.