Ол киһи Ньукууну атыгар олордуо, ийэтин эмиэ дьиэтигэр сиэтэн киллэриэ. Аҥар Харах кинээс дьиэтэ диэн баар дуо? Киниэнэ атын! Наһаа-наһаа улахан, хаҥас диэки олорор киһи хаххан саҕа буолан көстөр, уҥа диэки олорор киһи улар саҕа буолан көстөр итиэннэ… итиэннэ… Ньукуу сүүһүн мыччыһыннаран итиэннэ хайдах буолуохтааҕын тобула сатаабыта да, атыны тугу даҕаны өйдүү охсубатаҕа. Ол аата барыта олоҥхоһут Охоноон оллоонноон олорон хас эмэ хонугу быһа туойар олоҥхотугар этиллэрин курдук буолуохтаах.
Ол киһи кини ийэтин таптыахтаах, оччоҕуна кини ийэтэ үтүөрүөҕэ. Инньэ диэбитэ олоҥхоһут Охоноон. «Бу дьахтары орто дойдуга биир эмэ киһи таптыыра буоллар», – диэбитэ кини. «Ол таптал кинини үтүөрдүө этэ» диэбитэ. Ньукуу ийэтин диэки көрөн кэбиһэр. Кини ийэтэ – үчүгэй, кимтэн барытыттан ордук, ол киһи көрдөҕүнэ, хайаан даҕаны таптыаҕа. Оччоҕуна… оччоҕуна, оо, Ньукуу буруйа, орто дойдуга төрөөбүтүн ыар буруйа сотуллуо этэ. «Барыта бу уолтан…» – дииллэрэ тохтуо этэ. Ол киһини Ньукуу хайаан даҕаны булуохтаах! Оччоҕуна ийэтин «иирээки Ырыачай» диэн үөхпэт буолуохтара. Кини, арааһа, күүтэрэ буолуо да, ханна олорорун ким да билбэт. Баҕар, хас да сыл айаннаатыннар, баҕар, уон да сыл кэрийдиннэр, Ньукуу ол киһини буллаҕына сатанар. Түксү, кини аны улахан киһи, хайаан да булуоҕа.
Ырыачай уһуктан, быар куустан олорон кэбиспитэ. Иччитэ суох улахан харахтарынан уолун саҥа көрбүттүү одуулаамахтаабыта.
– Ийээ, тоҕо көрдүҥ?
– Ньукуу?.. – дьахтар дьэ тугу эрэ өйдөөбүттүү уостара ибигирии түспүттэрэ, – Ньукуу… мин кып-кыра оҕолоох этим… оҕом ханнаный?
– Мин, мин ээ, ийээ. Кыра этим, ол өрдөөҕүтэ этэ, билигин улааттаҕым дии, – уолчаан иһигэр «куйааска таах-сибиэ өр хаампыппыт» дии санаабыта. – Билигин аһыахпыт.
Дьахтар уол диэки өйдөөбөтөхтүү көрүтэлээбитэ уонна, төбөтүн быһа илгистэ-илгистэ, икки илиитин түөһүгэр сыһыары тутан, кыра оҕону бүөбэйдиир курдук, аргыый аҕай иэҕэҥнии олорбута. Биир түгэҥҥэ тохтоон хаалбыт, биир түгэнтэн кэлэн иҥнэн хаалбыт өйө-санаата уон иккилээх, улаатан хаалбыт, бэйэтин оҕотун тылын-өһүн, кини этиитин өйдөөбөт, ылыммат быһыылаах этэ. Ол кэмтэн ылата хайыы-үйэ уон икки төгүрүк сыл элэс гыммытын кини билинэр кыаҕа суоҕа, ол иһин икки илиитин түөһүгэр сыһыары тутан, кыра оҕону бүөбэйдиир курдук, биир тэҥник иэҕэҥнии олорбута.
Ньукуу куулун быатын тииһинэн ытыран сүөрэ охсубута, биир тоһутуу лэппиэскэни таһааран үс гына үллэрбитэ: бу – ийэтигэр, бу – Мохсоҕолго, бу – бэйэтигэр. Тууйастаах арыылара ууллан хаалбыт, Ньукуу сытан ылбыт кэмнэригэр муох анныгар ууруохтааҕын эмиэ умнубут. Кини үс өлүүнү үһүөннэрин арыытыгар умньаан ылаттаабыта, бастаан ийэтигэр ууммута, онтон Мохсоҕолго бырахпыта. Ыт оҕото лэппиэскэ сиргэ түһэ илигинэ, салгынтан хабан ылаат, оҥостон сытан хачыгыраппытынан барбыта. Ньукуу лэппиэскэтин арыытын тула өттүттэн салаан кэбиһэн баран, икки илиитинэн боччоччу тутан олорон ыстаамахтыыра, оттон ийэтэ быыкаа-быыкаа тоһутан ылаттыыра.
Ньукуу лэппиэскэтэ бүппүтүн бэйэтэ да билбэккэ хаалбыта, абырахтаах куулун иккиһин сүөрэн иһэн, үөһэ тыынаат, хат баайбыта. Кэбис, баҕар, олус өр айанныахтара, ыаллаах сири хаһан булуохтара биллибэт.
– Харах уута… харах уута. Хаары кытары хаар буолан түһэр, мууһу кытары муус буолан тоҥмут харах уута, – Ырыачай холкутуйбут көрүҥнээҕэ. Кини өйдөнөн ылар кэмигэр өрүү итинник тыллаһааччы. – Көрбөккүн дуо, ол күн кытара ытыыр, үрдүк халлаан эмиэ сонньуйбут. Ол эрээри, тоойуом, сүөһүлэртэн эрэ сэрэн. Сүөһүлэр эйигин сиэхтэрэ, адаарыһан муостара уһунуон, туйахтара сытыырхайан… – Ырыачай ити икки ардыгар эмиэ түҥ-таҥ тыллаһан барбыта. – Мин быыкаа оҕолоох этим… кини ханнаный? Киһибин диэн эмиэ илиилээх ээ, атахтаах ээ, кулгаахтаах ээ… – Ырыачай хаппыт мутугу имэрийэ-томоруйа олороро, түөһүгэр сыһыары тута-тута бүөбэйдиирэ, иэҕэҥниирэ.
Ньукуу итини барытын билэр, итинник бэргээн ылыы кэнниттэн туох буолуохтааҕын эмиэ билэр: ийэтэ сылайбыт да сылайбыт курдук буолуоҕа, саҥатыттан матан баран, куттаммыттыы наар элээр-мэлээр эрэ көрүтэлии сылдьыаҕа эбэтэр иһиллэр-иһиллибэт киҥинэйэн ыллыаҕа… Кини хаһан даҕаны айдаарааччыта эҥин суох, элбэҕи саҥаран-иҥэрэн да бардаҕына, Ньукуу биир кытаанах көрүүтэ киниэхэ – сокуон. «Ийэм эрэйдээх… мин суоҕум эбитэ буоллар, маннык буолуо суох этэ…» – Ньукуу уостара ибигирээн испитин кытаанахтык быһа ытырбыта.