Сотору буолаат, балаҕан аана тэлэллэ түспүтэ уонна тойонноро Аҥар Харах тахсан кэлбитэ. Уол тыыммакка да эрэ кэтээн көрөн турбута: тойон уһун кымньыытын илиитигэр эрийэ-эрийэ атыгар ыстанан тахсыбыта уонна, эмискэ атын эргилиннэри тардаат, тибилиннэрэ турбута, кэнниттэн буор бурҕачыйан эрэ хаалбыта.
Ньукуу таалбыт курдук өр да өр биир сиргэ тураан-туран эрэ баран, аан диэки атыллаабыта…
Кини төннөн кэлээт, саҥата-иҥэтэ суох олорбохтоон баран, Сүөкүлэтиттэн ыйыппыта.
– Эбээ, тойон онно тоҕо сылдьарый, ээ?
Сүөкүлэ аргыый аҕай тугу эрэ сыыйан кэпсии олорон, ах бара түспүтэ. Уол ыйытыытын өйдөөн истибэтэх курдук, тугу эрэ гынан букунаспыта буолбута, онтон, Ньукуу диэки көрбөккө да эрэ, эппитэ:
– Ээ… бэйэтэ ини, тойон буоллаҕа дии. Кинини ким… ол бүгүн эмиэ сырытта дуо?
– Мин саһа охсубутум, хата, көрбөтө…
– Эн да көрүмэ, билимэ… Ноо, бүгүн бу эн туох буолан, киһиэхэ иилистэн хааллыҥ? Бар, тамыйахтары тардыс! – Сүөкүлэ кыыһырбыт курдук көхсүн көрдөрөн кэбиспитэ.
Эмиэ биир тымныы кыһын ааһа охсубута, кыһын Ньукуу ийэтигэр үгүстүк сылдьыбат: таҥаһа-саба да суох, ол иһин таһырдьа быгара да ахсааннаах буолар, хомунан-тэринэн, арай биирдэ баран кэлбитэ. Таһырдьа эмиэ тойонун сыарҕалаах ата турарын көрөн, тоҥон бөҕүөрүөр дылы саһан олорон күүппүтэ. Онтон ыла: «Аҥар Харах тоҕо сылдьар буоллаҕай…» – диэн санаа Ньукууттан арахпат буолбута. Ол дьыл сааһыгар итини барытын Ньукуу биир күн иһигэр быһаарбыта, бэйэтигэр быһааран кэбиспитэ: кимтэн эмит ыйытан да диэн – син биир билбэттэр эбэтэр истибэтэх буолаллар, Сүөкүлэ буоллаҕына кыыһыран эрэ кэбиһэр, ол иһин Ньукуу бэйэтэ быһаарбыта.
Ол маннык буолбута: чалбах тахсан, алаас сыырдарынан хаар уута халлыгырыы устан эрэр кэмэ этэ, Ньукуу бүгүн, үчүгэй күн буолбучча, ийэтигэр баран кэлэргэ быһаарыммыта.
Кыра балаҕан иннигэр эргэ, иҥнэри түспүт сэргэҕэ эмиэ ат бааллан турара. «Тойон тоҕо сылдьарын бүгүн хайаан да билиэм…» – дии санаат, уол хаҥас түннүк анныгар ыстанан тиийэн, чохчойон олорунан кэбиспитэ, бэргэһэтин быатын сүөрэ-сүөрэ, иһиллиэҕинэн иһиллээбитэ. Балаҕан иһигэр тыынар-тыыннаах суоҕун курдук уу чуумпу этэ. «Тоҕо ким да саҥарбат? Дьукаах эмээхсин ханна барда? Тоҕо туох да иһиллибэт?..»
Эмискэ иһирдьэттэн дьахтар хаһыыта иһиллибитэ. «Ити кимий? Ийэм хаһыытаата… Тоҕо? Аҥар Харах кырбыыр…» Ньукуу олорор сириттэн ойон турбута, сүүрэн тибигирэйэн тиийэн, харса суох ааны тэлэ баттаабыта.
Киниэхэ утары, оһох кэнниттэн, соһуйбут курдук ким эрэ ойон тахсыбыта. Уол уолуйан, утары ойон тахсыбыт Аҥар Харах диэки хараҕын муҥунан көрөн турбута. Тойон бырдааттанан кэлээт, сири тиҥилэхтээбитэ уонна уолу сирэйгэ сырбаппыта:
– Киэр буол! Үөн…
Ньукуу тугу да өйдөөн быһаарар кыаҕа суох таһырдьа ойбута, балаҕан кэннигэр түспүтэ. Кини онно төһө өр турбута буолла – ол биллибэт, арай биирдэ өйдөөн истибитэ – ат туйаҕын тыаһа суол устун, тыа диэки тибилиннэрэ турбута.
«Барда… Аҥар Харах ийэбин атаҕастыыр, кырбыыр эбит, ол иһин сылдьар эбит… үлэлээбэккин диирэ буолуо…» – Ньукуу билиҥҥэ диэри итий-итий гынар, охсуллубут сирэйин имэрийэ туран, сиргэ силлээбитэ, тииһиттэн хаан кэлэрэ. «Миигин эмиэ… тойон, Аҥар Харах, өссө кырбыа. Куотуом! Күрээн хаалыам. Ийэбин илдьэ күрээн хаалыам, Сүөкүлэни эмиэ ылыам…»
Ньукуу аргыый аҕай төттөрү барбыта, хамначчыттар балаҕаннарын иһигэр киирээт, саҥата-иҥэтэ суох сытынан кэбиспитэ.
– Хайа, ноо, туох буолан кэллиҥ? Ийэҥ хайдаҕый? Үчүгэй аҕай дуо? – уол түҥнэри хайыһан сытарын көрөн, Сүөкүлэ туоһуласпыта.
– Хайа, тоҕо саҥарбаккын? Туох буоллуҥ? – Сүөкүлэ уолу эргилиннэри тарпыта, Ньукуу эмээхсин ырбаахытынан сирэйин саба тутта-тутта, эмиэ түҥнэри хайыспыта.
– Хайа, ноо, бу туох хаанай? Сирэйгин туохха өлөрдүҥ? Оо, сор, эргилин, сотуум эрэ…
– Эй… Бэйэм. Аҥар Харах… ийэбин эмиэ.
Сүөкүлэ саҥата суох барбыта, дириҥник үөһэ тыынан баран, ороҥҥо олорунан кэбиспитэ уонна аргыый аҕай уолу төбөтүттэн имэрийбитэ.
Кини тугу да саҥарбатаҕа, эмиэ үөһэ тыына-тыына уот диэки хаампыта.
– Күрүөм! Куотуом диибин!..
– Аргыый, ону тоҕо хаһыытаатыҥ!.. – Сүөкүлэ уолу буойа саҥарбыта. – Ким билэр… баҕар, атын сиргэ, атын дьоҥҥо дьолу булуоххут. Аны улахан киһигин, үлэҕэ бэйэҥ кэпсэтэр киһигин, ол эрээри дьэ ким билэр… ким билээр…
Хайа баҕарар кэмҥэ, ханнык баҕарар үйэҕэ олоҥхону, остуоруйаны итэҕэйээччилэр өрүү бааллара, бааллар даҕаны. Ахсынньы ыйдааҕы абытай тымныыга, таһырдьаттан тоҥон киирбит киһи умайа турар уокка иттэ сатыырыныы, ол дьон олоҥхо, остуоруйа суоһугар иттэ сатыыллара дуу эбэтэр атын олох суоһугар дьиҥнээх, күннээҕи олохторун умна сатыыллара дуу, күүс ылаллара дуу?