«Чэ, уонна көрдөөбөккүн!» – кумуччу туттан сытынан кэбиспитэ.
– Мохсоҕол! Уот Дьулустаан туһунан билбэккин дуо?
Ыт аатын истэн ыйылаабыта.
– Билбэт эбит. Уот Дьулустаан туһунан билбэккэ эрэ хайдах киһи буолуом диигин ээ?
«Уот Дьулустаан диэн ааттаах айыы бухатыырын туһунан истибэккэ эрэ, хайдах киһи буолаары гынаҕын ээ?» – диэбитэ олоҥхоһут Охоноон.
Киэһэ балыксыт оҕонньор кыараҕас, хараҥа, өрүү сиик сыттаах балаҕаныгар күлүбүрэччи уот оттуллубута. Хараҥа балаҕан иһэ сырдаан, күндээрэ түспүтэ.
О, самнархай саха балаҕанын көмүлүөк оһоҕо эрэйдээх! Ханна да буолларбын эн сылааскын өрүү суохтуубун даҕаны. Эн иннигэр сөһүргэстээн тураммын, өрдөөҕү өбүгэлэрим курдук, аал уоппун аһата-аһата айхаллыахпын баҕаран кэлитэлээччибин. Эн суоскун, эн сылааскын киһи тэһийиэ суох тымныы күннэригэр санаан кэллэхпинэ, суох да буолларгын аттыбар баар курдук буолаҕын! Өрүү миигин кытта, өйбөр, сүрэхпэр сылааһы биэрэ батыһа сырыттаргын даа, самнархай балаҕан суостаах оһоҕо!
– Айгыраабыт аан ийэ дойдубар айыллан төрөөбүт айыы бухатыыра Уот Дьулустаан омуннаах олоҕун усталаах-туоратыгар орто дойду очурун-чочурун кытары мөккүспүтүн туһунан, күнү көрдөрбүт күн күбэй ийэтин аллараа дойду абааһыларыттан быыһаан ылбытын туһунан оллоонноон олорон олоҥхолуом диэммин санаабын түмнүм, саҥабын көбдьүөртүм, – олоҥхоһут Охоноон уот иннигэр быар куустан, уһун бэйэтэ нөрүйэн, көхсө богдойон олороро. Сөп буола-буола кини күөмэйин оҥосторо, көхсүн этитэрэ, силлээн ылара.
Ньукуу уол көрдөҕүнэ Охоноон төгүрүк харахтара ирим-дьирим буолбуттара, хойуу хара хаастара түрдэстибиттэрэ. Ньукуу холумтан ойоҕоһугар тобуктаан туран, кини сирэйин-хараҕын тонолуппакка одуулаһара, Охоноон буоллаҕына умайа сытар хардаҕастан хараҕын араарбатаҕа, уот ортотуттан сип-сибилигин туох эрэ ойон тахсыаҕын кэтииргэ дылыта.
Бу – сииктээх, никсик сыттаах кыра балаҕан иһэ буолбатах, бу – ааттаах айыы бухатыырын аал уота. Бу – кини бэйэтэ, Уот Дьулустаан!
Ньукуу уол кинини көрөр. Хаһан да билбэтэх, истибэтэх, ураты, туспа, адьаһын атын олоҕо көстөн кэлбитэ Ньукуу уолга. Ол олох, ол сир-дойду кини Аҥар Харах хамначчыттарын хараҥа балаҕаннарын иһигэр көрбүтүттэн, билбититтэн адьас атын буолар эбит. Онно айыы бухатыыра Уот Дьулустаан, үтүө сүрэхтээх, хорсун, хоодуот эр бэрдэ, өстөөхтөрүн самнартыыр, аллараа дойду абааһыларын кытары күрэстэһэр.
Айыы бухатыыра Уот Дьулустаан төрүү-үөскүү илигинэ айгыраабыт аан ийэ дойдуга аллараа дойду абааһыларын бухатыырдара баһылаан-күөтээн олорбуттар. Ол олордохторуна кинилэри самнарар төлкөлөөх эр бэрдэ айыы сиригэр төрөөбүтүн туһунан абааһы бухатыырдара билэ охсоот, ол бухатыыры – эр бэрдин төрөппүт дьахтары – Айталы-хотун ийэни аллараа дойдуга уоран илдьэ бараллар. Уот Дьулустаан күн күбэй ийэтин көрдөөн, сири-дойдуну барыыр, үөһээ дойдуга ытта сылдьар, аллараа дойдуну өҥөйөн көрөр. Айталы-хотун ийэни абааһы бухатыырдара кистээн олороллорун билэн баран, Уот Дьулустаан кинилэрдиин күөн көрсөр, соҕотох бэйэтэ абааһы бухатыырдарын самнарара бу тиийэн кэлэр. Онуоха туран хара санаалаах аллараа дойду илиэһэйдэрэ Айталы-хотун ийэ сырдык тыынын илдьэ хааларга, өлүгүн эрэ быраҕан биэрэргэ сананаллар, Уот Дьулустаан аллараа дойду абааһыларын олоччу хотон эрэрин көрөннөр инньэ гыналлар.
Ааттаах айыы бухатыыра көрөн турдаҕына, аллараа дойдуттан орто аан ийэ дойдуга Айталы-хотун ийэни кыыратан кэбиһэллэр. Уот Дьулустаан күн күбэй ийэтин эккирэтэн, оттоох-мастаах орто дойдутугар баар буолан хаалар. Айыы бухатыыра Айталы-хотун тымныйбыт өлүгэр сөһүргэстээн туран, ый ытыытын ытаабыта үһү дииллэр. Уот Дьулустаан ол хараҕын уутуттан ийэ барахсан сыыйа баайа тиллэн кэлбитэ үһү диэн кэпсииллэр улуу олоҥхоһуттар.
Оттон абааһылар ол онтон ылата, ол кэмтэн бэттэх айыы киһитин сырдык тыынын илдьэ хаалан бараннар аны орто дойдуга, икки атахтаах, иннинэн сирэйдээх аан ийэ дойдутугар, хара санаа, өс-саас, сор-муҥ буоланнар кубулунан, үөһэ тахсыбыттара үһү дииллэр.
Ол онтон ылата айыы бухатыыра Уот Дьулустаан орто дойдуга икки атахтаах, иннинэн сирэйдээх ийэ дойдутугар өс-саас, хара санаа, сор-муҥ буолан кубулунан аллараа дойдуттан тахсыбыт абааһылары кытары күн бүгүнүгэр дылы күрэстэһэр үһү диэн кэпсииллэр…
Мааҕын күлүбүрүү умайа сыппыт хардаҕастар улам-улам умуллан, оһоххо күлү кытары чох эрэ хаалбыта. Охоноон олоҥхото бүтэрин саҕана кыһыл да чох умуллан барбыта, балаҕан, кыһыҥҥы кэм эбитэ буоллар, им балайга ылларбыта ыраатыа этэ.
Ньукуу, бээ, мин диэки өссө биирдэ көрөн ылаарай диэбиттии, Охоноон сирэйин-хараҕын көрбөхөлөөбүтэ да, анарааҥҥыта кини баарын адьас даҕаны умнубут быһыылааҕа, умса туттан олорбута, онтон туран оронугар барбыта. Ньукуу кэннинэн хааман оһох кэннигэр түспүтэ. Долборукка киирэн, ийэтин аттыгар сытаат, утуйан хаалбыта. Түһээн Уот Дьулустааны көрбүтэ. Өссө бииргэ сылдьар курдуктара, эмиэ да абааһылартан куоталлара.