– Нойоон, күрээбитэ эҥин буола оонньуу сылдьаайаҕын, дьэ сэрэн! Барыам эҥин диэн тыллаһар буолкун ээ. Хотуой, Алтан сирэй, ити уолга, дьахтарга суоратта кутуталаан биэр!
Хамначчыт дьахтар Ырыачайга суораттаах кытыйаны туттаран кэбиспитигэр, кини, маны тоҕо биэрдэхтэрэй диэбиттии, көрөн эрэ кэбиспитэ итиэннэ хайыан да булбакка, кытыйатын күөрэччи тутан, одуулаан баран олорбута.
– Ийээ, ис, иһэн кэбис, – диэбитэ Ньукуу уонна кытыйаны бэйэтэ ылан, ийэтин уоһугар даҕайбыта. Ийэтэ иһэн бүтээтин кытары, Ньукуу оһох кэннин диэки барбыта, онно түннүгэ суох, борук-сорук муннукка, бурдук тардар таас анныгар олорунан кэбиспитэ.
«Тиийэн кэллибит диэбиппит, ханна баарый?» – Ньукуу тобуктарын икки илиитинэн ыга кууһан баран ботугуруу олорбута, онтон токуруллан сытынан кэбиспитэ. Ол сытан, тоҕо эрэ эмискэ кини биирдэ тииҥи эккирэппитин туһунан санаан кэлбитэ. Ол хаһан этэй?
Ньукуу ыраах сылдьар Аҥар Харах отчуттарыгар өйүө илдьэн баран, тыанан төннөн испитэ. Киһи куттаныах хараҥа баҕайы тыата этэ. Ньукуу куттанан сиһэ кэдэҥнии испитэ. Эмискэ тиит аллара лабаатыгар туох эрэ хачыгыраабыта. Ньукуу онтон соһуйан ходьох гына түспүтэ. Аргыый аҕай, төбөтүн өндөтөн, хараҕын кырыытынан көрбүтэ – тиит адьас аллара лабаатыгар, киниэхэ уун-утары хап-хара тииҥ олорор эбит. Кини диэки көрбөхөлүүр курдуга. Ньукуу үөрүүтүттэн: «Тииҥ! Тииҥ!» – диэн хаһыытаан баран, эккирии түспүтүн бэйэтэ да билбэккэ хаалбыта. Тииҥ ханна эрэ туора ыстаммыта, Ньукуу хантайан баран, эмиэ ол диэки ойбута. Тииҥ арыт ханна эрэ сүтэ-сүтэ, онтон эмиэ көстөн кэлэ-кэлэ, ойон испитэ, ойон испитэ… «Тииҥ… Тииҥ… билигин кини миигин ханна эрэ тиэрдиэ. Тииҥи батыһан иһиэм, оччоҕуна Аҥар Харах алааһыттан адьас атын сиргэ тиийиэм…» – диэн уоһун иһигэр ботугуруу-ботугуруу, Ньукуу мастан иҥнэн охтон ыла-ыла тииҥи эккирэтэн испитэ.
Тииҥ арыт сүтэн ылара, оччоҕуна кини ханна да барыан билбэккэ, тохтуу түһэрэ, онтон эмиэ хайа эмэ лабаа күөрэс гынара, Ньукуу ол диэки сүүрэрэ. Кып-кыра, хара тииҥ сүтэ-сүтэ көстөрө, көстө-көстө эмиэ сүтэрэ. «Сибилигин… Сибилигин көстүө…» – диэн ботугуруура Ньукуу. Ол курдук төһө өр барыахтара эбитэ буолла, эмискэ тииҥ адьас сүтэн хаалбыта. Ньукуу хаптайыаҕынан-хаптайан, көрүөҕүнэн көрө сатаабыта да, тулатыгар биир да лабаа хамсаан көрбөтөҕө. Им-дьим, уу чуумпу этэ. Тииҥ суоҕа. Кини ханна да барбыта биллибэккэ сүтэн хаалбыта. Ньукуу сиргэ лах гына олоро түспүтэ – аргыый аҕай ытаан барбыта.
Тииҥ буоллаҕына суоҕа, көстүбэтэҕэ. Ньукуу онтон ыла кинини хаһан да көрбөтөҕө, арыт-арыт, баҕар, били хара тииҥи көрүөм диэн, тыаҕа сүүрэрэ да, көрбөт этэ. Кутуругунан оонньоон, ымсыырдан, биирдэ эрэ көстө түһэн баран, адьаһын мэлийбит быһыылааҕа.
Ньукуу, токуруллан сытан, тииҥи өйдөөт, үөһэ тыынан кэбиспитэ. «Ити эмээхсин ыыппат. Күрүөҥ да, сэрэн диир. Күрүөҥ да…» – Ньукуу эмискэ олоро түспүтэ, хараҕын киэҥ-киэҥник көрүтэлээбитэ. «Күрүөҥ да, күрүөҥ да… Күрүөххэ! Хайаан да күрүөххэ! Кини ханна эрэ чугас күүтэрэ буолуо, оттон биһи манна олоруохпут дуо?! Күрээн хаалыахха! Хаһан? Сибилигин! Сибилигин, тутан ылыа. Суох, киэһэ, утуйбуттарын кэннэ! Күрээн хаалыахха!»
Оо, күн уһуна сүрдээҕэ! Хаһан да киэһэ буолуо суох курдуга. Сабыстай эмээхсин киэһэ утуйаары сытан аһаатаҕа уһунун. Хамначчыттар киэһэ ыамы соруйан уһатар курдуктара.
Ийэтэ аан ороҥҥо утуйбута ыраатта. Ньукуу илик, кини эмээхсин аһаан бүтэрин күүтэр, баҕар, өссө тугу эмэ көрдүө эбэтэр, ыҥыран, көхсүн тарбатыа. Сэрэйбит курдук сити:
– Нойоон, кэл эрэ, ыл, – эмээхсин сыҥааҕырдыы-сыҥааҕырдыы ыҥырбыта.
Ньукуу аттыгар баран турунан кэбиспитэ. Сабыстай эмээхсин төбөтүн өндөппүтэ уонна:
– Бу сыттыгы көннөр эрэ, – диэбитэ, өссө ыйыппыта: – Били дьон ынахтан киирдилэр дуо?
– Киирэн.
– Ыл, манан тарбаа эрэ, тыҥыраҕыҥ сытыы буолуо, – эмээхсин улаҕа диэки хайыһан, көхсүн тоһуйбута, онтон дьааһыйбыта, тыыллаҥнаабыта итиэннэ утуйан иһэн эппитэ:
– Чэ, түксү, киэр буол! Бар утуй…
Ньукуу ийэтин атаҕар сытынан кэбиспитэ. «Аны утуйан хааларым буолуо», – диэн кини куттана санаабыта, ол иһин балаҕан өһүөтүгэр хас мас хайдах мутуктааҕын, ханан-ханан хайаҕастааҕын одуулаһа сыппыта. Сабыстай утуйбута быһыылаах, мунна хаһыҥыраан барбыта. Арай хамначчыт дьахтар оһох кэннигэр өр баҕайы тугу эрэ гынан букунаспыта, тугу эрэ талырҕатара, сүөкүүрэ, кутара. Кини дьэ сыппыта да, өр утуйан биэрбэтэҕэ быһыылаах: сотору-сотору эргиллэрэ, сөтөллөрө, үөһэ тыынара.
Ньукуу «хаһан эрэ утуйар» диэн иһигэр кыйахана сытан, нуктаан барбытын бэйэтэ да билбэккэ хаалбыта.