Выбрать главу

Кинини ким эрэ санныттан тардыалыыр, эмиэ да илгиэлиир, кулгааҕын эрийэр.

– Уһугун! Уһугун! Барда! – диир бэрт ыксаабыт, ыгылыйбыт киһи саҥата. – Барда! Куотта!

Балыксыт эмээхсинэ кинини тардыалыыр, илгиэлиир:

– Барда! Куотта! – диир кини.

Ньукууска:

– Олоҥхоһут Охоноон! – диэн хаһыытаабытынан таһырдьа ыстанар да олоҥхоһут атын туйаҕын эрэ тыаһын истэн хаалар. Куоттардаҕа! Эмиэ куоттардаҕа! Ньукуу кэнниттэн эккирэтэр да, аттаах киһи ханна да барбыта биллибэккэ, сүтэн хаалар.

«Куоттардым, эмиэ куоттардым!» – диэн кини хаһыытыы сатыыр да, хаһыыта иһиттэн тахсыбат курдук. Кини иккиһин хаһыытыыр уонна…. олоро түһэр.

«Һуу! Хата, түүл эбит. Хаһыытаан, аны кими эмэ уһугуннардаҕым дуу?» Ньукуу, тыыммакка да иһийэн олорон, иһиллээн көрбүтэ. Ким да уһуктубатах курдук: Сабыстай эмээхсин мунна хаһыҥырыыра, оһох кэннигэр хамначчыт дьахтар хабырынара.

«Түргэнник… түргэнник!.. Ийэбин уһугуннара охсобун, Мохсоҕол ампаар иннигэр сытара буолуо…»

Ньукуу ийэтин санныттан тардыалаабыта, Ырыачай соһуйан, олоро түспүтэ:

– Хайдах-хайдах баҕайыный…

– Ийээ, мин, мин, аргыый. Барыах, – Ньукуу Ырыачайы сиэтэн аан диэки атыллаабыта.

– Ньукуу?

– Мин, мин…

Тыаһаабатар ханнык диэн, Ньукуу балаҕан аанын аргыый аҕай аһаат, таһырдьа баар буола түспүтэ. Кини ыксаан аанын лах гына бырахпытын өйдөөбөккө хаалбыта. Ньукуу аан тыаһыттан ходьох гына түһээт, ийэтин сиэппитинэн ампаар кэннин диэки ойбута. Ампаар иннигэр сууланан утуйа сыппыт Мохсоҕол дьон атаҕын тыаһыттан чөрбөс гына түһээт, кэннилэриттэн ыстаммыта.

Кини ийэтин сиэппитинэн буута быстарынан түһүммүтэ. Тыа иһигэр киирээт, аҕылыы-аҕылыы: «Мохсоҕол! Мохсоҕол!» – диэн ытын ыҥырбыта. Ыта бу сүүрэн сахсарыйан иһэрэ итиэннэ, дьонун иннигэр түһэн, куобах курдук тэйиэккэлии турбута.

Ньукуу эмиэ түһүнэн кэбиспитэ, ытыттан соччо хаалсыа суох киһини ийэтэ тардыһан мэһэйдиирэ.

– Бу туох айылаах… тоҕо сүүрэбит? – диэн Ырыачай бу өр кэм устатыгар аан маҥнай орто дойду олоҕор арыый туһааннааҕы ыйыппыта да, Ньукуу ону аахайбакка хаалбыта.

Кинилэр ханнык эрэ алаас сыырын таҥнары сүүрэн түспүттэрэ, биирдэ да тохтоон ылбакка эрэ, онтон өрө сүүрэн тахсыбыттара, эмиэ тыаҕа, иһирик ойуурга түһэн хаалбыттара.

IX

Тохтобула суох, умса баран түһүөхтэригэр дылы түүҥҥү куотуу Ырыачайга сыанан аҕаабатаҕа. Сарсыныгар кини харааччы иирэн уһуктубута. Орто дойду эрэйин, кыһалҕатын умнан, дөйбүт курдук ээл-дээл сылдьар Ырыачай бу сарсыарда сор-муҥ эҥэрдээх, тымныы, кырыыстаах олохтон адьас быыһаммыт быһыылааҕа: тулатыгар туох баарыгар дуу, суоҕар дуу, ким, туох кыһалҕалаах олороругар, олорботугар кыһаммат, ону билиммэт көрүҥнээҕэ. Кини буккуллубут өйө-санаата ханна эрэ түүл быыһыгар дуу биитэр үөһээ, аллараа дойдуга дуу сырытыннарар курдуга.

Ньукуу муҥ кыраайынан сүүрэн иһэн, умса хоруйа түһээт, ол сириттэн өндөйөн да көрбөккө эрэ утуйан хаалан баран, бадаҕа, күн ортолоон эрдэҕинэ биирдэ уһуктубута. Уһуктаат, тула эргичийэ түспүтэ – ийэтэ ханна да суоҕа, арай чугас, от быыһыгар, күн уотугар кубарыйан бүппүт, өҥүн-дьүһүнүн сүтэрбит эргэ былаат намылыйан сытара.

Ньукуу тула холоруктуу түспүтэ: онон-манан сүүрэкэлээн көрбүтэ да, тыа иһэ уу чуумпу этэ, мастар хас биирдии лабаалара тугу эрэ кистии сатыырдыы, сабырыһан, иһийэн тураллара.

– Ийээ! Ийээ… ээ!.. – диэн хаһыытыы-хаһыытыы, Ньукуу төттөрү-таары сүүрэкэлээбитэ. Ол хаһыы тыаны үрдүнэн сатараан, ой дуораана буолан, киниэхэ бэйэтигэр иһиллибитэ:

– Ийээ!.. ээ-ээ!..

Тылын былас түһэрэн, хантан эрэ Мохсоҕол ойуоккалаан кэлбитэ.

– Мохсоҕол! Ийэм… ийэм ханнаный? – тугу саҥарарын бэйэтэ да өйдөөбөккө эрэ, Ньукуу күөх окко сытар былааты хаба тардан ылаат, иннин хоту сүүрэ турбута. Ыт мунна да баппат ыккый быыһыгар түһэн хаалаат, кини эмиэ да төттөрү эргиллиэх курдук гыммыта, эмиэ хайа да диэки хайыһыан билбэккэ, биир сиргэ тэпсэҥэлии турбахтаабыта, хантан да биллибэккэ, эмискэ иэдэһигэр түспүт хараҕын уутун туора-маары илгимэхтээбитэ, тоҥмут киһи курдук бабыгырыы-бабыгырыы эмиэ иннин хоту сүүрбүтэ.

Эмискэ ханна эрэ чугас, тыа быыһыгар, киһи куйахата күүрүөх олуона күлүүтэ иһиллибитэ:

– Ха-ха-ха! Аһа-һа-һа!..

Ханна эрэ чугас, ат кистиирин курдук, дьахтар күлэн лаһыгыратар. Ньукуу, күрүөттэн иҥнэ түспүттүү, тохтуу биэрбитэ.

– Ха-ха-ха! Аһа-һа-һа!.. – ити тохтобула суох олуона күлүү хайа да диэкиттэн иһиллэрин чуолкайдаабакка, кини эргим-ургум көрүтэлээбитэ, онтон үөһэ хантайбыта – кини иһиттэҕинэ, хантан эрэ үөһэттэн, халлаантан иһиллэр курдуга.