– Ха-ха-ха! Аһа-һа-һа!.. – ити күлүүттэн мастар бары ибигирээн ыларга дылы гыммыттара, тыа иһэ олоччу дуораһыйан олороро. Ньукуу харахтара ирим-дьирим буолбуттара.
Мохсоҕол, миигин батыс диэбиттии, уол диэки оҥоох-чоҥоох көрүтэлээт, туора ойбута. Ньукуу кэнниттэн эккирэппитэ. Кинилэр өр сүүрбэтэхтэрэ, сотору буолаат, ойуур иһинээҕи ырааһыйаҕа тахсан кэлбиттэрэ. Хонуу ортотугар Ырыачай халлаан диэки хантайа-хантайа күлэн лаһыгырата олороро:
– Ха-ха-ха! Аһа-һа-һа…
– Ийээ! Мин… – диэбитинэн Ньукуу киниэхэ сүүрэн тиийбитэ да, Ырыачай кинини олоҕор аан маҥнай көрөрдүү алаадыччы, мэнээк көрөн эрэ кэбиспитэ, онтон сөмүйэтин уоһугар даҕайан баран:
– Тс-с! – диэбитэ итиэннэ иннигэр тугу эрэ таба көрөн, аргыый аҕай ойоҕоһунан хааман, ол диэки үөмпүтэ:
– Миитэрэй, тохтоо, – диэн кини кими эрэ кытары кэпсэтэрэ. – Кэл…
Ырыачай икки илиитин иннин диэки сараччы уунан баран, аргыый аҕай хаама турбута.
– Ийээ! – диэн Ньукуу ыҥыран көрбүтэ да, кини истибэтэҕэ, илиитин сараччы уунан баран үөмэн испитэ. Ньукуу батыһан эрэ иһэригэр тиийбитэ.
– Ийээ, тохтоо, итинэн барыма.
Ырыачай истибэтэҕэ, илиитин ууммута-ууммутунан, үлүбүөй иннин хоту харбыалаһа турбута. Онтон сиргэ олоро түһээт, эмиэ күлэн тоҕо барбыта.
Ньукуу аттыгар кэлэн, тугу да гыныан булбакка, тарбахтарын мускуйа турбута.
– Ийээ, тохтоо, күлүмэ, сынньан… – Ньукуу бабыгырыы-бабыгырыы нэһиилэ саҥарбыта.
– Аһа-һа-һа… – Ырыачай улам-улам күүһэ эстэн, сэниэтэ суохтук күлэ олорбута.
«Утуйдар ханнык…» – дии санаабыта Ньукуу уонна, аттыгар олоро түһээт, ийэтин саннын, баттаҕын таарыйбыта. Ырыачай онтон дьигис гына түспүтэ уонна кыбыс-кытаанахтык туттан олорор илиитин, атаҕын быччыҥнарын улам-улам ыһыктан, төлөрүтэн, холкутутан барбыта.
– Ийээ, – диэн Ньукуу сөп-сөп ааттаһардыы сибигинэйэ олорбута.
– Тс-с! Миитэрэй утуйа сытар. Утуйдуун-утуйдуун, – Ырыачай итини, арааһа, бэйэтигэр эрэ туһаайан эппитэ уонна салыбырас тарбахтарынан сири-буору имэрийэ-имэрийэ хаста да хатылаабыта:
– Утуйдуун-утуйдуун. Утуйдуун-утуйдуун…
– Нохоо, Ньукуу! – Сабыстай эмээхсин хараҕын ситэ аспакка да сытан, атаҕын дуу, көхсүн дуу тарбатаары буолуо, Ньукууну ыҥырбыта. Балаҕан иһэ иһийбит курдук чуумпу этэ, онтон муодарҕаан, эмээхсин аҕылыы-аҕылыы эргиллэн, аан диэки көрбүтэ итиэннэ хаһыытыы түспүтэ:
– Һуу! Хотуой, Алтан сирэй! Хотуо-уой!..
Оһох кэнниттэн уутугар аҥаарыйбыт хамначчыт дьахтар арбайан тиийэн кэлбитэ.
– Хотуой, утуйан оҥторо сытаҕын дуо?! Били уол, били иирээки ханналарый?
Алтан сирэй хараҕын туора-маары ньухханан баран, аан орон диэки көрөн ылбыта уонна эппитэ:
– Суохтар дии…
– «Суохтар» диэбит буола-буола, соххор! Суохтарын бэйэм да көрөбүн. Ханналарый диибин ээ?
– Билбэтим…
– Бар, таһырдьа тахсан көр!
Хамначчыт дьахтар таһырдьа тахсан балай эмэ буолан баран, төттөрү киирбитэ.
– Суохтар ээ, – диэбитэ кини.
– Барыам диэн тыллаһар буолбут этэ, ол аата күрээтэҕэ дии, ээккэй-маһыанньык! – Сабыстай эмээхсин сылбырҕатык олоро түспүтэ, хамначчыт дьахтар көмөлөһөөрү өрө сүүрэн кэлбитин, түөскэ анньан кэбиспитэ.
– Ээккэй-маһыанньык, күрээбит буола-буола! Киһи аһыммытын, харайбытын иһэ уйбакка өссө күрүүрдээх баҕастаах! Аны туохпун эмэ илдьэ барда буолуо. Хотуой, Алтан сирэй, туруоҥ дуо, көр-иһит, тугу уорбуттарый, тугу илдьэ барбыттарый? Уонна бар, Хара уолу ыҥыр! Чэ, түргэнник!
Хотунун суостаах хаһыытыттан Алтан сирэй үрэн кэбиспит түү курдук таһырдьа диэки көтө турбута.
«Дьэ, бээ, бэйэккэй, тоойуом…» – Сабыстай ити курдук саана-саана ырбаахытын кэтэ олорбута.
Таһырдьаттан Хара уол киирэн кэлбитэ.
– Нохоо, кэл эрэ, ыл! Ханна утуйдуҥ?
– Эргэ ампаарга.
– Түүн туох да тыаһы-ууһу истибэтэҕиҥ дуо?
– С-суох.
– Били кэрэдэхтэрбит, уоллаах иирээки дьахтар, түүн күрээн хаалбыттар. Өссө тугу эрэ уоран илтилэр буолуо дии саныыбын. Дьахтар, баҕар, кубулуна сылдьыбыта буолуо, ким да билбэт… Тугу-тугу уорбуттарын туох билиэ баарай…
– Бу алдьархайы!
– Нохоо, ороспуойдары тута охсуохха! Ыраата иликтэринэ була охсуохха! – эмээхсин аҕылыы-аҕылыы тохтоон ылбыта. – Бээ-бээ, тохтоо! Аны били маадьаҕар Байбалга тиийдилэр дуу? Суолунан барбыт буоллахтарына хайаан да киниэхэ тиийэллэр.
– Ээ, киниэхэ…
– Туохтаа… ол маадьаҕар Байбал оҕонньорго тиий, баҕар, онно олороллоро буолуо, быччаччы тутан аҕалтаа, кэлгийэн аҕалтаа! Суох да буоллахтарына, Байбалы бэйэтин илдьэ кэл, кини, баҕар, тугу эмэ билэрэ буолуо. Чэ, түргэнник, киэһэ эргиллэр курдук сырыт!