Хара уол саҥата суох тахсан барбыта.
– Дьахтар, арааһа, иирээки буолан кубулунан, барыбын бары уоран илдьэ барда буолуо… – Сабыстай эмээхсин ити курдук ботугураан баран, бэйэтэ да куттаммыта, таҥаралаах муннук диэки хайыһаат, үстэ кириэстэнэн ылбыта:
– Эҥин-эҥин да дьон, уоспадьы…
Кэннигэр ким эрэ саҥата суох турарын хараҕын кырыытынан көрөн, Сабыстай эмээхсин соһуйан хаһыытыы түспүтэ:
– Һуу! Эн эбиккин дуу?! Ньимилийэ сытыйаҥҥын, күлүк курдук кэлбитиҥ-барбытыҥ биллибэккэ хаалара баар ээ! Хайа, хотуой, ампаардар күлүүстэрэ бүтүн дуо?
– Бүтүн.
– Бүтүнэ билбэт, баҕар, эрдэ соһон бүтэрэн баран, күрээбиттэрэ буолуо. Били дьахтар кубулунар курдуга дуо, ээ?
– Билбэтим. Куттанан көрбөт этим.
– Уу, сатана, эн хараххын сиртэн өндөппүтүҥ суох. Чэ, бээ, тутан аҕалар ини. Һуу… – эмээхсин, өрө уһуутаан кэбиһээт, сүрэҕин туттубута.
Балайда саҥата суох олорбохтоон баран кини эппитэ:
– Аһы баҕас хоро таспыттара чахчы. Уо, бу киирэн биэртин көрүөҥ этэ. Ол иһин даа, били бэдик бэккэ ону-маны дойҕохтообута буолан аралдьытара. Ону билбэккэбин…
Хамначчыт дьахтар остуол хайдарынан ас бөҕөтүн өрөһөлөөн эрэрин көрөн, Сабыстай эмээхсин харахтара уоттана түспүттэрэ:
– Манна-манна, ороммор ыксары тарт уонна өссө туохта эмэ уур.
Киэһэ, сиик түспүтүн кэннэ, Хара уол ат дугатын курдук маадьаҕар атахтаах Байбал оҕонньордуун тиийэн кэлбиттэрэ. Байбал оҕонньор дьоһумсуйан, тайаҕар тайанан олорон эппитэ:
– Көрбүтүм-көрбүтүм. Аҕыйах хонуктааҕыта дьиибэтик көрөр-истэр дьахтар, сонно даҕаны, ол дьахтары көрөөт, сүрэҕим сэрэйбитэ ээ…
– Тугу сэрэйбитэй? – Сабыстай сэҥээрэ түспүтэ.
– Ээ, туох эрэ куһаҕан дьахтар сылдьар быһыылаах диэн сэрэйбитим.
Дьиэлээх хотун төбөтүн өндөтөн эмиэ кириэстэнэн ылбыта. Оттон ыалдьыт биир тэҥник сыыйа олорбута.
– Удаҕан дуу дии санаабытым, чолохочуйбут уоллаах этэ, өссө эриэн ыттаах этилэр…
– Оннук, со-оннук, – Сабыстай халахайдана түспүтэ, – өссө эриэн ыттаахтар. Ол кинилэр, кинилэр!
– Дьиэбиттэн чугас, арҕаа тыаны эмдэччи солообутум, ол солооһунум кытыытыгар быыкаа бугул оҕолоох этим. Ол бугулбун түүн ыттыын баҕастыын илдьи тэпсэн кэбиспит этилэр.
– Ээ, уонна?
– Уонна буоллаҕына ону-маны сураһан-туоһулаһан баран, бу эн сайылыгыҥ диэки хайыспыттара.
– Бу алдьархайы! – Сабыстай эмээхсин икки илиитинэн далбаатанан ылбыта. – Эрдэттэн сураспыт-туоһуласпыт эбиттэр дии. Көр, ону билбэккэ-би-ин…
– Сураһан-сураһан.
– Ол тугу сураспыттарай?
– Суолу эҥини. Мин дьээбэ дьон сылдьалларын сэрэйэммин, сүгүн-саҕын хоруйдаабатаҕым… Кимнэрин-туохтарын хантан билэн мээнэ…
– Оннук ээ, мин буоллаҕына албыҥҥа киирэн биэрпин. О, абам да эбит! Дьэ, оттон ама! Миэхэ хас да хоммуттара итиэннэ бөлүүн күрээн хаалтар, тугу-тугу уоран барбыттарын туох да билбэт… Сааһым тухары, бэйэҥ билэҕин, баарым барыта таһырдьа таах ыһыллан-тоҕуллан сытар – сааспар хаппахчыламматах, күлүүстэммэтэх баҕайыбын, ол айыыбар…
Байбал оҕонньор тылын чаҥырҕата-чаҥырҕата төбөтүн быһа илгистибитэ уонна ыйыппыта:
– Тугу уорбуттарый?
– Туох да билбэт, мин бэйэлээххэ куһаҕаннык сыппыт аҕыйах үһү дуо? Туох суох буолта билигин биллибэтэҕин аайы, кэлин көстөн тахсыа турдаҕа дии.
– Оннук.
– Байбал оҕонньор, ол аата, эн таскынан, айан суолунан ааспатах эбит буоллахтара дии.
– Таҥара быыһаатын! Миигинэн эрэ ааспатыннар…
– Байбал оҕонньор, дьэ ол ороспуойдары хайаан даҕаны эккирэттэххэ эрэ сатаныыһы. Өссө тугу-тугу оҥоруохтара биллибэт. Били дьахтар кубулунар буоллаҕына – алдьархай, кубулуммат да буоллаҕына, алдьархайы оҥорор дьахтар быһыылаах. Иирээки аата иирээки…
– Бу алдьархайы! Дьэ, ыалым эмээхсин, бэйэҥ билэҕин, ороспуойдары эккирэтэр киһи олоробун дуо?
– Чэ-чэ, оттон манньалыам.
Байбал оҕонньор көхсүн этиппэхэлээбитэ, тайаҕын тоһурҕаппыта:
– Оттон эн эрэ буолаҥҥын ини… Атым суох, сатыы хайдах?
– Нохоо, Хара уол! – Сабыстай хамначчытын соруйан эппитэ. – Сарсыарда күн тахсаатын кытары барыаххыт, икки атта тутан бэлэмнээ! Бэйэҕэр уонна Байбал кырдьаҕаска. Кырдьаҕас, эн манна хонуоҥ буоллаҕа дии. Аата, иччитэх балаҕаҥҥа түүннэри төннөн иһиэҥ дуо?
– Эмиэ да оннук.
– Ханна да куотуохтара суоҕа! Сирдээн тимириэхтэрин – сир кытаанах, халлааннаан көтүөхтэрин – халлаан ыраах, – дьиэлээх хотун ытыһын ытыһыгар сууралаамахтаабыта, маннык диэн сүбэлии-амалыы олорбута: – Эһи эрэйэ суох айан суолун тутуһуҥ. Бу сэрэйдэхпинэ, кинилэр киэҥ сиргэ, Эбэҕэ, түһэ сатыахтаахтар. Аара тутан ылбатаххытына, уолбар тиийэн барытын, маннык-маннык диэн кэпсээриҥ. Кини бэйэтэ дьаһайыа, кинээскэ, ыспараанньыкка этэн туттарыа. Ханна да куотуохтара суоҕа. Кинээспит, Аҥар Харахпыт, баар ини, кини обургу ханна эмэ барда дуу?