Утуйбут курдук чуумпу олоҕун Сабыстай эмээхсин оҥоро сатыы-сатыы, була сатыы-сатыы дьалкыта, тугунан эмэ уһугуннара сатыырын бэйэтэ да сэрэйбэт быһыылааҕа, кэмниэ-кэнэҕэс, хас санааттан санаа күөдьүйэн истэҕин аайы, кини куттанан, бэйэтин санаатын бэйэтэ итэҕэйэн, улахан алдьархайга түбэспитин итэҕэйэн барбыта, аҕылыы-аҕылыы нэһиилэ аадаҥнаан, оронугар тиийэн сытынан кэбиспитэ.
– Байбал кырдьаҕас, эйиэхэ эрэнэбин. Ити көлөөҕүм аҥала ээ, – хас биирдии тылын кэнниттэн өрүтэ мэҥийэн кини тыын быһаҕаһынан саҥарбыта.
– Ээ, ол мин да диэхтээн… Эбэҕэ тиийэн уолгун булларбыт, кинээскэ этэн дьаһайтарыа этэ.
– Инньэ гынан, абыраа, үтүөҕүн-өҥөҕүн оттон умнуом суоҕа. Ээккэй-маһыанньыктар! Хотуой, Алтан сирэй, ханна дьөлө түстүҥ? Бу турар эбит дуу? Баарбын диэн саҥардаҕа баҕас дуу… Сыттыкпын өрө тарт! Хотуой, аны наһаа тартыҥ! Аллара түһэр!
Ньукуулаах айахтарыгар тугу да укпатахтара үһүс хонугар барбыта. Суолларыгар уу түбэстэҕинэ уол умса түһэн ыймахтыыра уонна ытыһыгар баһан таһааран ийэтин айаҕар кутара.
Ырыачай, сэниэтэ да эстэн буолуо, нукаай курдуга, бэл, кыайан ыллаабат да буолбута, арай тугу эрэ ботугуруура эрэ, ол эрээри мээнэ барбат этэ, уолугар улгумнук сиэттэрэрэ.
Күн-дьыл ааһан иһэрэ быһыылаах, Ньукуу ону түүн тымныйар, тоҥор буолбуттарыттан билбитэ. Күнүһүн даҕаны күн уота киһини оннук үлүгэр дьөлө салаабат этэ, халлаан үксүн былытырара, ардах-сардах кэмэ, күһүн ыктар-ыган иһэрэ, хонон турдах аайы күн өлбөөрөн иһэргэ дылыта.
Аччыктаан сиргэ охтоллоро кэлбитэ. Үс күнү мэлдьи аргыый аҕай иннилэрин хоту хааман испиттэрэ да, киһи-сүөһү баар сирин таба үктүү иликтэрэ. Аан дойдуга икки атахтаах суоҕун, кинилэр эрэ баалларын курдуга. Ханнык эрэ, чиэски, туора сиргэ түһэн хаалбыт быһыылаахтара.
«Булаа инибит», – диэн хатырбыт уостарын арыычча хамсатан ботугуруу-ботугуруу, Ньукуу ыараан хаалбыт атахтарын нэһиилэ сыҕарытан испитэ.
О, хара тыа обургу бардах аайы бараммата тугун сүрэй! Саатар, ханнык эмэ суол омооно көһүннэр ханнык. Адаар мастаах, аар тайҕа саба баттыахтыы лүҥкүрэн, хоҥкуйан, үрдүк мастара үрүҥ күнү сабардаан тураллара.
Ньукуу хас хардыытын аайы атахтара ордук ыараан иһэргэ дылылар. Манна, бу отон угун ортотугар, сытан кэбиспит киһи баар ини… Кэбис, сыттахтарына тураллара саарбах. Сайын барахсан кылгаһын, сотору эмиэ кыһын, эмиэ мастыын-оттуун, киһилиин-сүөһүлүүн тоһута тоҥор тымныылара тиийэн кэлиэ. Оттон кинилэр өссө даҕаны була иликтэр… Сүөкүлэ баара буоллар, туох диирэ эбитэ буолла?..
Уолун илиититтэн харбаһан, Ырыачай соһуллан иһэн, эмискэ умса хоруйа түспүтэ, Ньукуу байааттаҥнаан баран эмиэ охтубута. Ийэтэ атаҕын мутукка дьөлө үктээбит этэ, хаан оҕуолуу сытара да, кини этэ ыалдьарын билбэт быһыылааҕа. Кини халлаан диэки иччитэ суоҕунан мэлээриччи көрөрө, илиитэ-атаҕа, хайдах охтубутай да ол курдук, адьас туспа киһи илиитин-атаҕын курдук, босхо баран сыталлара.
Ньукуу ону көрөн, «дьик» гына түспүтэ, этэ-сиинэ тымныйталаан ылбыта. Субу маннык, сыппыта-сыппытынан, ийэтэ өлөн хаалыан сөптөөҕүн өйдөөн, кини ойон турбута. Өлөн хаалара буолуо… ол да иһин туохха да кыһаммат, тугу да көрбөт, атаҕын дьөлө үктээбитин билбэт. Саатар уруккутун курдук ыллаабат, ботугураабат, саатар, күллэр даа!.. Хайата да суох: ийэтэ, бэл, уоһун иһигэр ботугураабат, эгэ, ыллыа, күлүө баара дуо? Кини, бэл, тыыммат да курдук, сиргэ быраҕыллыбыт былаат кэриэтэ налыйан сытар, арай харахтара эрэ сүүрэлиир, туохха да тохтоон ылбакка сүүрэлиир.
Ньукуу маҥнай кутталыттан дөйөн хаалбыт курдук этэ, онтон тиһэх сэниэтинэн бокуойа суох хачыгырайа түспүтэ: аҥаар сиэҕэ быстан түспүт, көхсө тырыттыбыт ырбаахытын элээмэтин уста охсон, ийэтэ дьөлө үктээбит атаҕын баайан кэбиспитэ, онтон сиргэ түөрт атах буолан сылдьан, өрөһүспүттүү, аҕылыы-аҕылыы ытыһыгар отон үргээбитэ. Ийэтэ итинник сыппыта-сыппытынан өлөн хаалыан сөп ээ, оттон Ньукуу бу кэлин күннэргэ кини туһунан адьас умунна, мээнэ хааман эрэ иһэр, мээнэ бардар баран эрэ иһэр.
Ньукуу үргээбит отонун биирдии-биирдии ийэтин айаҕар угуталаабыта, Ырыачай утаппыт быһыылааҕа, дьүккүк гына-гына отону ыйыстан испитэ. Уол отон үргээри иккиһин сыыллыбыта, онтон үсүһүн, төрдүһүн… Кэмниэ-кэнэҕэс бэйэтэ сиргэ быарынан сытан эрэ иһэ аһыйыар диэри сиэбитэ. Туруохха, туруохха! Сытынан кэбистэхтэринэ, аны кыайан туруохтара суоҕа.
Ньукуу ийэтин илиититтэн тардан туруорбута, Ырыачай тугу да өйдөөбөт, быһаарбат этэ, ол да буоллар утарыласпат этэ.