Ньукуу эмискэ ойоҕолуу балайда улахан суолу көрбүтэ. Айан суола быһыылааҕа. Хараҥа тыа сырдыы түһэргэ дылы гыммыта. Ньукуу суол көстүбүт үөрүүтүттэн ытаабыта. Суох, албын көстүү буолбатах быһыылааҕа, иннилэригэр дьиҥнээх айан суола сытара. Суол, суол! Ол аата…
О, эриирдээх-бутуурдаах, эмиэ да түһүүлээх, эмиэ да тахсыылаах, оллорооттоох-боллорооттоох тыа суола…
Суол устун байааттаҥнаан, өйөһө-өйөһө, тардыһа-тардыһа, биэрэстэ кэриҥин барааттарын кытта иннилэригэр уун-утары икки аттаах киһи сахсалдьытан кэлбиттэрэ. Ньукуу төбөтүн да кыайан уйбакка, умса туттан, салтаҥнаан испит буолан, аттаах дьон иннилэригэр субу ыган кэлбиттэрин эрэ кэннэ көрбүтэ, соһуйан тура түспүтэ, дьон саҥатыттан дьэ өйдөнөн ат үрдүгэр олорор дьону уулааҕынан-хаардааҕынан оҥоох-чоҥоох одууласпыта.
– Бай-бай! – аттаахтартан биирдэстэрэ бабыгырыы түспүтэ. Ити соһуйбут, өмүрбүт киһи били кинилэри бугулуттан үүрбүт оҕонньор этэ. «Бугуллаах оҕонньор», – дии санаабыта Ньукуу уонна мэй-тэй буола-буола, дьон диэки биирдэ-иккитэ атыллаабыта.
– Бай-бай! – Байбал оҕонньор эмиэ бабыгыраабыта. – Утары эрэ көрсүөхпүт дии санаабакка испиппит.
Оҕонньор аргыһыгар имнэнэн кэбиспитэ уонна эппитэ:
– Сэрэн, куотуохтара. Маҥнай – дьахтары… Чэ!
Хара уол атыттан ойон түһээт, Ырыачайы илиититтэн харбаан ылбыта уонна, куотуо диэбиттии, ыксал-тиэтэл бөҕөнөн кэлгийээт, атыгар туора бырахпыта. Ньукуу охтон түспүтэ.
– Тут! Тута оҕус! Сибилигин куотуо! – диэн кини үрдүгэр ким эрэ хаһыытаабыта, онтон ким эрэ киниэхэ сүүрэн кэлэн илиитин, атаҕын баайан эрэрэ…
Акка туора быраҕыллан сытан, кини дьон күлсэр, кэпсэтэр саҥаларын истибитэ:
– Эһиэ, аны ханна куотар үһүлүөр?!
– Эмээхсин эппитэ туолла. Манна хорҕойбуттарын билбит буоллар, Эбэлиэ суох баар эбит.
– Туох буолуой, хонон-өрөөн, сынньаннахпыт дии… Уонна манньа ыларбыт эрэ хааллаҕа, һэ-һэ-һэ…
Кимиэхэ ханнык ыар буруйу дуу, аньыыны дуу оҥороннор, маннык кэлгиллибиттэрин, Ньукуу өйдөөбөтөр даҕаны, хараҕар Сабыстай эмээхсин ынырык көрүҥэ көстөн кэлбитэ.
– Ыытыҥ!..
Маадьаҕар оҕонньор дэйбиирин угунан уолу төбөҕө сырбатаатын кытары, Ньукуу хараҕыттан уот чаҕылыйарга дылы гыммыта, ийэтин диэки көрөн ылбыта, кинилэргэ халлаан сууллан түһэн эрэрэ, онтон кини өйүн сүтэрбитэ.
Ньукуу өйдөнөн кэлбитэ – кинилэр кэлгиллибиттэрэ-кэлгиллибиттэринэн Сабыстай эмээхсин иннигэр сытар эбиттэр.
– Хара уол, сүөртэлээ! Хотуой, эн туохта эмэ аҕалан иһэрт, сордоохтор олус буорайбыттар. Бу дьон суолга наһаа туттубуттар дуу, үөдэн… – Сабыстай эмээхсин дьаһайа-салайа олороро.
Хамначчыт дьахтар тугу эрэ уоһугар даҕайбытын Ньукуу иһэн кэбиспитэ.
– Ийэбэр… ийэбэр биэр… – диэн ботугураабыта, Ырыачай иһэн эрэрин көрөн, тыыннаах эбит диэн, үөрэ түспүтэ.
– Хайа, нохоо, аһаан-сиэн, талбыккынан таалалаан бараҥҥын күрээн хаалаҕын дуо? Эрдэ-сылла эт, билин, тугу уоран баран күрээтигит? Эт диибин! – Сабыстай сири тиҥилэхтээбитэ. – Син биир этитиэм! Ханна да барыаххыт суоҕа. Тоҕо күрээтигит?
– Бэйэбит… тугу да уорбатахпыт… – Ньукуу туох буолтун дьэ удумаҕалатан хардарсарга быһаарыммыта. Кини күүһүн муҥунан хаһыытаабыта: – Тугу да уорбатахпыт! Балыйаҕын! Ыыт биһигини…
Сабыстай эмээхсин күлэн тоҕо барбыта:
– Һа-һа… «ыыт» диир ээ… һа-һа… Ол ханна бараҕыт, нохоо? Уорбуккутун кистии охсоору дуо?
– Уорбатахпыт! Барар наадалаахпыт… биир киһини көрдөөн булардаахпыт…
– Ол кими, нохоо?
– Ыы… билбэппин.
– Ээккэй-маһыанньык, өссө да кубулунаҕын ээ?! Бу маны көрөҕүн дуо? – эмээхсин кымньыытын уол муннугар чугаһаппыта. – Иэҥҥин хастаатахха – этиэҥ. Эрдэ-сылла билин! Тоҕо кэрийэ сылдьаҕыт? Хантан сылдьаҕыт? Ким хамначчыттараҕыт?
– Аҥар Харах.
– Аҥар Харах даа? Киниттэн эмиэ күрүү сылдьаҕыт дуо?
– Суох… бэйэбит.
– Аҥар Харах да ырааҕа суох, барытын туоһулаһан билиллиэ. Баҕар, кубулунаргыт буолуо – билиллиэ, барытын билиллиэ. Күн сарсын аттаныллыа! Уорбатах да буоллаххытына… уоруоххут! Бэйэм барсыам, кинээстиин кэпсэтэрдээхпин.
Сабыстай эмээхсин санаабытын ситиһэргэ быһаарыммыт быһыылаах, сарсыарда икки оҕуһу көлүйтэрбитэ. Бастакы сыарҕаҕа бэйэтэ сыттыктана-сыттыктана, суорҕаннана-суорҕаннана, түөһүллэн олорунан кэбиспитэ. Өйөннөрүүтэ, көмөлөһүннэриитэ суох харыс да сири хамсаабат бэйэтэ туруммута, сахсыммыта ынырык этэ. Көччүйэ, сэргэхсийэ түһээри гыннаҕа буолуо, Ньукуу уолтан оччо кыһыйбыта-кыйахаммыта эбитэ дуу? Иккис сыарҕаҕа Ырыачайдаах Ньукууну кэлгийэн кэбиспиттэрэ. Бастакы оҕуһу хамначчыт уол туора миинэн кэбиспитэ.