Каженкин Рустам Николаевич
Сааьа суох сурэх ырыата
АҔА ХАЛЛААН АЙХАЛЫНАН
Дэгиттэр
Ил Дархаҥҥа
Ханнык да сиргэ буоллун,Очуос эрэ ыраахтан көстөр,Сир хайа да муннугуттанҮрдүк оҥоһуутунан өҥнөр.Ол эрэн Аан дойду атаанынМаҥнай эмиэ очуос билэр,Сиргэ сатыылаабыт аргыарыҮрдүк аналынан күөйэр.Омук эмиэ очуос дэнэрДэгиттэр дьонунан биллэр.Аан дойдуга, бары омуккаОчуос – очуоһу эрэ билинэр.
Торҕон тулаайах сураҕа
Эр Киһи сур бөрө тылынанКэпсэтэр-өйдөһөр кэмигэр —Торҕон кыыл ыллыгын тутуһар,Үөрдүһүү үгэһин тумнар.Туолар ый өлбөөркөй уотугарАлаастар, сис тыалар, хочолорТорҕон кыыл күлүгүн кэтииллэр,Иһийии тыынынан туолаллар.Үүнэр күн ыксаабат уотугарТиһэх төгүл эрэл күөрэйэр,Ону билбит кырдьаҕас суорСаҥата суох көхсүн этитэр.Мин эмиэ ол түүн үүммүтүнКөхсүм хараҕынан билбитим,Үүнэр күнтэн куотар улуйууТулаайах тылын истибитим…
Төрөөбүт дьиэ туһунан
Николай Лугиновка
«Киһи төрөөбүт дьиэлээх буолуохтаах…»Убайбыт эппитэ холку, судургу.Мантан аартык, өй-санаа сатыылыыр,Аан дойду маҥнайгы саҕаҕа арыллар.Ханнык да солооһуннаах суоллартанОл дьиэҕэ булгуччу эргиллэн кэлиэхтээх.Оччоҕо олохтоох олох, толору буолууКэм-кэрдии кирбиитигэр мэлдьи көстүөхтээх.Мантан саҕыллан тахсыбыт өй-санааДэбигис халбаҥнаабат, бигэ кырыстаах.Бу мөккүөрдээх үйэлээх олоххо —Киһи төрөөбүт дьиэлээх буолуохтаах!
Кыайыы күнүгэр
Кыһыл уонна Күөх МаайДьокуускайга марштыыр,Ильич кырдьаҕас олбоҕоҮрүҥ тастаах тураахтыыр…Оттон Чочур Мыраан тэллэҕэрНьургуһун нуоҕайа үүнэр,Күөх Хонуу киэҥ-холку ньууругарТалах төбөтө тыллар.Кытара кыыспыт Кыһыл халлаанСаҥа Күөх окко иҥэр,Бу кэмҥэ мин күндү Эбэм«Өлбөт полк» кэккэтигэр…Кыһыл уонна Күөх маайДьокуускайга марштыыр,«Өлбөт полк» иннигэр —Ньургуһуннаах ыччат.
Өлбөт полк
Сэрии бүппүт улуу күнэ.Дьокуускайга дьон хаамсар.«Өлбөт полк» ытык сүүрүгэрМэтириэт тутуурдаах кыттыһар.Хаамсаллар саҥата суох,Олох сүүрүгүн салҕаары,Бүгүҥҥү күҥҥэ тиийбэтэхБэтэрээн санаатын ситээри.Кыра үрүйэ – өрүс буоларыныы,Хаамтах аайы полк хаҥыыр.Ыччат өбүгэтин кэриэстиир,Олох өрүһүн сүүрүктүүр.
Ийэ сүрэҕэ
Февронья Малгинаҕа
Айан суолун төрдүгэрСарсыардаттан ийэ турар,Ырааҕы одуулуур хараҕарБиэс оҕо мөссүөнэ көстөр.Кинилэр уот сэрии үөһүгэрЭргийбэт аартыкка хаамаллар,Кинилэр соҕотох ийэ сүрэҕэрӨрүүтүн тыыннаах сылдьаллар.Биэс оҕо сүрэҕэ хорсуннукАҕа дойдутун туһугар тэппитэ,Сэрии бүппүтүн да кэннэ,Ийэ саныыра: «Эргиллиэхтэрэ…»Күнү-дьылы күүтэргэ анаабытИйэ сүрэҕэр билигин да сэрии!Кыргыһыы үөһүгэр – Өлөксөйдөр,Бүөтүр, Баһылай, Испирдиэн……Ытык киһи таптыыр сүрэҕэ —Ийэттэн ийэҕэ, сүрэхтэн сүрэххэ:Ийэ сүрэҕэ өрүүтүн тэптин,Саллаат барыта эргилиннин!
Кыайыы сураҕа
«…ол олордохпуна, бэс ыйын диэки
Өлөөнтөн Ыстааннаахха кэлэн иһэр киһи "сэрии бүппүт, Германия кыайтарбыт" диэн үөрүүлээх сонуну кэпсээн ааспыта».
Эһэм, Чурапчы көһөрүүтүн кыттыылааҕа, үлэ, тыыл ветерана
Хара уулаах, көмүс долгуннаахӨлүөнэ Эбэ холкутук устара.Дойду ахтылҕана, алаас ырыатаБу сири булбута ыраатта.Эһэм оҕонньор Кыайыы КүнүнБулуҥ тыатыгар көрсүбүтэ,Үрдээбит күнү, кэҥээбит халлааныЭйэлээх диэн өйдөөн хаалбыта.Киэҥ туундараҕа муна сыспытКыайыы туһунан улуу илдьитБэйэтин саллаатын булбута,«Сэрии бүттэ» диэн эппитэ.Бэл Көһөрүү кытаанах суолаОл сыл күөх отунан үүммүтэ,Харах уулаах, көҥүл долгуннаахӨлүөнэ Эбэ холкутук устара.
КҮҺҮҤҤҮ ХОҺООННОР
Кийиит күһүн
Көмүс дуйун кылдьыылананКийиит күһүн таҥнан-саптанСүктэр суолун оҥоһунна,Күөх отунан хааман киирдэ.Кини ааспыт аартыгынанИлгэ-быйаҥ тардыыланан —Оһуор-мандар үүнэр-ситэр,Санаа-толкуй сааһыланар.Оһох тула олоҥхоһутОҕо дьону түмэ тарта,Аҕыс ыйдаах Кэрэ айанКиэҥ аартыга саҕаланна.
Күһүҥҥү иэйии
Ытыспар саһарбыт сэбирдэхКэлии тыал көҥүлүн ордордо,Сүрэхпэр хатаммыт ахтылҕанКүүппэтэх кынатын анньынна.Сэбирдэх көтүттэ миигиттэнСүрэҕим сөбүлүүр тылларын.Көҥүлү амсайбыт иккиһинЭргийиэ биллибэт билигин.Мин син биир сайыһа хаалабынАаспыты, буолбуту… барытын.Эргийбэт ахтылҕан сылааһаМиигиттэн тэйдэр тэйэрин.Сэбирдэх бүрүйүө сайыҥҥыБыстах тылларбыт күннэрин,Эйигин ахтылҕантан арааранЭһиилгэ диэри күрэтиэ.