* * *
Ханнык халлаанХараҕыҥ далынҮөрүүнэн толорон,Үрдүк кытылга тураҕын?Санааҥ сааһынанСайа тыынарИэйии кылларынБылыт үөһүгэр көрдүүгүн?Ытык мыраантанАлгыы хааларКүн сылааһынКимиэхэ анаанИэдэскэр иҥэрэҕин?
САЙЫҤҤЫ ХОҺООННОР
Үс иэйии
Дьолунан сыдьаайар киэһэлэр,Ааспатах амтаннаах күүлэйдэрДьокуускай устунан хаамтылар.Саас тиһэх көрүнэн көрүлүүр.Сыл аайы эргиллэр иэйиилэрСыллата саҥалыы төрүүллэр,Ким эрэ ол тылы кэтэһэр,Ким эрэ ол тылтан куттанар.Бу киэһэ миигинниин сиэттиспитИмэҥнээх үс иэйии кыргыттарСайыҥҥы хонукка көттүлэр,Күөх мыраан кэтэҕэр сүттүлэр…
Сулуһа суох халлаан
Үрүҥ түүнүнэн туолар халлааҥҥа,Баҕар, көрүөм диэн көрдүүбүн…Онтон бэйэбиттэн күлэ санаанСоммор күүскэ сууланабын.Суох, умна сатаабаппын эбээт.Эйигин умнуу – олоҕу тумнуу.Ааспыт хаһан да эргийбэт,Олорон хаалыы – соҕотохсуйуу.Олоххо соҕотох сананыы сүрэ —Тулаайахсыйыыттан эрэ атын.Соҕотохсуйууттан куотар суолАны эн тиэргэҥҥинэн ааспат.Кэлин этиэҥ: «Барыта этэҥҥэ этэ,Дьоһун дьукаах этибит», – диэн…Үрүҥ түүҥҥэ сулус көстүбэт,Быйылгыттан халлааным оннук.
Үрүҥ күҥҥэ
Туймаада Хотун үрүҥ күнэТунах үөрүүтүнэн туолар,Эн сарсыардааҥҥы суолгунСииги кытта көтүтэр.Ахтылҕанын таһаарардыыТүүҥҥүтүн эмиэ симиир,Үрүҥ үөстээх халлаанынТаптал тылынан хадаҕалыыр.Күөҕү кытта тэҥҥэ үүнэнАхтылҕаным ситтэ-хотто,Таптал салгынын тыына,Кимиэхэ бу ырыа ананна?
Амма кытыла
1
Аммаҕа саҥа хоһоонДорҕоонноро ордук намчы,Ааһан биэрбэт санаа-онооСайҕанара дьиҥ чахчы.Манна буолбут кэпсэтииОлох үөһүгэр умсар,Бэл кыһалҕа кыаһылараАммаҕа сымныыллар.Көҥүл күөннээх АммаҕаТоҕус сылынан эргилинним,Өссө муударай буолуом диэнТоҕо эрэ санаан ыллым…
2
Сойон эрэр үрүҥ түүнКөөчүктэнэр күөнүгэр,Амма эбэ уутугар,Долгуна суох суһуоҕарЭн мөссүөҥҥүн көрөөрүУһуннук да олордум…Амма Кэрэ дойдутугарЫраах-чугас оҕолорунОонньууларын иһиттим,Аргыс буолар көтөр кыылОйуу суолун батыстым:Сииктээх салгын ыллыгынанӨрө көтөн таҕыстым,Кынатым уот баастарынОл сөрүүҥҥэ сойуттум,Устар олох үөһүн көрдүм,Иҥиэттэн ыллым, өрө тыынным,Ааспыт дорҕоон тобоҕунСүүрүккэ олордон ыыттым…
3
Амма эбэ сырдык уутаБылыргыны санатар,Түптэ сытын, алаас тыынын,Саха дьоһун олоҕун.Амма эбэ сөрүүн уутаКүүскэр күүс эбэргэ дылы,Олоҕуҥ суолун билэрдии,Ааспыттан араарардыы.Амма эбэ чуумпу уутаСарсыҥҥыга эрэннэрэр,Сахаҕа Амма баар буоланКэрэ тыла өрүү тыыннаах!
4
Амматааҕы түүл кыыһаКөрдөр миэхэ сирэйгин,Кэлэр кэмим сэрэбиэйинСэбэрэҕэр көрүөхпүн.Ханна тиийэн мин суолумЭйигинниин алтыһыаҕын,Кытыл устун сүүрэр тыалЭн тэлгэһэҕэр сирдиэҕин.Кыл түгэнэ көрдөр дуу,Мин ону өйдөөн хаалыам,Олоҥхо оҥорон кэпсиэм,Орто дойдуттан булуом.
5
Амма ахтар АйыыһытаЧуумпу кытылыгарКүөх чэчирдэри көрөр,Баай Барыылаах оҕонньорСуордуу кыланыытынИлин халлааҥҥа бигиир,Кыыс Амма алгыс ырыатаИһиллибэт буолбутун чуҥнуур,Айыы суолун туһун ытыыр…Амма хотун үрдүнэнСуор кыылым ытыыр-ытыыр,Ийэ сир аймалҕанынОрто дойдуга тыллыыр-тыллыыр.
Уулусса уолун кэпсээннэриттэн
1
Тыйыс харах, оҕо сирэйТуохтан эрэ өрө күүрбүт,Төрүөт көрдүүр, аҕамсыйар,Бүгүн кими да билиммэт.Олох тылын бэйэтэХайдах сатыырынан таҥар,Кини эмиэ бу дьиэктэрэЭмиэ олох диэн ааттанар.Буруйа суох бу оҕоКиһилии сыһыана суоҕар,Тулаайах олоҕун кыттаБиир бииргэ хаалбытыгар.Кини эмиэ ханна эрэСанаатын саамай түгэҕэр«Ийэ, аҕа» диир, дэтэрСахалыы майгыта баар.
2
Кыната суох дэппит уолчаанДьокуускай хара буорунБурҕачытан ааһар.Кинини көрбүт эрэ барытаТуора хаамыан баҕаранСуолун көрдөнөр…Оттон мин киниэхэ көрдүмКимиэхэ да суох ыраасОлох кынатын.Кимтэн да ылбатах, уорбатах,Бэйэтэ үүнэн тахсыбытКырыылаах кынаты!«Ол эрээри» диирбэр тиийэбин,Ити кынатын уол бэйэтэКөрбөт, итэҕэйбэт…Сарсыҥҥыга көтөр кынаттарынХаһан өйдөөн көрүөҕэй?Сарсын эрэ буолбатын!