Айдаҥтан көстөн ордуктаах сиргэ, Муосталаах (төрүт аата Бээриҥдэ диэн, ону харыс аатынан солбуйбуттар) диэн сүрдээх баай балыктаах дьоһуннаах эбэҕэ, 1942 сылтан оборуоннай суолталаах «ырыыптириэс» тэрилтэ олохсуйан балыктыыр. Муосталаах балыксыттарынан улуус холкуостарыттан анаммыт дьон сылы-сыллаан үлэлииллэр, сүнньүнэн Бүлүү куоратыттан, Хаҕынтан, Төҥүргэстээхтэн, Кыргыдайтан, Дьоохуттан, Модуттан, Күүлэттэн, Үгүлээттэн сылдьар дьон.
Билигин муҥхаһыттар сынньанар кэмнэрэ, сотору ыһыах кэннэ эмиэ хат Муосталаахтарыгар түмсүөхтэрэ. «Бостуок» – балыктыыр түмсүү салайаачыта Хондокуоп Өлөксөй Уйбаанабыс диэн Дьөккөнтөн сылдьар, бөдөҥ-садаҥ уҥуохтаах, сырдык, арыы-саһыл хааннаах, саҥарбыт-иҥэрбит, кэлбит-барбыт, сургулдьуйбут саас ортолоох киһи – Талыабай Уйбааннаахха түһэ сытар. Биһиги Өксөөммүтүн кытта бэртиилэр, үһү-таамах курдук иһиттэххэ уруккуттан билсэллэр быһыылаах…
Ыам бырдаҕа хара былыт курдук халҕаһалыы анньан сүүллээн түспүтүн кэннэ, холкуос борооскуларын, тыйдары уонна биирдиилээн ыаллар оҕустарын – Хаҕынтан кэлбит, сир-сир аайы ыҥырыкка сылдьар, Дьэримиэйэп, дьон ааттыырынан Дьабараах диэн оҕонньор аттаталаата. Эбэм эмээхсин эмиэ борооскутун аттатта. Оҕонньор – чэпчэки илиилээҕинэн биллэр, ол да иһин ыҥырыкка сылдьар. Кини аттаабыт оҕуһун бааһа-үүтэ хаһан да сэтэрийбэт, түргэнник оһор үһү.
Маныыһыт уолаттар холкуос борооскуларын Оччугуй Үрэҥҥэ үүрэн илдьэн хаайбыттарын, оҕонньор Мундулуҥдаттан сылдьан аттыыр. Дэриэбинэҕэ ыаллар түптэлэрин буруота, ордук киэһэ өттүгэр, биир кэм туман курдук тунаҕыра сыыйыллар, ол иһин борооскулары туспа илдьэллэр. Буруоҕа, сибилигин аттаммыт сүөһү сиикэй, аһаҕас бааһа оһо охсон биэрбэт: сиикэрийэн, устунан иһэн, аһааҕыран, баалатан өлүөн да сөп.
Кэтэх сүөһүлээх ыаллар оҕустарын бостуук уолаттардыын холбуу бииргэ үүрэн Оччугуй Үрэҥҥэ илтилэр. Түптэтэ таймата суох сиргэ, төһө да сүөһү чачайар бырдаҕа ытыллыбытын иһин, аттаммыт борооскулар маҥнай утаа ыарыыланан нэһирэллэр, кыайан аанньа хамсамматтар, ол иһин анал киһи, хонон-өрөөн сытан, ат оҕустары «һайдаан-һаттаан» хаамтарар. Оччоҕуна баастара бүтэйдии куулайан иһэр да түбэлтэтигэр тэстэн, симэһинэ тохтон, тардан оһор аакка барар.
Эбэм борооскутун Оччугуй Үрэҥҥэ илтэрбэтэ, далыгар аттатта. Биһиги оҕолор, ыарыыланан ахчайан баран дөөдөҥнүүр ат оҕуспутун уһуннук сытыарбаппыт, солбуһа-солбуһа, талах быһан кымньыы оҥостон кускуурдаан наар хаамтаран тахсабыт. Тыал түптэ буруотун биһиги эҥээр оҕустаҕына борооскубутун үүрэн кыаһалыкыччытан чэлгиэн сиргэ илдьэбит. Маҥан Халдьаайыннан эҥин эргитэбит…
Биир киэһэ, күн лаппа арҕаалаабытын кэннэ, Оччугуй Үрэҥтэн, Дьабараах оҕонньор аттаныахтаах борооскуларын барытын аттаан бүтэн, аны Балаҕаччыга ыҥырбыттарыгар онно ааһаары, биһиэхэ хоно кэллэ.
Мэрдьэннээх, өрө ытыйан кэбиспиттии кыырыктыйбыт кылгас баттахтаах, арыы-сыа иҥмиккэ дылы килэбэчийбит хара бараан сирэйдээх, сахаҕа саар тэгил орто уҥуохтаах Дьабараах оҕонньор сэһэн-сэппэл хаата киһи буолан биэрдэ. Үрэҥтэн кэлэригэр, бүгүн аттаабыт борооскуларын сымыытын тымтакаҕа уган аҕалбыт. Ону эбэм чөкө тутан балаҕаҥҥа таһааран буһара уурда. Онон оҕус сымыытын аһылыктанан баран утуйар дьон буоллубут. Оҕус тээһэҥкэһэ сүрдээх тотоойу ас…
Бырдах түһэн, оҕолор дьиэҕэ мээнэ киирбэттэр-тахсыбаттар, ньаалаҕай хаатыйаланнаҕына түүн сүгүн утуппат, онон ыамайдар бэйэлэрэ да ону өйдөөн, кэһэй буолан солуута суох төттөрү-таары сыбыытаспаттар. Дьиэ аанын чанчыгар, таска, чугууҥҥа кур кии тохтоло суох буруолуур…
Билигин оскуола оҕолоро сайыҥҥы сынньалаҥнара. Баһыычааннаах уһун күнү быһа бөдөҥ уолаттары кытары бурҕаа икки дьирики икки соноруттан орпоттор. Эргэ өтөхтөрүнэн, сонуоктарынан, бэл киһи уҥуохтаах халдьаайыларынан, кырдалларынан кытта, куттамакка, тэлэкэчийэ сүүрэллэр. Кэлин бырдах сииригэр үөрэнэн хаалан соччо кыһаллыбат да курдуктар, тиритэн-хорутан ньалҕарайданыы, буһан-хатан бурулуһуу. Бултаабыт бултарын: моҕотойдорун, маттаҥааларын тириитин, кутуйахтарын кутуругун барытын эргэ хотоҥҥо, чөкө мунньаллар. Ардыгар биир эмит кутурук сүтэн хаалан айдаарсан да ылаллар. Итээбит кутуруктарын сороҕор Биэрэ сыттыгын анныттан булан ылаллар… Кыра кыыс убайдарын дьээбэлиир. Онон сүтүк таҕыста да маҥнай Биэрэ уорбаланар… Киһи дьиибэргиирэ диэн, кыыс сойбоппут кутуругун бэйэтин сыттыгын анныгар эрэ угар, атын сиргэ кистээбэт. Убайдара кэлэн, балтыларын сыттыгын өндөтөн сүтүктэрэ сытарын көрдөхтөрүнэ, Биэрэ туораттан хараҕын кырыытынан сыныйа батыһан атын аҕайдык дьэргэйэн туран, өрө ыстаҥхалыы-ыстаҥхалыы, ытыһын охсуна-охсуна хатан үлүгэрдик күлэн чачыгырыы түһэр, үөрэн-көтөн өндөҥкөлөөн, күлэн-салан бөҕө буолар, итинник быһыыламмытыттан олус диэн астынар, оһох тула таҥалайын тыаһата-тыаһата дьиэрэҥкэйдиир. Биэрэ кутуругу «уорбут» буолла да, убайдахтара дьиэҕэ киирдэхтэринэ оһох кэннигэр ойор, онон тугу гыммыта тута биллэр. Уолаттар балтылара сытар оронугар чугаһыылларын Биэрэ оһох кэннитэн сэмээр, быры-былтаҕар сирэйин былыт быыһыттан ый тахсарын кэриэтэ былтатан бэрт үөннээҕинэн батыһа көрөр, күлээри кып-кыракый уоһа үмүрүҥнүүр, буспут моонньоҕон курдук хараҕын харалара кылапачыйа умайаллар, онтон эмискэ тэһэ ыстанан чачыгырыырыттан киһи эрэ күлүөх курдук…