– Уу испэккит дуо тоҕойдорум?.. – эбээ сибилигин сонуоктан кэлэн олорор уолаттартан ыйытар. – Күөспүт билигин да эрдэ, саҥа кыынньан эрэр.
Чоойун өс хоту кэлэн алтан чаанньыгы таҥхатан тумсуттан оборон сойбут ууну иҥсэлээхтик иһэн киллиргэтэр.
– Хата тоом оттон эн, утаппатыҥ дуо? – эбэм Баһыычаантан ыйытар.
Баһыычаан хаһан кэлэҕэйдээн кирдиэхтэтэн саҥарыар диэри, Чоойун доҕорун оннугар хоруйдуу охсор:
– Баһыычаан баарыын көрдүгэнтэн утаҕа ханыар диэри тото испитэ, – диир.
Настааччыйа Чоойун саҥатын истэн:
– Бу хайдах киһи тылын долоҕойугар тохтоппот уолуй, мээнэ сиикэй ууну испэт буол диири хайдах хайа муҥун өйдөөбөтүй, саатар көрдүгэн уутун буола-буола…
– Б-былаат нөҥүө с-сиидэлээн испитим, утатан ыксааммын, – Баһыычаан төһө да утаҕа эрдэ хаммыт киһи аатырдар, остуолга кэлэн Чоойун ыксатыгар туран, эбэтэ сургутан бэлэмнээбит уулаах, хаппаҕа суох дьэс алтан чаанньыгын тутааҕыттан ылан иҥнэрэн, икки дьабадьытынан сүүрдэ-сүүрдэ кэтиэлиир.
Утаттым эрэ диэн мээнэ сиикэй ууну иһэр, кырдьык да, сэрэхтээх. Урут, Кыргыдайга эрдэхпинэ, Төкүнүк Уйбаан диэн, Халбаакы киһитэ, сүөһү уостаһа кэлэ сылдьарын көрөөччүбүн. Ол, Төкүнүк Уйбаан биирдэ, сайын өҥүрүк куйааска, ат миинэн сылгы сылгылыы сылдьан утатан ыксаан, хараҕа хараҥаран, ходуһа хотоол сиригэр олорон хаалбыт ньамахтаах ууну силэйэ-силэйэ испит… Дьэ эбэтээ, куртаҕа курулуйан, очоҕоһо дыгдайан, иһэ сараччы үллэн өтөҕөр нэһиилэ өөкөйөн тиийбит. Эгэ сылгыларын ситэ көрдүө дуо. Түүн ыалдьан өрө мөхсө хоммут, хараҕын симэн көрбөтөх. Төкүнүк Уйбаан ити курдук, абааһы кымньыылаабытыныы икки эрэ хонон хаалбыт. Күн бэҕэһээҥҥэ диэри «эрбэх үрдүгэр сэттэтэ эргийэ сылдьыбыт», чэгиэн аҕай киһилэрэ эмискэ «барбытыттан» дьоно улаханнык аймаммыттар. Төкүнүк өлөр киэһэтигэр, оҕолоругар, дьонугар туһаайан: «Дьэ сэгэрдэрим, оҕолорум эрэ буолларгыт, хайдах да хараххыт хараҥара утаппыккыт иһин, мээнэ сиикэй ууну эрэ иһэр буолаайаҕыт…», – диэбитэ үһү. Хас да көстөөх сиртэн луохтуур кэлэригэр Уйбаан тиийбэтэх. Өлүөх өлбүтүн, быстыах быстыбытын кэннэ биирдэ биллибит эдэр нуучча луохтуура, суолтатыгар эрэ көрөн баран, муҥура тэстэн өлбүт диэн быһаарбыт. Саха дьоно ону «иһин убахтатан өлбүт» дииллэр. Кэлин итинник ыалдьыбыт киһини Бүлүү куоратыгар муҥурун быһан ылан быраҕан дөбөҥнүк эмтииллэр. Арай дэҥҥэ биир эмит киһи, харыстаммакка, бааһа аанньа оһон биэрбэккэ сэтэрийэн өлүөн сөп. Уонна биир үксүн муҥурдарын быстарбыт дьон утатан, тулуйбакка, сонно тута, кистээн ууну эмискэ киллиргэччи иһэн өлөллөр. Дьиҥэ муҥура ыалдьыбыт киһи барыта өлөр буолбатах, сорох киэнэ тииһик курдук киирэн баран ааһар, ону «хаппыт» дииллэр. Былыр муҥура ыалдьыбыт өрүһүллүбэтэ. Дьон «убахтатан» бараахтаабыт үһү диэн сэмээр сибигинэһэллэрэ.
Дьиҥинэн, Төкүнүк Уйбаан муҥурдааҕынан буолбакка, умса түһэ сытан, били, ходуһа уутун харса суох ыйырбахтыырыгар, ууну кытта бииргэ, сир быртаҕын ыамаларын ыйыстан кээһэн сордоммута эбитэ. Өлбүтүн кэннэ – муннунан, айаҕынан күлгэри ыамалара быгыалаһан тахсыбыттара үһү диэн кэпсииллэр. Ол, уҥуоҕа суох кыймаҥнаспыт баҕайылары ууну кытта ыйыстарыгар баҕар билбэтэҕэ да буолуо… Сорох кэпсииринэн, Төкүнүк Уйбаан Тыймыыттаах Тайыла диэн аата ааттаммат сүдү «кырдьаҕас» араҥаһын оннуттан уу испитэ үһү дэһэллэр… Туох билиэй, көрөн турбут суох…
Кэпсээнтэн кэпсээн. Биирдэ Кыргыдай сиригэр, Дьоохуга, өрдөөҕүтэ, икки киһи куораттан ыҥыырдаах атынан таһаҕас ырдан тахсан иһэн аара тохтоон чэйдээбиттэр. Ырдыыларын түһэрэн, аттарын сыбыдахтаан, кыратык нуктаан сынньана түһэн ылардыы оҥостубуттар. Икки киһиттэн биирдэстэрэ отой эдэр, саҥа эт тутан эрэр уол эбитэ үһү. Күһүөрү, үөн-көйүүр суҕараабыт кэмэ буолан, уол болтуо сонун сыттанаат да, уһун, унньуктаах айантан өлөрдүү сылайан, оллоонун ыксатыгар, хантаччы түһэн утуйан хаһыҥыраан хаалбыт. Аргыһа саас ортолоох, сырыыны-айаны сылдьыбыт, бэйэтин холугар лаппа кыанар, күүстээх-уохтаах киһи эбитэ, өртөммүт аттарын быаларын-туһахтарын көннөрөн кэлэн баран, итии чэйи сыпсырыйан иһэ-иһэ, тоҕо эрэ уута кэлбэккэ, хойуу үөт төрдүгэр ону-маны олоотоомохтоон олорбут. Арай, ол олорон эмискэ түбэһэ көртө, били, айаҕын аппытынан хантаччы түһэн утуйа сытар уолун сирэйин устун сир быртаҕа сүр түргэнник сүүрэн кыймаҥалаан кэлэн киһи айаҕын иһигэр киирэн хаалбыт… Утуйа сыппыт уол чачайбыкка дылы хахсайаат сир мундутун ыйыстан кэбиспит… Чэй иһэ олорбут киһи иһитин тоҕо быраҕаат да сонно тута аргыһын уолугуттан ылан өрө илгиэлээн туруорбут, онтон туох да саҥата суох, өртөнөн аһыы сылдьар атыгар үүнүн эрэ кэтэрдээт, сыбыдахтыы, торҕо бөтөрөҥүнэн айан суолунан тибилиннэрэ турбут… Бу кэмҥэ, муннун анныгар ньуолах бытыга саҥа бытыгыраан эрэр уол сордоох куртаҕа түрүтэ тыытан өҕүй да өҕүй буолбут, аһаабыт аһын түөрэтин хотуолаабыт… Өр-өтөр буолбатах, түөрт атах түһэрбит аттаах доҕоро төттөрү ханаһытан сүүрдэн кэлбит уонна аҕылаан өрө мэҥилии сылдьар атын оллоон ыксатыгар үөккэ баайан кэбиспит… Сотору ат уоскуйан, ахчаччы тэбинэн туран ииктээн күүгэнирдибит, ону аҕам киһи иһиккэ тоһуйан ылаат да сылаастыы уолугар иһэрдибит… «Дьэ нөйөн… утуйа сыттаххына айаххынан искэр күлгэри үөн киирдэ… бу ииги итиилии түөрэтин ис, абыраатаҕына бу эрэ абырыа, эн дьолгор санаа хоту Дьөһөгөй оҕото түбэспитигэр ымыыгар махтан!!.», – диэбит. Уол кутталыттан, хараҕын быһа симэ-симэ, били, доҕоро иһиккэ тоһуйан ылбыт атын иигин түөрэтин иһэн киллиргэппит… Инньэ гынаатын кытта өс киирбэх куртаҕа быһыта тыытан ыалдьара ааһан хаалбыт… Нөҥүө күнүгэр уол хойуутун кытта, дыгдаччы барбыт күлгэри ньолҕойон түспүтэ үһү…