Эбээ суораттыыр үүтүн аннын кыынньаран ыаҕаска кутан баран хаппахтаан кирпииччэ оһох үрдүгэр уурар. Урут, саҥа оһох үөдүйүөн иннинэ, сылаас үүтү таҥаска суулаан ороҥҥо ууран бүрүйэллэрэ, ардыгар, сайыҥҥы өттүгэр, сирэй оһох хабаҕалыгар ыйаан тэйгэтэн кэбиһэллэрэ.
Настааччыйа, таска, балаҕан дьиэҕэ күөһүн булкуйан, көрөн-истэн киирбитигэр Биэрэ утары тиийэн атаҕын кууһа-кууһа атаахтаан, били, онто да суох былдьыры тыла эбии булдьуйа-булдьуйа:
– Ийээ, хаһан күөппүт буһайый?.. Хаһан буһайый?.. Ийээ куппутун хаһан һиибитий? – диир.
– Тохтоо тоом, сотору буһуо, кыратык күүтэ түс, – Настаа кыыһын сүүһүттэн сыллаан ылар.
Мин иистэнэ олорон Биэрэ атаахтаан, ньыраҥнаан бэлтэйбит сирэйин аһына көрөммүн, уоспун-тииспин эҥин араастаан хамсатан баран мырдыччы туттабын, кыыс бэйэтигэр холооно суохтук хатан үлүгэрдик күлэн чачыгырыыр, онтон өрбөх кыыһын өрө быраҕан хабан ыла-ыла, күөс буһарын кэтэһэр киһи быһыытынан санаата сайан, оронун үөһэ ыттан Лэгэйдээх Маарыйатын кытта салгыы оонньуур… Кыралар бэйэлэрэ туспа «буруо таһаарынан» тыаһа-сыма суох бүгэллэр.
Баһыычаан үөнүрбэтэҕинэ «иһэ ыалдьар». Кини киһи дьээбэтин, дьиибэтин истэргэр, көрөргөр эрэ тиийэҕин, инньэ диэн киһи иһин «ыарытыннарыаҥ» дуо. Баһыычаан ыйытар:
– Биэрэ, эн к-кус сиигин дуу, оҕус сымыыта с-сиигин дуу?
– Кут һиибин…
– Мин эмиэ… – Лэгэй, киһи аһыныах, оҥой-соҥой көрө-көрө, кини эмиэ кус сиэн баҕарарын биллэрэр.
– Мин эмиэ кус сиэҕим… – бырдах тэһитэ кэйэн түөрэтэ ымынаҕыран бырдьыгынаабыт, онно эбии көлөһүн-балаһын аллыбыт сирэйин дэлби ньухханан, тарбанан күрдьүгэс уорҕатыныы тараахтаабыт, киһи эрэ көрдө-көрөөт, сүрэҕэ бобуллаҥныы аһыныах Маарыйа кыыс барахсан доҕотторун үтүктэн саҥа саҥарар…
Ирипээйдэммит, тырыпаайдаммыт таҥастаах-саптаах, түөрэ бары, өссө сорохторун киэнэ онньоччу барбыт эргэ ынах этэрбэстээх, бэйэлэрин кыайан көрүнэн-истинэн бэриммэт, сыыс-буор буолбут кыра оҕолору көрөммүн, кинилэри аһынарым бэрдиттэн – сүрэҕим дьиктитик нүөлүйэ тэбиэлиир, тоҕо эрэ ис-испиттэн уйулҕам хамсаан кэлэр… Устар уһун күнү супту хара үлэни кытары тустан күн солото суох дьонноох оҕолор, ыалтан-ыалга тээспэрэйдэнэллэригэр таҥас-сап тырыттара, сирэй-харах, дьүһүн-бодо киртийэрэ-хараарара, лабаҕырара ханна барыай. Ол эрэн төһө да тас көстүү илдьиркэйдэммитин иһин, туохтааҕар да чэбэртэн-чэбэр, сырдыктан-сырдык – кинилэр көрөн-истэн чоҕулуспут, кир-хах сыстыбатах, быртах санаа ыалласпатах ыраастан-ыраас харахтара… Оҕо аһыннарыахтыы санньыччы туттан көрбүт харахтарыттан ордук уйулҕаны уйуһута хамсатар көстүү ама туох баар үһүө…
– Аана саҥа таабырынна тааттар эрэ, үнүргү таабырыннаргын, хонуктаах да буоллар, сүбэлэһэ-сүбэлэһэ бэркэ таайбыппыт ээ… – диир Настааччыйа.
– Хата… Хайаан да икки таабырыны! – Чоойун өрө көтө түһэр.
– Тааттаран бөҕө буоллаҕа дии, – мин ийэм барахсан эгэлгэ таабырыннарыттан сыымайдаан ылан тута тааттара охсобун:
– Тирэнэрэ биллибэт дьиэрэҥкэйдиир бухатыыр баар үһү?
– …Өссө би-биирэ… – аны Баһыычаан дьэргэйэ түһэр.
– Сөп. Аны биир таабырын… Обуо-чобуо уоллаах, сэттэ саллааттаах дьирибинэ куорат баар үһү?..
– Тохтоо эрэ…
– Сиип-сибилигин…
– Бээ-бээ… – дьиэ иһинээҕилэр бука-бары, кыралыын-бөдөҥнүүн, таабырын таайаары өйдөрүн-санааларын түмүнэллэр: сорох сүүһүн имэринэр, сорох кэтэҕин тарбанар, ким эрэ сымыһаҕын ытыран дьиэ өһүөтүн мээнэнэн мэндээриччи көрөр, ким эрэ кыҥначчы туттан оттомноох аҕайдык таалан, таастыйан турар…
Мин дьоммун улахан толкуйга түһэрбиппиттэн, тоҕо эрэ, күлэбин:
– Чэ, өтөр таайыыһыта суоххут быһыылаах, тура-олоро наҕылыччы сыымайдаарыҥ, хата билигин, күөспүт буһуор диэри киирбит ыалдьыт, эһээ кэпсээнин истиэҕиҥ… – диибин.
– Күөспүт буһуор диэри… – Настаа сөбүлэһэр. – Аана таабырыннар таайыыларын отой кимиэхэ да этээйэҕин. Туохха сыһыаннаахтарын, хайысхаларын да букатын тумуһурдатан биэрээйэҕин… – диир. Дьиҥэ таабырыннар таайыылара олус уустуга суох: бастакы таабырын таайыыта – ат дугата; иккис таабырын таайыыта – обуо-чобуо – анньыы, сэттэ саллаат – алта (угунуун сэттэ буолан тахсар) талах сэриилээх мас сүүр, дьирибинэ куорат – ойбон күөлэ (уута).
Баһыычаан адарай ороҥҥо түүрүллүбүт таҥас үөһэ таабырын таайыытын тобула сатаан улаханнык оттомуран, ынах этэрбэстээх атаҕын сото кээһэн, кэтэх тардыстан дьоһумсуйан сытан:
– Мин буучугураһы сиэҕим, – диэн эбэтигэр эрдэттэн үлэһэр. Бу саас Улахан Баһылай саһаан тиэйэ сылдьан хабдьыга ииппит туһаҕар, ыалыкылар быыстарыгар, элэтэ биир бочугурас иҥнибитин аҕалбыта ол онон «ханыы тардыһан» уһун сааһы быһа булууска сыппытын, эмээхсин баарыын куһу кытары холбуу тутан таһааран үргээн буһарбытын көрөн, Баһыычаан «мин сиэҕим» диэн эрдэттэн үлэһэ сыттаҕа үһү.