– Буучугурас, дьэ кырдьык, минньигэс эттээх көтөр, итинтиҥ, бэйи, ыраахтааҕы аһылыга ээ, оннук күндү ас, – диир Ньөкөөрөр оҕонньор уонна тугу эрэ сыымайдыы санаан таала түһэн баран, салгыы, бэлэм сылтах көстүбүччэ, бочугурас көтөр туһунан кэпсээн барар: – Истиҥ эрэ оҕолор, былыр, арай биирдэ, биир баай ыал күөс буһарынан чэйдээн ньылҕаарыта олордохторуна, тастан хамначчыттара киһи, туох эрэ быстах сорукка киирэн кэлбит. Ол кэмҥэ, дьиэлээх тойон үстээх-түөртээх уол оҕото, аан чанчыгар саахтаан ыгыста олорор эбит. Тастан киирбит киһи маны көрөн: «Па, бу оҕо сааҕа тоҕо харатай!..», – диэн саҥа аллайбыт. Итини истэн баай өһүргэммит: «Ээ били, эн кылбаа маҥан саахтаах оҕолоох киһиэхэ дылы ньаамыргыы тураҕын, кэрэдэх…», – диэбит. Атын, отох-бытах үлэһитэ ити курдук тыл тылласпыта буоллар, баҕар, отой да үлтү күргүйдээн-көбүөлээн таһаарыах, өссө сынньыах да киһи, баар-суох үлэни-хамнаһы кыайа тутар, элэ-была хамначчыта буолан туттуммут. Кырдьыга да, хамначчыт сааһын үгэнигэр, күөгэйэр күнүгэр сылдьар, күүстээх-уохтаах, симмит-куппут курдук эттээх-сииннээх дуулаҕа киһи эбитэ үһү. Эбиитин бу киһи – ыал эбит. Ойохтоох, хас да сии-кырбас оҕолордоох. Бэйэтин күүһүн-уоҕун билиммит да буолан тойоно диэтэх оҥостон, айгыстан, дархаһыйан аһыы олордоҕуна, күүтэ-кэтэһэ түспэккэ эрэ, суота-солуута суох сорукка киирэн «уу нуурал олоҕун аймыы-аймыы», эбиитин оһоҕос түгэһэ оҕотун «хара саахтаах эбит» диэн тыл ыһыктан эрдэҕэ…
Дьэ туран хамначчыт, туһугар эмиэ, дьээбэ тыллаах-өстөөх киһи буолан биэрбит. Тойоно өһүргэммитин истэн куттамматах, дьаархамматах, сонно тута тахсан барбатах, хата эбиитин бу курдук диэбит: «Ээ, мин оҕом сааҕа баҕас кырдьыга да, кыытта маҥан…».
Баай сүрдээх өс киирбэх урааҥхай эбитэ үһү. «Дьэ нөйөн, инньэ диир буоллаххына, сааттаахтык хотторуоҥ да буоллар, сакалааттаһыах, үс хонугунан оҕоҕун аҕалаар, көрүөхпүт, дьэ хайабыт оҕотун сааҕа ордук үрүҥүн, маҥанын… Өскөтүн – мин оҕом сааҕа, эн оҕоҥ сааҕынааҕар ордук кылбайдаҕына – эн миэхэ, бу олорор эбэбит ходуһатын буор-босхо охсон биэрэҕин; өскөтүн – эн оҕоҥ сааҕа, мин оҕом сааҕынааҕар маҥан буолан таҕыстаҕына – мин эйиэхэ… – баай чабырҕайын имэринэ-имэринэ олорон толкуйдуу түспүт, хараҕын кыаратан үөннээҕинэн көрбүт уонна эппит, – ити саҥа көлүллэн эрэр өҕүрүмэр оҕуспун биэрэбин…».
Хамначчыт чэгиэн бэйэлээх эдэр кэргэннээх, от-мас үлэтин кыайа тутар киһи, тойонун өтөҕүн кытта хатыҥ чараҥынан быысаһар кыракый өтөххө туспа балаҕаннанан «бур-бур» буруо таһааран олороро эбитэ үһү. Оҕо эрдэҕиттэн үлэһитинэн сылдьыбыт, «убаммыт» баайыттан арахсан туспа сирдэринэн быралгытыйан, тэлэһийэн хаалбатах, онно эбии тойоно хамнаһын ой-бото төлүүрэ үһү, эппит тылыгар баҕас турар баай эбит. Чахчыта да, күүс үлэтин кыайа-хото тутар, ээҕи кытта, тук хоту сылдьар тилигирэс хамначчыт оччоҕо да, баччаҕа да мээнэ көстүбэтэ, ол да иһин бэйэтиттэн тэйитимээри сыһыана сымнаҕаһа эбитэ…
Баай, хара дьиэттэн, сорук-боллур уолунан, туоһу гынаары, хас да үлэһити ыҥыртаран киллэрэн, олор көрөн турдахтарына, дьиэлээх дьон ортотугар, хамначчытын кытта «эрбэх тардыһан» сакалааттаспыт, ойоҕунан «илии быстарбыт».
Дьэ онон, баай үлэһитин кытта ити курдук сакалааттаспыттар. Тойон киһи иһигэр: «Хата, быйыл эбэм ходуһатын буор-босхо оҕустарар киһи буоллум…», – диэн күлүгэр имнэммит… Баай, били, оһоҕос түгэҕэ кыра ыамайын, хойуута кылбайдын диэн хас да күнү быһа аҥаардас үрүҥ эрэ аһынан аһаппыт: курупчаакы бурдук алаадьытынан, халбыллыбытынан сүөгэйинэн, көбүөрүнэн, күөрчэҕинэн аҥаардастыы хатаҕалаабыт. Сиэбэтин үрдүнэн сиэппит, аһаабатын үрдүнэн аһаппыт…
Күн-хонук дьаалатынан устарын туох тохтоппута баарай, сотору дьэ били үлэхтээх күннэрэ тиийэн кэлэр.
Хамначчыт күннэҕи үлэтин эрдэ үмүрүтэн бүтэрэн-оһорон баран, тойонун ыамайын кытта араа-бараа саастаах уол оҕотун сүнньүгэр сүкпүтүнэн баай уораҕайын диэки бэдьэҥэлээн хаалбытын, чэгиэн бэйэлээх эдэр ойоҕо дьиктиргээн батыһа көрөн эрэ хаалбыт…
Өс хоту, оҕолор иккиэн ол киэһэ саахтаабыттар. Маҥнай баай уола чохчойбут, дьэ кырдьыга даҕаны, оҕо ыыс араҕас сырдык өҥнөөх баҕайыны эмэһэтин анныгар уурбут туостарыгар эрилиҥнэппит. Дьиэлээх тойон: «Ама мантан ордук кылбаа өҥнөөх баар үһүө», – диэн саҥа аллайбыт. Сотору буолаат аны хамначчыт уола ыгыстыбыт, арай, онно көртөрө – оҕо сааҕа отой, киһи эрэ итэҕэйиэ суоҕунуу, кыытта маҥан эбит…
Баай – бары дьиэ кэргэнинээн, аҥаардас ынах, сылгы сүөһү этинэн, үрүҥ аһынан уонна күөл быйаҥынан аһылыктанан олорор ыал эбиттэрэ үһү. Тойон – эргэнэ хара тыа көтөрүн-сүүрэрин бултуур дьоҕура суох, булт-алт өттүгэр букатын салаҥ киһи эбитэ… Дьэ, дьиэлээхтэр бары «бэри диэн бэркиһээбиттэр, сөрү диэн сөхпүттэр…». Хара аһы аһылыктана сылдьыбыт хамначчыт оҕото хайдах бу айылаах үрүҥүнэн дэлбэрийдэ диэн бэркэ дьиктиргээбиттэр. Баай сык гына түспүт эрээри, сүүттэрдим диэн сүөм түһэн соччо сөҥөдүйбэтэх, хоттордум диэн хом түһэн хомойбутун биллэрбэтэх, оҕотун сааҕын көрөн тура түспүт, кэтэҕин тарбаммыт уонна: «Хаарыан оҕуспуттан мэлийдэхпин…», – диэбит. Хайыай, бэриллибит, этиллибит мэктиэ тылы кэһэр ыар аньыылааҕын чахчы итэҕэйэр баай, тылын толорон, саҥа лахса эт тутан, үлэҕэ хото көлүллэн эрэр өҕүрүмэр оҕуһун хамначчытыгар биэрбит… «Тугу сиэтэҥҥин оҕоҥ бу айылаах кыытта маҥанынан кылбатта?..», – диэн үлэһититтэн ыйыппыт. Онуоха «бэдэр мэйии» хамначчыт: «Итинтиҥ мээнэҕэ этиллибэт…», – диэн тыллаах киһи буолан биэрбит. Билиэн-көрүөн баҕаран сирэйэ-хараҕа турбут баай, дэлэ буолуо дуо, санаата батарбакка: «Чэ-чэ нохоо, ону-маны үөтэ турума, ыл эт… «мээнэ этиллибэт» диир буоллаххына… чэ бэйи… бу оҕоҕор, ыл, саҥа этэрбэс биэриэм…», – диэбит. Онуоха хамначчыт эппит киһи дуу, эппэтэх киһи дуу диэбиттии, оҕуруктаах өй муҥутаан, тура түспүт уонна: «Оҕобун үс күнү быһа аҥаардас буучугурас этинэн аһаттым…», – диэн «кистэлэҥин» кэпсээбит…