Ыру-кан кардәшем Сәлим, сез һәрчак гозер иткәнгә иман-игелек кылып, яманлыкны тыеп, яхшылыкны яклап хакимлек иттегез. Икенче гозерем шулдыр: сараеңда мәрхүм Таҗетдин Болгариның энесе Хәсән ибне Юныс табиблык итә икән. Рәхимле Алла итеп җибәрсәңез иде ошбу адәмне мәнем кырыма. Үтенечем кире какмасаңыз, Аллаһы Тәгалә берне ике итеп кайтарыр. Амин.
Тазаррыг кылып, газиз өметләр итеп, Харәзем шаһы Олуг Мөхәммәттер».
– Инде инандыңмы, вәзир Исхак, илче Садакның кем булуына? Ә син аны шымчы, тимерчебезне урларга килгән карак иттең. Боерам: Олуг Мөхәммәт илчесе Садакка кул күтәргән кеше атна-ун көн дигәндә сараем зинданында булсын! Аннары Чәчкә бәйрәменә кенәз Андрей Боголюбны чакырт. Янә тагын, бәйрәм үтүгә, базарлы кала төбәген карарга китәрсең. Үзең белән Сувар казыйны, кәтиб Хафизны алырсың. Әйе, оланнар да кушылыр. Баһадир Баян озата барыр.
– Минем үз азатларым да бар, ханиям.
– Үзеңнекеләрне калдырып торырсың. Гали белән Булатяңа кала нигезен үз күзләре белән күрсеннәр. – Сәлим хан бертын уйланып торды да, һәммәсенә күз йөртеп чыккач: – Өстәмә боерыгым Баян баһадир кулындагы хатта булыр, хатны анда баргач кына ачып укырсыз! Үтә кушканны, вәзир!..
Вәзир Исхак барысына да төшенде. Сәлим ханның теләге изгедә – яңа кала салынасы төбәктә… Калганын уйларга кодрәте җитмәде вәзир Исхакның. Шулай ук аның киңәшен тотарга исәпләдеме хан? Йа Ходам, тагын ни белән бетәр бу хәл?! Тикмәгә генә әйтмәгән борынгылар, ханнарга уй-киңәшең әйткәнче, уй-теләгең белдер, дип.
– Шөһрәтлем, оланнар нигә кирәк анда?.. – Вәзир хан аягына төште. – Хаталандым мин, ханиям…
– Тор, вәзир! Шатланасы ит. Мин киңәшеңне тотарга карар кылдым. Барысы да син дигәнчә килеп чыкса, урының ил түрендә булыр, углың гына түгел, оныкларың да хан түреннән төшмәсләр…
Вәзир Исхак әкрен генә күтәрелде, шулай ук күндәм генә ишеккә таба кузгалды.
– Сабыр ит, вәзир! – диде Сәлим хан.
Вәзир Исхак ханга таба борылды, янә баш иде.
– Тыңлыйм, шөһрәтлем.
– Әллә киңәшең тотып ялгышлык кыламмы, вәзир?
– Бер хакыйкать бар, ханиям. Гаепле – бер, гаепләүче икеләтә гөнаһлыдыр. Беренчесен кабул иттегез, инде тагын бер киңәшем тыңлагыз. Җибәрмәгез табибыгыз Хәсәнне Олуг Мөхәммәткә. Ул сезгә аны кире кайтармас. Гарәпләр, әүвәл сәламәтлегеңне сакла, аннары – илеңне, дигәннәр.
– Вәзир Исхак, ханияңә тагын бер-бер әйтер сүзең бармы?
– Кичерә күрегез, шөһрәтлем. Мин биредә бары тик канат кагучы гына, сез – очучы вә очыртучыдыр.
Сәлим хан каударланып көмеш кыңгыравын зеңләтте, шунда ук хан каршына бусагабаш Камай килеп басты:
– Ни боерасыз, ханиям?
– Шәех Игәнәйне, табиб Хәсәнне, баш әл-казый Ишкулны һәм ханбикә Зөбәрҗәтне дәш. Тиз йөре, бер аягың – монда, бер аягың анда булсын.
Дөрес кыламмы дигәндәй, Сәлим хан кәтибе Хафиз ягына күз төшереп алды, теге дикъкать белән нидер язып утыра иде. «Яза бирсен, – дип уйлады Сәлим хан. – Аннары укырмын».
Кәтиб Хафизны, сарай елъязмачысын, Сәлим ханга угланы әмир Хаҗи табып бирде. Берәүләр Хафизны әүвәл Багдад солтанында китап күчерүче, берәүләр бетекче, хатчы булып торган, өстәвенә солтанга мәдхияләр укыган, диләр. Икенчеләре тәгаен белексез итеп күрсәтергә тырышалар: имеш, кем кулындадыр колчура булган икән, диләр. Кәтиб Хафизның тәрҗемәи хәлен Сәлим хан да рәтләп белми иде. Иң мөһиме шул: кәтиб белекле, галим кеше, төпле киңәшче, акыл иясе.
Әмма сарай кәтибе Хафизның кем икәнен белүче бердәнбер кеше әмир Хаҗи иде. Кәтиб Хафиз Багдад солтанында да хезмәт итмәгән, хатчы да, китап күчерүче дә булмаган, гәрчә бу эшләрне һәрчак башкарып килсә дә, ул, нигездә, китап җыючы иде. Китап сатып алу өчен, ул төрле эшләр башкарды: бетекче дә, язу күчерүче дә, тимерче дә булды. Әмир Хаҗи исә аны тимерче алачыгыннан табып алган иде. Көннәрдән бер көнне угланы әмир Хаҗига Сәлим хан килеп керде. Керде дә угланы әмир Хаҗида китап күчереп утыручы Хафизны икенче көнне үк сарайга илтеп куярга боерык бирде. Чарасыз калган әмир Хаҗи атасына каршы сүз әйтә алмады, Хафизны төяде дә сарайга озатты. Сәлим хан монда аны кәтибе итте һәм китаплар күчерүчеләргә идарә итү белән бергә ханлык елъязмасын алып баруны йөкләде, һәм шундый шарт куйды: хан тәхет ягында булганда, ул һәрчак аның янында булырга тиеш. Кәтиб Хафизның иллә дә матур язуына сокланмаган кеше юк иде. Аннары хатчы һәм бетекче үзенә бирелгән эшне бирелеп, самими рәвештә җиренә җиткереп башкара, китап күчерүчеләрне дә онытмый, хәтта хан угланнарына, оныкларына дәресләр дә бирә иде. Кыскасы, Хафизның тырышлыгын күреп, Сәлим хан куанып бетә алмады, аның хезмәт хакын арттырды, сарай өчен китап алуны да аңа йөкләде. Шул заманнан бирле базарда хан кәтибе Хафизны күрә башлыйлар. Кәтиб янында һәрчак хан казначысы булыр, Хафиз алган китаплар өчен түләр, ә хезмәтчеләр алар алган китапларны капчыкларга тутыра барырлар иде. Еш кына казначы авыз эченнән генә булса да кәтибне орышыр, бертуктаусыз: