Бүркіт шауып кетті де олар екеулері-ақ қалды. Жұлдыз оның үзіп-үзіп тыныстауын тыңдап та еріксіз онымен бірге селк етіп, оның жанында отырды. Бұл әбден қиын болып қалғанда, ол оның қолын алып, маңдайын тигізді.
– Тайма, анда… Бір жылқыны, бір тағдырын, бір қайғыны, бір жанды бөлуге – ант беремін, есіңде ме?..
Жұлдыз сағыныш пен торығуны тыю үшін тістерін қысты. Соңғы күндері ада-гүде ауырумен толды, және мынау сынған сүйектерден едәуір бетер. Әлемге ағындай күн сәулесі қаптап кетті.
Жұлдыз қоянды атып түсірді. Енді ғана қарның ашқанын қаншалықты қатты екенін түсінді. Жұлдыз аз-аздап есін жинады, ал Саткын әлі оянуға асыққан жоқ. Сәске түс басталды, ал ол осылай қанша уақыт отырғанын өзі де айта алмады. Ақырында ол шипагер ұйқыға батты да анданың жанында созылып жатты.
Оны оятқан жылқы дүбірі. Жұлдыз атып түсті де, анданы өзімен тасалап, садақты жұлып алды. Бірақ жақындаған жасақ сесті көрінбегендіктен жұбанды. Олардың басшысының оған таныс болғанын таңғалып түсінді. Қадала қарап, ақырында бұның анау Әлібек-батырдың қонағы екенін аңғарды.
– Сен не істеп жүрсің бұл жерде?
Ол күле бастады:
– Сендер мұнда не істеп жүрсіңдер деп мен сұрасам дұрысырақ болады! Бұл біздің иелігіміз.
– Олай болса, мен кетемін. Бірақ ол жараланған…
– Мен сендерді қуып тұрған жоқпын, – оның сөзін бөліп деді жігіт. – Қонақтарды қуып шығаруы біздің әдетімізде емес. Екеуі де жүріңдер.
– Оны алыңдаршы, – өз дегенінде тұрып деді Жұлдыз. – Ал мен бара берейін, жылқым бар. Мені күтіп тұр.
– Қиын емес болса, аялдай тұршы.
Біраздан кейін, басылмаған ауыруды көрсетпеуге тырысып, Жұлдыз түрегелді.
– Не үшін?
– Ең болмаса сендерге не болып кеткенін білу үшін. – Жігіт оған сұраулы жүзбен қарады. – Тұтқындарға барған жоқсыңдар ма?
“Барып та басып өттік. Мені”, – ашулы ойлап, соның орнына Жұлдыз шаршап сұрады:
– Ал қонақтарыңды сұрастырып жалықтыруы әдетіңізде ме?
Жігіттің сапарластары аттардан түсіп, Саткынды абайлап көтерді.
– Ең болмағанда жауап берші – өзіңді таулық деп неге атадың?
– Атадым деп саған кім айтты? – таңғалды, андаға қарап та ойлап: “Қалай үлгереді мынау?”
– Ешкім. Өзім түсіндім.
– Қалай?
– Оп-оңай. – Күлді. – Таулық болуға үшін тым ақшырайлысың. Сөйлеуің де басқа, таулы емес. Таулықтар “оо” бір тыныспен айтады, ал сендер, дала тұрушылар, тоқтап қаласыңдар. Шалбардың балағын да сыртқа саласың. Ал жалған айтсаң, сен де далабөрісің. Дұрыс па?
– Дұрыс түсіңдің, – ызамен мойындады Жұлдыз. Ол олардың сөйленісте аталды ғой, дөрекірек сөйлеуге де тырысты. Бәрі бекер… – Сен болсаң ше кімсің? Сені таныстырған жоқ сияқты.
– Мен, байқап тұрсаң, тоғайшымын. Атым Жуас. Немене, барасың ба?
Жұлдыз оның өтірігін ашқаннан ұялды. Сондықтан зауықсыз келісті.
– Сен айтып тұрған жылқың қайда?
Дауыста әжуаны сезіп, Қарақшы күйгелектеді. Ысқырып жіберді. Торы бие кенет шауып келгенде орман тұрушылар аң-таң болып кетті. Іштей дәсерлеп, Жұлдыз Бүркітке үндемей мінді. Олардың жылқыларын даладағылармен теңеуге бола ма!
Жолға шыққан соң, Жуас оған екі шапанды берді.
– Біреу жылқыңа, екіншісі саған.
Бас изеп, Жұлдыз, шомылудан кейін Бүркітті ойлап уайымдап, шоқтығын жапты. Екінші шапанды алған жоқ, бірақ Жуас оны оның иығына жаба салды да жүрісін жеделдетті. Далабөрі ашуланды да оны қуып жетуге даярланып, айныды. Суық оны жеңді.
Қалың ағаштардың астынан өткенде, Жұлдызды көзінен дереу бұтақ салып жіберді. Сөгіп, ол Жуастың көңілін өзіне аударды. Ақкөңіл күліп, ол тоқтап қалды да жылқыны оның қасына жүргізді.
– Үйреншікті емес пе?
Жұлдыз басын шайқады. Оның сөйлескінің келмейтінін түсінбей шығар, Жуас:
– Иә-ә, дала тұрушылардың жағдайы ормандарымызда нашар боп кетеді ғой.
– Олай болса, неге әрдайым қарсылықсыз берілесіңдер? – шыдай алмай, мысқылдады Жұлдыз.
Мүлдем ренжімей не ашуланбай, Жуас жауап қайтарды:
– Қан төккіміз келмейді. Соғыстың қандай игі мақсаттары болмаса да, олар өмірлерге тұрмайды.
– Бірақ абырой, кек бар ғой… – Ол төгілген қанды елестеткендей қолына қарады.
– Абырой үшін өмірге қауіп төндіруге ақылсыздық. Ал кек алып, жеңілдік келмейді.
Жұлдыз, не әлемде болғанын білмей ме ол, не бәле оны айналып жүре берді деп ойлап, оған бұрылды.
– Сенің жөн емес. Өз жерін қорғауға керек. Өзінді де…
– Жау мықтылау болса – не үшін? Бәрібір бағынасың, ал балаларың бұл ретте әскери аттар тұяқтарының астында қаза табады.