Ես փախցնում եմ աչքերս՝ ձևացնելով, թե ոչինչ չեմ նկատում։ Սակայն ինչ-որ տեղ իմ հոգու խորքում ես աղոտ, դեռևս մի կարգին չգիտակցված շփոթվածություն եմ զգում։
Վեներան մատների ծայրով սրբում է արցունքը, այնուհետև ասում է միանգամայն հանգիստ ձայնով.
–Ասա, խնդրեմ, քեզ չի՞ վիճակվել դառը կսկիծ ապրել… Դա, ինչպես բացատրել քեզ…կսկիծ այն մտքից, որ դու ինչ-որ ժամանակ անտարբերությամբ ես անցել այնպիսի մի բանի կողքով, որը գուցեև երջանկության լույսով ողողեր քո ամբողջ կյանքը։ Կսկիծ այն մտքից, որ դու, ավաղ, դա հասկացել ես չափազանց ուշ, և այլևս ուղղել անհնարին է։
Դժվար է գուշակել, թե նա դեպի որ կողմն է թեքում խոսքը, դրա համար էլ պատասխանում եմ անորոշ.
–Չիք չարիք առանց բարյաց…Երևի մեզնից յուրաքանչյուրի հետ էլ պատահում է… բայց դե ժամանակը ամեն ինչ սքողում է…
–Ոչ, նման հարցում ժամանակը մեր օգտին չի գործում։ Մի քիչ լավ մտածիր, և դու կտեսնես, որ դա այդպես է…-Նա դառը քմծիծաղում է,-…կարող ես իմ խոսքին հավատալ։ Ասենք, սա արդեն սենտիմենտալություն է…
Երկար զրուցում ենք, վերհիշում անցյալը։ Եվ միանգամից անսպասելի Վեներան ասում է .
–Ինձ ասա, կարելի՞ է գիշերել քեզ մոտ։
–Ինձ մո՞տ…
–Այո։ Գնալիս որևէ մեկը կարող է տեսնել, չեմ ուզում, և, բացի այդ, տանը նորից վիճել եմ սկեսրոջ հետ։ Անհրապույր, սառն է այնտեղ ինձ համար… Հաճախակի եմ գիշերները ընկերուհուս մոտ մնում։ Գիտե՞ս, որ երբեմն գիշերները արթնանում եմ, և հուսահատությունից սիրտս ճմլվում, ուզում է պայթել, բայց անցնում է գիշերը, նոր օր է գալիս, և կարծես ամեն ինչ մոռանում եմ… Դեհ, չե՞մ խանգարի քեզ։
–Ինչ ես ասում Վեներա։ Ինչու՞ պիտի խանգարես։ Ահա մահճակալը, պառկիր և քնիր։
–Իսկ դու՞։
–Ինձ համար մի անհանգստացիր։ Հարևանիս մոտ տեղ կա, կգնամ նրա մոտ։ Վառե՞մ լույսը։
–Ոչ, պետք չէ…
Ես դուրս եմ գալիս սենյակից՝ իմ ետևից զգուշորեն ծածկելով դուռը։
Լուսինը ծառերից պոկվել, առանց ահ ու սարսափի կախվել է ձորերի վրա, և նրա տմույն շողերի ներքո ձորահովիտում մեղմ փայլփլում են գետի ջրերը։ Ներքևից, բանավանի կողմից, խոսակցության ձայներ են գալիս։ Այնտեղ, հավանորեն, կինոնկարն արդեն ավարտվել է։
Ես դանդաղ շրջում էի հյուրերի տան բակում, դեռևս չհամարձակվելով բախել Նիկոլայ Գերասիմովիչի դուռը։
Հեռվում, սարերից ու գիշերային կապուտակ երկնքից այն կողմ, իմ հարազատ գյուղն է, այնտեղ, լուսնի ոսկեցոլ շողերի տակ հիմա երևի շողշողում է գյուղամիջով, փոքրիկ ձորակով հոսող գետակը, որը երբեմն մտնում է ծառերի տակ, և նրա աստղազարդ ջրերը դառնում են մուգ կապտագույն… Հիմա ծառերն այնտեղ գիշերային լուսնկայի կաթնալույսից ստվեր են գցել տների վրա և իմ ալևոր հայրն ու պառաված մայրը խաղաղ քնած են գյուղական մեր հին ու ցածրիկ տան պատշգամբում, իսկ գոմասրահում մեր Նաղաշ կովը ծույլ-ծույլ որոճում է՝ վերհիշելով սարերի անուշակ ծաղիկներն ու ալպյան մարգագետինների թավիշ կանաչը…Այնտեղ, այդ բարձրիկ սարերից այն կողմ, իմ ու Վահեի մանկության գյուղն է՝ մանկության հուշերի պես մաքուր ու գեղեցիկ, կուսական անտառներով շրջապատված, և մեր ոտքերին կարոտ կածանները կորսվել են խոտերի մեջ…
Ոտնաձայներ լսելով, ես շրջվեցի ետ։ Մարատն էր՝ կառույցի գլխավոր ինժեները։ Երևի ժողովից է գալիս։
–Ողջույն,-ասում է նա, և նրա խրոխտ ձայնը զրնգում է լռության մեջ։ – Տխու՞ր է մենակ։
Ես պատասխանեցի նրա ողջույնին, իսկ հետո հարցրի.
–Իսկ դուք ինչ է, չե՞ք տխրում այստեղ։
–Ոչ,– նա ժպտաց։– Ես ժամանակ չեմ ունենում տխրելու։ Գնանք ինձ մոտ, – հրավիրեց նա։ – Հոնի լավ օղի ունեմ։ Քաղաքում այդպիսի բան չես ճարի, գնանք։
Մինչ այդ ես արդեն մի երկու անգամ առիթ էի ունեցել նրա հետ սեղան նստելու, դրա համար էլ անհարմար զգացի հրաժարվել։
–Իսկ դուք գիտե՞ք, որ ուղիղ հարյուր տարի առաջ Րաֆֆին եղել է այստեղ։ Նրա երկերի տասերորդ հատորում, կարծեմ, ''Խամսայի մելիքություններում'', կա այդ մասին։ Արժե կարդալ։
–Գիտեմ,-ասացի ես։ – Կարդացել եմ։
Մարատը բացեց դուռը, և մենք ներս մտանք։
Սենյակում երկու մահճակալ կար, մի սեղան, զգեստապահարան, սառնարան, գունավոր փոքրիկ հեռուստացույց ու մի երկու գրադարակ գիրք։ Ես նստեցի սեղանի մոտ և, տեխնիկական մի գիրք վերցնելով, սկսեցի թերթել։ Մարատը սեղանի պատրաստություն էր տեսնում։ Քիչ հետո ամեն ինչ պատրաստ էր, և նա, բաժակները լցնելով, ասաց.
–Ձեր կենացը։ Ինչպես ասում են՝ ամեն օր խմելով միմյանց առողջության կենացը, մենք աննկատելի քայքայում ենք մեր սեփական առողջությունը։
–Խորհուրդներ տալը հեշտ է,– ժպտացի ես, դրանք ընդունելն է դժվար. զուր տեղը չեն ասում, որ խրատներ ենք տալիս դույլերով, իսկ դրանք ընդունում ենք կաթիլներով։
–Որքան ցավալի է, որ մենք ապրում ենք ոչ բավականաչափ երկար, որպեսզի կարողանանք օգտվել մեր թույլ տված սխալների դասերից։
Մենք մի ումպով խմեցինք դեղնավուն օղին։ Այն անչափ թունդ էր, ես քիչ մնաց շնչահեղձ լինեի։
–Անուշ եղա՞վ,-ծիծաղեց Մարատը, տեսնելով, որ չեմ կարողանում շնչել։ Նա կրկին լցրեց բաժակները։ – Հերս ասում էր, որ դատարկ բաժակը չի կարելի պահել սեղանին։ Ի միջի այլոց, նա հացը միայն կանգնած էր կտրում։