–Մհերիկ։
Բարձրացնում եմ աչքերս։ Մի քանի քայլ այն կողմ գեղահասակ մի աղջիկ է կանգնել՝ դատարկ կուժն ուսին։ Նոր է գնում ջրի։
–Լիլի՞թ… Քիչ մնաց չճանաչեի քեզ, Լիլիթ։
Լիլիթը կաս-կարմիր է կտրում շփոթմունքից։ Նա կուժը դնում է գետնին և մնում կանգնած։
–Բարև, Լիլիթ։-Ես մոտենում, ամուր սեղմում եմ նրա ձեռքը։
–Բարով ես եկել, Մհերիկ։ Դու էլ ես փոխվել։ Մեծացել ես…
Մենք երկուսս էլ մի տեսակ ինչ-որ շփոթություն ենք զգում և չգիտենք, թե ինչ ասենք միմյանց։ ''Գուցե դու հենց իմ բախտն էիր, իսկ ես վերցրի ու քեզ վանեցի ինձանից'',– չգիտեմ ինչու այդ միտքն հանկարծ առկայծում է իմ գլխում։ Ես ակամա ցած եմ գցում աչքերս՝ չհամարձակվելով նայել Լիլիթին։
–Հը, ինչպե՞ս են գործերդ,-վերջապես հարցնում եմ ես։
–Ոչինչ… Թղթերս ինստիտուտ էի հանձնել, բայց վերջին քննությունում կտրվեցի… Դե հո պարտադիր չէ, որ բոլորը ընդունվեն, գյուղում էլ են մարդիկ պետք… Քո գործե՞րն ինչպես են։ Ոչ ոքի չե՞ս տեսել մերոնցից։
–Համարյա ոչ ոքի։
–Գրետան ու Ռոզան ամուսնացել են, Ագնեսան նույնպես, շատերը փոխադրվել են քաղաք։ Իսկ Մարատը, երևի գիտես, ռազմական ուսումնարան է ավարտել, ընդմիշտ բանակում է մնալու։
Ես վախենում եմ, որ Լիլիթը կարող է հանկարծ խոսել Ռուզանի մասին։ Դրա համար էլ ձգտում եմ փոխել խոսակցությունը։
–Չե՞ս ուզում քաղաք փոխադրվել,-ասում եմ ես։
–Ինձ թվում է քաղաքում ոչ ոք իմ կարիքը չի զգում։
–Իսկ այստե՞ղ։
–Այստեղ, պարզ է, աշխատող ձեռք է պետք։ Որովհետև բոլորը մի գլուխ քաղաք են փախչում։ Հեշտ կյանքը ձգում է մարդկանց։
–Իսկ քե՞զ։
–Ինձ բոլորովին չի ձգում։ Ինձ համար այստեղ էլ վատ չէ։
Ջուրը մեր ոտքերի մոտ, մամռոտ քարերի մեջ խոխոջալով վազում է դեպի ձորը։
–Հիշո՞ւմ ես, Մհերիկ,– ժպտում է Լիլիթը։
–Ի՞նչը,– հարցնում եմ ես։– Հիշելու այնքան բան կա։
–Թե ինչպես էի լալիս։
–Հիշում եմ…
–Հիմար էի այն ժամանակ։
–Դա այնքան վաղուց էր, Լիլիթ… Այն օրվանից ինչքան ջրեր են հոսել… Երեխաներ էինք երևի այն ժամանակ, միամիտ ու ինքնավստահ երեխաներ։ Հիմա մեծացել ենք արդեն։
–Այո, մեծացել ենք,-ասում է նա, կուժը դնելով գուռի տակ։ Կուժն արագ լցվում է։ Լիլիթը այն թեթև դնում է ուսին։
–Գնո՞ւմ ես արդեն։
–Այո։ Տես արևն արդեն ուր է հասել՝ դաշտ պիտի գնամ։
Ես, չգիտեմ ինչու, չեմ ուզում, որ նա գնա։ Ինձ համար հաճելի է կրկին տեսնել նրան։ Իմ գլխում դարձյալ առկայծում է նույն միտքը. ''Գուցե դու հենց իմ բախտն էիր…''
–Մենք դեռ կհանդիպենք, Մհերիկ։ Դու այստեղ ես, չէ՞, դեռ,– ասում է Լիլիթը տխուր ձայնով.
–Մի երկու օրից հետո կգնամ Երևան, ուզում եմ գյուղինստիտուտ ընդունվել։
–Հաջողություն եմ ցանկանում, Մհերիկ։ Ես համոզված եմ, որ կընդունվես։
Լիլիթը շրջանցում է ինձ և քայլում գյուղ տանող արահետով։
Աղբյուրից սառը, մրսեցնող ջուր եմ խմում և նույնպես քայլում գյուղի կողմը։ Եվ շուտով հայտնվում եմ Անուշ մայրիկի բակում։ Չէի ասի, թե պատահաբար ընկա այստեղ, բայց եկա՝ հակառակ կամքիս, ոտքերս մի տեսակ իրենք իրենց բերեցին ինձ այստեղ։ Ուզում էի աննկատ հեռանալ, բայց երես առ երես անակնկալիորեն հանդիպեցի Անուշ մայրիկին։ Նա, հավանաբար, նոր էր դուրս եկել հարևանի տնից։
–Էս ո՞վ է, որ ճանաչեցի ոչ,– ձեռքը հովանի անելով աչքերին, ասում է նա՝ երկար նայելով ինձ։
–Ես եմ, Անուշ մայրիկ, Մհերիկը։– Ես մոտենում եմ նրան։
–Վա՜յ, քոռանամ ես՝ ոնց որ քոռացել եմ։ Պառավել եմ, աչքս բան չի տեսնում, որդիս։ Ե՞րբ ես եկել։ Արի, արի գնանք տուն։
Բարձրանում ենք տուն։ Նստում եմ պատշգամբում, հնամաշ թախտին։ Այստեղից երևում է ամբողջ գյուղը՝ ցրված ձորահովիտներում ու բլրակների վրա։
–Ինչպե՞ս ես ապրում, Անուշ մայրիկ։
–Ահա, էսպես, որդիս, չորս պատի արանքում ղուղու եմ կանչում,– խոր հառաչում է պառավը։ Նա միրգ է բերում, դնում սեղանին։
–Կեր, մատաղ, կեր,– ասում է նա և մտքերի մեջ երկար տարուբերում է գլուխը։
Ոչինչ չեմ վերցնում։ Բաց դռնից երևում է տան ներսը։ Դիմացի պատից կախված է Ռուզանի մեծադիր նկարը։ Ռուզանը նայում է ինձ ժպտացող հայացքով։ Այդ նկարը մինչև բանակ գնալս նույնպես տեսել եմ։ Ցավից սիրտս այնպես էճմլվում, որ քիչ է մնում ճչամ։
–Իսկ Ռուզա՞նն ինչպես է,-վերջապես հարցնում եմ ես։
–Ռուզա՞նը…-Անուշ մայրիկը որոշ ժամանակ լուռ նայում է ինձ, հետո ասում է.-Քո նամակից հետո խեղճը շատ լաց եղավ…. Մի քանի օր համարյա ոչ մի բան չկերավ, հենց մի գլուխ լաց էր լինում։ Հա… շատ էր վիրավորվել… Թե ինչի էիր էդպես վիրավորել՝ բան չհասկացա… Էհ, ամեն մարդ չի որ կարող է նրա պես բարի սիրտ ունենալ…Դեհ, մի խոսքով… Մի առ ժամանակ էդպես մնաց, իսկ հետո ասում է. ''Մեծ մամա, էսքանից հետո ես էստեղ չեմ մնա''։ Գնաց մոր մոտ, ու ինձ թողեց էս չորս պատի արանքում։
–Ո՞ր նամակից հետո,-հարցնում եմ ես։– Նրան նամակներ ես շատ եմ գրել։
–Չգիտեմ, որդիս, նա միայն մի նամակ է ցույց տվել ինձ, ուրիշ նամակ չի եղել, մենակ էդ է եղել…
Անուշ մայրիկը դողդոջ քայլերով գնում, բացում է դեռևս Նիկոլայի ժամանակներից մնացած երկաթակոփ սնդուկը և ինչ-որ փաթեթ է հանում այնտեղից։ Ես նրան հետևում եմ արդեն ոչ թե հուզմունքով, այլ սարսափով, ինչ-որ վատ բանի կանխազգացումով։ Պառավը չորացած մատներով ետ է տանում փաթեթը և, մի նամակ հանելով, մեկնում է ինձ։ Այո, դա իրոք իմ գրած նամակն է։ Այն նույն նամակը…