Estis kurioze, kiel ni mem, ĉe la unua okaza ren- kontiĝo, eksentis nin pretaj partopreni en liaj laboroj, sole nur altirite de lia disradianta bonkoreco.
Abnegacio estas ĉie kaj ĉiam superbela stelo; ĉe ĝia sola elmontriĝo ĉiuj ekgravitas ĉirkaŭ ĝia lumo.
Post la vesperaj laboroj Silas kaj ni akompanis lin en lian hejmon. Atendis lin ĉe la sojlo lia patrino, vid- eble aĝanta pli ol sesdek jarojn. Silas ŝin tuj prezentis al ni, klarigante:
Jen nia fratino Leontina, la amplena patrino de Correia, patrino kaj amikino, zorganta lian ekzistadon.
Rimarkinte la solidan maturecon de tiu amiko, kiu fiksis sur si nian atenton, mia kolego demandis:
Ĉu Adelino ne estas edzigita?
Ho ne, nia frato estas ja edzigita, sed li ne havas ĉe si la edzinon.
Ĉi tiu respondo igis nin kompreni, ke nia amiko travivas elprovaĵojn, kiuj postulis de ni respektan dis- kretecon.
Kaj dum patrino kaj filo dolĉe interparoladis, Silas kondukis nin en proksiman ĉambron. Apud la enirpordo vice staris tri litoj, sur kiuj kuŝis po unu infano. Blonda knabineto, laŭaspekte aĝanta naŭ ĝis dek jarojn, apud du brunhaŭtaj etuloj, memorigis Neĝulineton inter du el la nanoj. Ĉiuj tri dormadis trankvile.
Karesante la vivantan pupon, la Asistanto informis:
Ĉi tio estas Mariza, la filineto de Correia, infano, de kiu la patrino definitive disiĝis antaŭ ses jaroj...
Tuj poste montrante al la du neblankrasaj knabetoj,
li aldiris:
Kaj ĉi tiuj etuloj estas Mario kaj Raulo, du for- lasitoj, kiujn Adelino prenis al si kiel filojn de sia koro.
Konjektante la kaŝitajn afliktojn, certe svarmant- ajn en la vivo de la domomastro, Hilario kaj mi intence eksilentis, en respekta atendo.
Kompreninte nian sintenadon, Silas komencis pli lon- ge paroladi pri tiu afero, klarigante:
Por plej alte starigi la sanktigan penadon de amiko, celante al tio, ke ni kune studu proceson de mal- pligravigita ŝuldo, mi permesas al mi diri ion pri la freŝa pasinteco de la kamarado, kiun ni vizitas kaj kiu nun klopodas por sia elaĉeto.
Kvazaŭ dezirante kunvoki ĉiujn rimedojn de sia me- moro, li dum momentoj silentis kaj fine daŭrigis:
- Ĉirkaŭ la mezo de la lasta jarcento Adelino est- is bastarda filo de tre riĉa junulo, kiu lin ricevis el la manoj de la patrino sklavino, elkarniĝinta tuj post la akuŝo. Marteno Gasparo, tiu bienposedanta junulo, lia fraŭla patro, estis viro kun hardiĝinta koro, jam de tre frua tempo kutiminte al tirananta malhumileco dank'al la malzorgeco de la hejmo, kie li naskiĝis. Li perfort- adis la virgajn sklavinojn kaj ĉe multaj okazoj vendis ilin kune kun siaj propraj ĵus naskitaj infanojn, por ne aŭdi iliajn plorojn kaj petojn je proprieto. Timata en la sinjora domo, kies absoluta estro li fariĝis sekve de la morto de la maljuna patro, kiu vane penis tro malfrue kontroli liajn instinktojn, li senkompate uzadis la pun- ŝtipon kaj vipon. Li estis malamegata de la plej multaj servistoj kaj incensata de tiuj, kiuj ricevadis liajn fa- vorojn interŝanĝe kontraŭ rampanta flatado; tamen al la filo Marteno - tiu sama nuna Adelino - lia amemo kaj sindonado ne sciis limon. Neklarigeble por li mem, li amis sian infanon kun plej interesplena koreco en tia grado, ke li elzorgis por Marteno altan instruadon en la bieno mem. Inter la patro kaj la filo estis tiele forĝitaj la plej sanktaj korligiloj. Ili estis sendisiĝaj kunuloj en ludoj kaj studoj, en laboroj kaj ĉasado. Kruela kontraŭ la ceteraj idoj de sia propra karno, en la suferantaj sen- zaloj (), Gaspar tial ne hezitis agnoski lin antaŭ la tiutempaj aŭtoritatuloj, farante lin partoprenanto en lia nomo kaj postlasotaj havaĵoj.
"La patro aĝis kvardek tri jarojn kaj la filo dudek unu, kiam jen Gasparo, kvankam matura fraŭlo, decidis edziĝi en granda ĉefurbo, kaj por tio li prenis kiel edz- inon Marian Emilian, frivolan dudekjaran junulinon, kiu, kondukita en la riĉan biendomon, strange ensorĉis la
(' Senzalo, en la portugala lingvo "senzala": grupo da loĝejaĉoj de sklavoj. Vd. pĝ. 156, de "Nia Hejmo". - La Trad.
edzofilon. Marteno, ekstreme amata de sia patro, sed enlogita de la virinaj ĉarmaĵoj de sia vicpatrino, nun ekspertis torturajn sentkonfliktojn. Li, kiu sin opiniis la plej bona amiko de Gasparo, ekmalamis la patron. Li ne toleris, ke ĉi tiu posedas tiun virinon, kiun li de- ziras, sciante, ke ŝi mem brulas de deziro al li, ĉar, pre- tekstante tian aŭ alian bezonon, Maria Emilia scipovis preni lin solan kun si por diversaj vojaĝoj, dum kiuj ŝi flamegigis lian junulan korinklinon. Ambaŭ estis tiel lertaj kaj antaŭforigis de si ĉian suspekton pri ili; kaj tute fordonite al tiu lin altiranta pasio, la juna Marteno neantaŭgardeme ekplanis la abomenan patromurdon, en kiun, por sia propra malfeliĉo, li implikiĝis. Rimarkinte, ke la patro kuŝas malsana je la hepato, li ekprenis la kunhelpon de du laborestroj, Antono kaj Lucidio, ĝuant- aj lian tutan konfidon kaj same turmentantoj de junaj sklavinoj, kaj unu nokton, kun la konsento de la vicpatrino, donis al li narkotan pocion... Apenaŭ la mal- sanulo endormiĝis, li, kun la helpo de siaj du kunkulp- uloj, kiuj malamis sian mastron, disŝutis rezinsubstanc- ojn sur la patra lito kaj tuj poste ŝajnigis brulon, en kiu la kompatinda Gasparo en teruraj suferoj forflugis de sia korpo.
"Entombiginte sian patron kaj ekposedinte ties ha- vaĵojn, li klopodis pri la feliĉo ĉe Maria Emilia, sed la elkarniĝinta patro, flamante de kolero, envolvis lin en nubojn da fajraj fluidecaĵoj, kontraŭ kiuj la malfeliĉa ne havis defendorimedojn... Alkroĉita al la amo de sia kamaradino, Marteno penis dormigi la konsciencon kaj forgesi... forgesi... Li konfidis la bienon al ambaŭ kunhelpintoj en la abomeninda krimo kaj, en akompano de tiu virino, ekveturis Eŭropon, serĉante al si ripozon kaj distriĝon. Cio ĉi estis vana... Post kvin jaroj da rezistado li falis frakasita, sub la potenco de la patra Spirito kiu, kvankam nevidebla, lin tamen senĉese sieĝ- adis. Lia haŭto disfendiĝis en ulcerojn, kvazaŭ kaŝitaj flamoj lin konsumus. Katenita al sia lito de doloro kaj konstante pikata de la konsciencoriproĉo, li mense re- bildigis al si la morton de la patro, hurlante en sovaĝa martireco... Li do faris nenion alian ol plori, delire elkriante sian penton, kaj tial lin rigardis kiel frenezan lia kamaradino mem, kiu rapidis rekoni lian alienecon, por tiel senkulpigi sin antaŭ la amikoj kaj servistoj. En tiu premanta turmentado Marteno estis mokata kaj forlasita en sia propra hejmo, kaj fine faris sian lastan elspiron en terura animskurĝado.
"Marteno Gasparo, la murdita patro, atendis lin ĉe la tombo kaj lin trenis en la inferan mallumon, kie li ekricevis plej kruelan venĝon... La malfeliĉa elkarn- iĝinta filo spertis terurajn humiligojn kaj nepriskribebl- ajn turmentojn dum dek unu seninterrompaj jaroj en mallumkarceroj, ĝis la momento, kiam, helpata de kurier- oj de Jesuo, kiuj sukcese ellaboris lian elaĉeton, li venis en nian domon, kiel mi eksciis, en bedaŭrinda stato. Agordiĝinte kun sia patro, soifanta venĝon, tra la mens- aj breĉoj de la konsciencoriproĉo kaj de tro malfrua pento, li estis hipnotigita de malicaj genioj, kiuj igis lin senti sin potencata de torturaj flamoj. Kun la menso fiksita sur tia sceno de angoro, Marteno mem per sia kulpa penso nutradis tiujn flamojn, en kiuj li turment- iĝis, tamen ne konsumiĝante, ĝis lin konvene malplisu- ferigis kaj helpis niaj instruantoj per magnetaj rimedoj, kiuj rebonigis lian doloran perturbon.
"Nun pli bone fartante, li sin donis al la plej pen- igaj laboroj de nia institucio kaj kun la tempo rikoltis riĉajn laŭrojn, kiuj havigis al li la ŝancon reveni en la homan sferon, kun la rajto pagi tiun pezan ŝuldon, per kiu li malprudente sin ŝarĝis. Pie praktikante la preĝ- adon pro la renoviĝo de sia interna mondo, li renaskiĝis inklinita al la religia fido, arda kaj aktiva, kaj en la Spiritismo kun Jesuo, sub la influado de la elkarniĝintaj amikoj, lin subtenantaj, li trovis altvaloran kampon por morala fortiĝo kaj digna laboro; sur tiu kampo, laŭ- dinde uzante la tempon, li estas tiel lerta kaj ĉiam pli- ampleksigas sian agadon per edifa studado kaj per ka- ritato pura, kaj tiel li altiras al si la plej profundan simpation de enkarniĝintaj kaj elkarniĝintaj fratoj, kiuj ŝuldas al li dankon pro lia grandanimeco kaj koreco.