Silas, kiu karesadis lian frunton per sia dekstra ma- no, komplezeme diris al ni:
Ĉar vi venis, por noti al vi aferon pri estingiĝ- anta ŝuldo, vi tial povus pri io demandi nian amikon, kies memoro plej eble montriĝas konscia kaj vigla.
Sed ĉu li aŭdus? - demandis Hilario, duone surprizita, duone kortuŝita.
Ne per la karnaj timpanoj, tamen li ĉian nian demandon ricevus en sian spiriton - afable klarigis la Asistanto.
Posedite de varma simpatio kaj altirite de la fido, kiu briligis liajn pupilojn, mi kliniĝis super la frato en malfacila elprovo kaj, ĉirkaŭbrakante lin, voĉe demandis:
Amiko Leo, ĉu vi konscias, ke vi staras ĉe la sojlo de la vera vivo? Ĉu vi scias, ke vi forlasos vian korpon post nemulte da horoj?
Kredante, ke li rezonas memstare, la aldemandito ri- cevis mian demandon vorto laŭ vorto, kvazaŭ ĝi estus sendata en lian cerbon per nevideblaj dratoj. Kaj kvazaŭ li parolus al si mem, li diris en sia penso:
Ho jes, la morto! Mi ja scias, ke eble ĉi tiun nokton mi trafos la justan finon...
Daŭrigante nian dialogon, mi aldonis:
Ĉu vi ĝin ne timas?
Mi povas timi nenion... - li tute trankvila res- pondis sen parolo.
Kaj pene movante la okulojn, li serĉis per la rigardo skulptaĵeton de la krucumita Kristo, pendantan sur la blanka muro de la malsanulejo, kaj diris al si mem:
Mi nenion povas timi apud la Kristo, mia Sav- into... Ankaŭ li estis malŝate traktita kaj forgesita... Sur la kruco de sia martireco li certe vomis sangon, li, pura, travundita de nedankemo... Kial do mi ne rezig- nacius pri la kruco de mia lito, senplende elportante la sangelĵetojn, kiuj iam kaj iam antaŭdiras al mi la morton, mi, pekulo, bezonanta la dian indulgemon?!
Ĉu vi estas romkatoliko?
Jes...
Mi ekmeditis pri la superbeleco de la kristana sento, viva kaj sincera, kia ajn la religia skolo, laŭ kiu ĝi ma- nifestiĝas, kaj daŭrigis, karesante lian prematan bruston:
En ĉi tiu horo, tiel grava por via vojo, mi ri- markas la foreston de viaj homaj familianoj...
Ha, miaj familianoj..., miaj karaj... - li res- pondis, mense parolante. - Miaj gepatroj kredeble est- us miaj solaj amikoj, sed ili iris en la tombon, kiam mi estis nur malsana junulo... Disigite de mia patrino, mi fariĝis kaptaĵo de organismaj malordoj... Tuj poste mia frato Henriko ne hezitis deklari min nekapabla konduki mem mian vivon... Laŭ la rajto pri la heredaĵo apar- tenus al mi granda havaĵo, sed, tirante profiton el mia malfeliĉo, mia frato, ja ĉe mia konsento mem, ekhavis de la justico la dokumentojn, per kiuj li fariĝis mia ku- ratoro... Sed apenaŭ li havigis al si tian decidon, jen li sin turnis kontraŭ mi en kruelan turmentanton... Li proprigis al si ĉiujn miajn rimedojn..., enfermis min en frenezulejon, kie mi traelportis tutajn amarajn jarojn de izoleco... Mi multe suferis... Mia pano estis sor- bigita de galo, kiun la mondo destinas por tiuj, kiuj trans- paŝas ĝian pordon kiel malbenitoj jam detempe de la lulilo, ĉar la mensa perturbo min persekutadis ekde mia plej frua infanco... Apenaŭ mi iom pli bone ekfartis, mi estis devigita forlasi la frenezulejon. Mi frapis ĉe lia pordo, sed li min senkompate forpelis... Atakis min teruro, mi estis frakasita... Ho Dio mia, kiel iu kuraĝas moki malsanan, malfeliĉan fraton! Mi vane petis la tri- bunalojn pri justeco. Laŭ la leĝo Henriko estis ja la sola mastro de la havaĵoj de nia domo... Plena de honto, mi foriris al aliaj lokoj... Mi provis ricevi dignan laboron, sed mi trovis al mi nur la oficon de noktogard- isto ĉe granda komerca domo, dank'al la helpo de karit- ema sinjoro, kortuŝita de mia malsato... Sed la nokta malvarmo trafis min neŝirmitan kaj baldaŭ atakis min insida febro, kiu min iom post iom ekkonsumadis... Mi ne scias, kiel longe mi tiel troviĝis, premata de nees- primebla malvigleco... Foje mi laca falis sur marĉeton de sango, elfluanta el mia buŝo, kaj piaj homoj elserĉis al mi ĉi tiun liton, sur kiu mi humile kuŝas...
Kaj kian opinion vi havas pri Henriko? Cu vi memoras lin kun ia resento?
Kvazaŭ li penetrigus la memoron en ondojn da ka- resemo kaj resopiro, Leo lasis, ke larmoj verŝiĝu el liaj okuloj, en dolora morala kvieteco. Tuj poste li parolis en sia animo:
La malfeliĉa Henriko! Cu mi prefere ne bedaŭru lin? Cu ankaŭ li ja ne mortos? Kion helpis al li la sen- rajta alproprigo, se li siavice estos iam senigita je sia korpo? Kial do mi ekpensus pri ia pardono, se li ja estas pli malfeliĉa ol mi mem?
Kaj denove fiksinte la okuloj n sur la figuro de la Kristo, li daŭrigis:
Jesuo, mokata kaj vergata, forgesis ofendojn kaj defalojn... Krucumita, li ne kriis kontraŭ siaj amikoj, kiuj puŝis lin al humiliĝo kaj sufero... Nenian riproĉan vorton li eldiris pri siaj brutalaj ekzekutantoj... Ans- tataŭ ilin akuzi, li petis la Cielan Patron pri ama pro- tekto al ĉiuj... Kaj Jesuo estis ja la Sendito de Dio ĉe la homoj... Per kia rajto mi do juĝus mian propran fraton, se mi, animo bezonanta lumon, ne kapablas pe- netri la Diajn Juĝojn de la Providenco?
Leo en larmoj kvietiĝis kaj nun penis konduki la menson en la amtemplon de la preĝo.
La humileco, en kiun li sin retiris, tuŝis al mi la koron. Mi stariĝis kun okuloj malsekaj de ploro.
Por sondi lian animgrandecon, ni ne bezonus daŭr- igi plu la eldemandadon.
Hilario, ĝislarme kortuŝita, rezignis pri ĉia konsulto kaj nur demandis la Asistanton, ĉu la mortanto reen- karniĝis sub la aŭspicio de la Domo; pri ĉi tio Silas komplezeme informis:
Jes, Leo vivas sub la protekto de nia domo. Ce- tere, kelkcent homoj, kvakam en la karna materio, estas ankoraŭ ligitaj al nia institucio per la katenoj de siaj ŝuldoj; entute ili ĉiuj staras en malfacilaj stadioj de re- generiĝo, ĉar kulpuloj, realkonformiĝantaj al la Leĝo. Ili renaskiĝas en la mondo sub la zorgado de nia helpor- ganizo, sed, kompreneble, ankoraŭ iamaniere alkroĉitaj al siaj pasintatempaj samrondanoj, kun kies influo ili kontaktiĝas; tiam ili per unu fojo firmigas tiujn moral- ajn ecojn, kiujn ili bezonas per la internaj konfliktoj, kiujn ni povus kvalifiki kiel la forĝejon de la tento.
Kiel bele estas konsideri la patran amon de Dio, kiu ĉion prizorgas ĝiatempe! - ekkriis Hilario.
Sendube - saĝe rediris Silas -, la leĝo de Dio ordonas progreson kaj dignon por ĉiuj. Vi ja scias, ke la elkarnuloj, gastantaj en la Domo, estas ordinare krim- aj kaj malvirtaj Spiritoj...
Kaj ŝanĝante la tonon, li aldiris:
-... kiel mi mem. Tie ni ricevas komplezojn kaj karesaĵojn, prizorgadon kaj esprimojn de bonkoreco, kaj ni reedukiĝas iafoje tra multe da jaroj... Aliflanke, estas rimarkinde, ke, ricevante la grandanimeco de niaj bonfarantoj kaj instruantoj, kiuj asekuras al ni tiun ri- pozejon de amo, ni nur amasigas al ni ŝuldojn kontraŭ la nemeritita protekto, ŝuldojn, kiujn ni devas elpagi an- kaŭ per servado al la proksimulo. Sed, por fariĝi ka- pablaj por la taskoj de la vera bono, ni nepre devas elpurigi nian malsuperecon, pligravigitan per kulpiĝo, ĉar ja la alta sciado, akirita en nia organizo, valoras pre- ferece kiel nobliga teorio, pri kiu koncernas nin substanc- igi ĝin en la responda praktiko, por ke ĝi definitive en- korpiĝu en nia morala kapitalo. Jen kial, post pli aŭ malpli longa lernado en nia institucio, ni estas denove enfermataj en la karnosferon; tie, evidente, kvankam protektataj de niaj mentoroj, ni tamen devas sperti la alproksimiĝon de niaj antaŭaj kunkulpuloj, por pruvi, ke ni profitis kaj asimilis la ricevitan helpon.
Dume, Leo apud ni travivis la lastajn minutojn en la materia animportilo, kaj ni rimarkis, ke la Asistanto ne deziris forlasi lian aferon, por ke ni konservu ties lecionon.
Eble pro tio mem Silas enfluigis al li novajn fortojn en la elsuĉitan bruston per kvietigaj fluidecaĵoj kaj tuj poste diris al ni:
Vi aŭdis la mensajn konsiderojn de nia adiaŭ- anta amiko...
Hilario, kiu ardis de sciemo tiel, kiel mi soifis pluajn klarigojn, respekte demandis:
En kia grado oni povus rigardi la nunan elkarn- iĝon de Leo kiel estingiĝantan ŝuldon?