— Калі зразумела, то давай адказ, — падахвоціў Валодзік.
Аднак адказу не чулася. Нейкі час панавала шапатлівая цішыня. А тады азваўся Гэтэвічаў Валодзька:
— Я ведаю. Гэта жалуды і свіння.
— Малайчына, — пахваліў Хвілосаф. — Кемлівы. Далёка пойдзеш...
— Ага, пойдзе, — насмешліва падкузьміў Гэтэвічаў Міхась. — Калі паліцыянт не спыніць...
— Ты адгадаў тры загадкі. — звярнуўся Валодзік да свайго цёзкі. — Маеш права на сваю. Хочаш?
— Хачу, — адказаў Валодзька.
— Давай.
— Ляжыць — маўчыць, а як памрэ, то зараве.
З многіх галасоў, што абмяркоўвалі магчымы адказ, выдзеліўся Янчын, Пахвалёнчыкавай меншай дачкі:
— Снег! Снег і вада. Пакамісь снег ляжыць, ён маўчыць. А калі пачне раставаць, пачнецца паводка, вось вада і раве, — грунтоўна патлумачыла Янка. І пакуль яе не спынілі, прапанавала сваю: — А цяпер я, я загадаю. Слухайце. Што чалавеку самаё мілаё?
— На што ты намякаеш? — спытала адразу некалькі галасоў. — Калі хочаш спаць, то сама і ідзі.
— Не. Я не хачу спаць. Але хто скажа, што гэта?
— Ведаем, ведаем. Гэта сон, — ледзь не хорам адказаў дзіцячы гурт, а Янка нават крыху пакрыўдзілася за гэткую хуткую адгадку.
— Ну, добра, усе вы малайцы. Самі ведаеце і адгадкі, і загадкі, — памяркоўна прамовіў Валодзік. — Вось вам мая апошняя, а тады самі загадвайце і адгадвайце, а я, та-скаць, пайду курну. — Саўка, Грышка і Шчыпай ехалі на лодцы. Саўка з Грышкам патанулі. Хто застаўся ў лодцы? Адгадваюць усе.
Што тут пачалося! Дзеці адказалі ледзь не хорам. З аглядкай на хлопцаў давалі свае версіі дзяўчаты. А найбольш хітрыя з іх дык нават знарок гучна і раз за разам паўтаралі:
— Шчыпай! Шчыпай!
— Што, што? — як бы не чуючы, перапытваў Валодзік.
— Шчыпай! — гучала з усіх бакоў. — Шчыпай! Толькі не мяне!
— Ну то й шчыпайцеся на здароўе, — як бы даў дазвол Хвілосаф, а сам выцерабіўся з цеснага кола.
Шчыпанне з віскам, смехам, жартамі і воклічамі і сапраўды пайшло гуляць па надворку. Дарослыя лёгенька шчыпалі сваіх малых дачок і сыноў, хлопцы — з вялікай ахвотай дзяўчат, і ўсе — адно аднаго, часам так балюча, што ў сяго-таго міжволі слёзы каціліся. І ўсе ўцякалі адно ад аднаго, намагаючыся пры гэтым ушчыпнуць іншага. Весялосці на танцах дадалося.
Вядомая справа — на хутары ігрышча.
Яно не толькі сабрала ўсіх разам, яно захапіла, з’яднала, атуліла адным інтарэсам. Паглядзіш збоку і здаецца, што святкуе адна вялікая сям’я. А гэта ж розныя людзі, рознага дастатку, рознай культурнасці, не аднае веры нават. І жывуць дай Бог як далёка адно ад аднаго. Ведама, хутар не вёска. Тут хата ад хаты і кіламетр, і два, а то і больш. А вось жа сабраліся, гамоняць, спяваюць, танцуюць, весяляцца, і ўсім цікава, усім добра. Бо разам, як свае, родныя.
Самы старажыл Язаўца белы, як лунь, дзед Мацейка, якому, напэўна, пад восемдзесят, хоць сам ён заўсёды кажа, што не запомніў, калі нарадзіўся, бо вельмі малы тады быў, калі ўпершыню на свет сваімі вачыма зірнуў, ніколі не прамінаў, каб пахваліць хутарскі побыт. Пагладзіць, бывае, сваю шырокую, нібы драўляная лапата, на якой хлеб садзяць, сівую бараду, хітне галавой, адганяючы непатрэбныя думкі, паплямкае губамі і спаважна, няспешна, як даўно ўсвядомленае і таму бясспрэчнае, прамовіць:
— Ат, мае вы гал_убкі і галубкі, — так звяртаўся ён да кожнага, незалежна ад узросту, — паслухайце мяне старога. Я ўжо нажыўсё на гэтым свеце, ссівеў, занямог, нікога не баюсё, таму магу праўду казаць. Ага... — і цікуе сваім дапытлівым вокам. — А праўда такая, што хібя там жытка ў вёсцы? Я, каб азалацілі, то не хачу. Нажыўсё, наеўсё, — дзед Мацейка, відаць, меў на ўвазе той час, калі ўсе яны — сённяшнія хутаране — жылі ў вёсках. І толькі крыху больш за дзесяць гадоў, як перабраліся на Язавец, — хто купіў зямлі, хто атрымаў бясплатна панскай, калі той не меў за што яе абрабляць. І вось цяпер, адчуўшы сябе хоць трохі гаспадарамі, многія зразумелі і перавагі хутарскога жыцця. — Мяне і на вяроўцы туды не зацягнеш. Там жа цесна, тлумна. Не тоё, што тутака на футары, — так заміж «хутар» казаў не адно Мацейка, а шмат хто са старэйшых, ды і моладзь, як правіла, таксама ўжывала гэтае слова — бо звыклае, сваё, так нават у некаторых навакольных вёсках казалі, мо ад хутаранцаў — ці футаранцаў? — пайшло. — Тутака ж я ў зацішку. Як у самога Бога за пазухай. А наўкруга такі прастор, такая шыр, што нічога ні на грудзі не цісне, ні на галаву. Я волю падабаю, мае вы гал_убкі і галубкі. Дажывіце да майго, самі так думаць будзеце. Ага... А якая воля ў вёсцы? Там, як у куратніку — адзін на адным. Какае на ніжняга, дзяўбе бліжняга. Калі, выбачаюсё, нехта ў сваёй хаце, гэта самае, перне, то ў суседняй нос затыкаюць.