Шла дзявэчка до лясэчка,
До зелёнэго,
до зелёнэго,
до зелёнэго,
Напаткала мыслівэчка
Бардзо цванэго,
бардзо цванэго.
Ла, ла, ла, ла, ла, ла, ла, ла.
Песню падхапілі іншыя, і яна зноў паляцела над прыціхлым наваколлем:
Бардзо цванэго,
Хо-хо,
Бардзо цванэго...
І ніхто не думаў, на якой мове песня, проста спявалі ўсе, як спявалі калісьці іхнія мацяркі:
0 муй мілы мысьлівэчку,
Бардзэм ці рада,
бардзэм ці рада,
бардзэм ці рада.
Дала бым ці хлеба з маслэм,
Але юж з’ядла,
Але юж з’ядла.
Ла, ла, ла, ла, ла, ла, ла, ла.
Вясёлы рытм захапіў, узвірыў кроў. Найбольш нецярплівыя ажно прытупваць пачалі, а колькі падлеткаў, карыстаючы з таго, што танцавальнае кола аказалася вольным, нават у танец пайшлі, найперш дзяўчаткі, цесна абхапіўшы адна адну за талію і знарок высока падскокваючы, часам нават не ў такт песні. Але для іх гэта не страшна, ім значна важней смеласць сваю засведчыць: расце змена дарослым танцорам, і мо не горшая за іх.
Даспявалі гэтую, пачалі новую. І ніхто не размяжоўвае, не падлічвае і не аналізуе, на якой мове песня, галоўнае, каб на сэрца клалася, каб з душы ішла. А на ўсіх з цікавасцю пазірае з вышыні трошкі вышчарблены месяц. Ён як бы дзівіцца: так разгуляліся старыя і малыя, што і дахаты ніхто не збіраецца. Быццам не ўтомнае жніво чакае, а бесклапотныя велікодныя святы.
А тут дзед Мацейка ўлучыў момант і ўступіў у гаворку:
— Добра спяваюць, — пахваліў, звяртаючыся да старых, што сядзелі на столках. — Ага, праўда добра, — і пагладзіў сваю бараду-лапату. — Але дзед мой, царства яму нябеснаё, не горай умеў. Не, не горай, — паўтарыў. — Калі, бывала, завядзе якую рэкруцкую, то ого-го, слязу не стрымаць. Ніхто лепей за яго не мог. Хочаце паслухаць? — пытаўся Мацейка і хітра абводзіў вачыма слухачоў. — Не, я, вядома, не дзед, не зраўняюся з ім у спевах. Але вы паслухайце старога. Паслухайце, якія словы...
Дзед Мацейка яшчэ раз гладзіў бараду, ямчэй мастаколіўся на столку, мацней абапіраўся на крывульку, як бы шукаў апору, і нечакана памацнелым голасам, хоць і не надта ўжо спеўным, выводзіў:
Спомнім, братцы, пра былоё,
Як мы ў Турцыі былі,
Троя сутак прастаялі,
Дажыдалі мы вайны.
Тут дзед на хвілінку перапыняў песню і тлумачыў:
— Турцыя, гэта старана такая, далёкая ад нас. Ага, дзе вам, маладым, пра тоё ведаць. Некалі яна ваявала з Расеяй. Ой, даўно гэта было. Ага. Але цяпер я не буду вам галаву дурыць. Я пра песню. А песня пра салдат. Нашых салдат. Яны, казаў мой дзед, мусілі браць Балканы. Гэта горы такія. Ага. Дак узялі іх! А як жа, прагналі турак. Хоць і зазналі бяды, ой зазналі. Вось слухайце даляй:
Спомнім, братцы, як стаялі
Мы на Шыпцы ў аблаках,
Туркі нас атакавалі
І асталісь у дураках...
Дзед Мацейка засмяяўся ў вусы на ўсю шырыню свайго шчарбатага рота і працягваў:
Грыміць слава трубой,
Мы дралісь, турак, з табой,
Па гарам тваім Балканскім
Раздалась слава аб нас.
Утрам рана на зарэ
Ехаў турак па гарэ.
Бліз дзярэўні пад’язджаў,
Нас, армейцаў, ня відаў:
Коні серыя ліхія
Беглі, беглі, усталісь,
Там і туркі праклятыя
Ўсе валяліся ў краві.
Грыміць слава трубой,
Мы дралісь, турак, з табой,
Па гарам тваім Балканскім
Раздаёцца слава ‘б нас.
Дзед з усёй напругі выгукнуў апошнія словы. Яму запляскалі, пачалі хваліць:
— Ну й спявак вы, дзядуля! Пашукаць такога.
— Я і без папа ведаю, што ў нядзелю свята, — задаволена згадзіўся дзед, але працягваў слухаць пахвальбу.
— Хібя маладыя так могуць? Не справяцца, не-а. А ваяваць дак яны саўсім малакасосы...
— Ага, праўда, мае вы гал_убкі і галубкг, — зноў згаджаўся дзед. — У іх яшчэ і малако матчына на губах не абсохла. Ой, не магу. Дайце аддыхацца... Цяжка старому. Але песня якая, га? Якая песня! — у дзеда ажно чырвань пайшла па твары. — А дзед мой, царства яму нябеснаё, не адну такую ведаў. Ага...
— Ну-у, завядзе зараз сваю катрынку, што не спыніш, — прамовіў нехта і адышоўся ад столка.
А Васіль ужо закінуў за плечукі рамяні гармоніка, паклаў галаву на левы ягоны бок, прабегся пальцамі па белых з чорнымі гузічках, нібыта правяраў, ці ўсе яны на месцы, прыслухаўся да гукаў, што выпырхвалі з нутра гэтага дзіўнага “струманта”. А тады нечакана прапанаваў:
— Хочаце фокус?
Танцорам, вядома, лепей была б музыка, але ж хто стане пярэчыць гарманістаму:
— Хочам, хочам.