— Гэта табе на здароўечка, мая ты дочачка. Каб абмылася Божымі слёзкамі за нас, грэшных. Каб дужай і здаровай была. Каб не баялася хадзіць па зямліцы роднай. Каб расла, расла і нас вяселлем страсла... А я ж усіх сваіх дзетак да гэтага прывучыла...
Маня румзае, мама прыгаворвае, а звысоку нібыта пасміхаецца з іх усё больш цёплае сонейка. Хутка і Мані становіцца не так холадна, як напачатку. А пасля ногі ажно гараць, як бы з цёплай-цёпленькай вадзіцы іх дасталі, і яна сама ўжо смела бегае па мураве.
Пагушкае гэтак матка дачушку, пабегае тая па надворку і назад у цяпло пасцельнае, пад кудзельную коўдру. Там яны з маткай кожную ночку спяць. А матка зноў параду дасць:
— Паспі яшчэ трошку. Цяпер добры сон прысніцца. І ўвесь цалюткі дзянёк будзе добрым і ласкавым да цябе, як трава-мурава...
Паступова Маня так прывыкла да гэткіх ранішніх мацыёнаў, што, калі падрасла, сама на двор штораніцы выбягала, каб ножкі ў расе Божай абмыць, і ніколі не баялася па роснай траве кароў на пашу ганяць. Часам, каб ніхто не прыкмеціў, вадзіла рукамі па высокай траве, набірала на іх цудадзейнай вадзіцы і абмывала твар, адчуваючы, як маладзее ён, як дадаецца сілы і ахвоты рабіць любую справу.
Маня падняла вочы, зірнула на ржышча, ладны кавалак якога аддзяляў зарослую травой палявую сцежку ад нязжатай збажыны, — ці не відаць Сашы. Позірк міжволі ўпаў на неба, туды, дзе некалі вісела чорненькая хмарка. Паглядзела — і ледзь не крыкнула ад нечаканасці: ужо не бездапаможная лапінка, а нібыта вялізная чорная хустка канаплянка закрыла добрую частку неба і рухаецца на Запаскі.
— Божа ж мой, а што ж гэта будзе? — ажно скаланулася Маніна сэрца. — Не дай Бог дажджу. А снапы не толькі не састаўленыя, а нават не звязаныя.
Маня ўторкнула серп у зямлю побач з нязжатай палоскай, ручкай уверх, каб відаць было, каб не згубіўся. Сама ж кінулася да першага рада снапоў і пачала хуценька звязваць перавяслы. Шорсткая салома, асабліва вусы ад каласоў, калола рукі, вострае ржышча часам балюча драпала скуру, ажно да крыві. Маня крывіла губы, але не адступалася — не хапала, каб гэтулькі працы змарнавалася. Не, не толькі яе цяперашняй працы. Намаганняў і старанняў цэлага года, бо жыта не адным днём вырошчваецца, яна гэта на сваіх руках спазнала. Тут ужо не да балячак. Хлеб найгалоўней за ўсё.
«І дзе гэты Саша дзеўсё? — выцікоўвае Маня. — Чаму не ідзе? Каторая пара, а яго і не відаць. Хібя не бачыць, што падмачыць можа?» Раз за разам Маня кідае спадзеўныя позіркі на ржышча, на недалёкі Школьны лясок, з якога павінен з’явіцца брат.
Няма. Толькі пачало варушыцца голле на бярозах. Ды неба моцна адмянілася. Значыць, нахопліваецца вецер, і праўда дажджу нагоніць. Добра, каб бокам пайшоў, але тут ужо не пакіруеш, не падкажаш. І Маня ўвішна ўзялася за працу — звязваць снапы.
Маня даўно ахрысціла навальніцу музыкай. Хоць і страху вялікага зазнала не раз, аднак навальніца для яе найперш магутная і неўтаймоўная музыка прыроды, невыказна захапляльнае, дзівоснае і страшнае драматычнае дзейства, якое ўцягвае ў сябе не толькі ўсе сілы прыроды, а і моцна закранае людзей, робіць іх жывымі ўдзельнікамі гэтага непаўторнага відовішча. Мані больш падабалася не нечаканая навальніца, якая налятае раптоўна, з вялікім ветрам і адразу буйным дажджом. Значна цікавей, калі навальніца праходзіць усе стадыі свайго развіцця — ад няспешнага зачыну недзе зводдаль да гукавой кульмінацыі, калі ўсе гукі сусвету збіраюцца разам, чуюцца адначасова, утвараюць такі аркестр, што ніякі хутарскі ніколі з ім не зраўняецца, хай сабе да яго далучацца ўсе-ўсе жыхары іхняга Язаўца — з гармонікам, барабанам, грабеньчыкамі і травінкамі. Нават калі пастушкі дададуць свае дудачкі-свісткі, і то далёка будзе да магутнага гучання прыроды.
Посвіст ветру ў полі — здаецца, тут і прычын для свісту няма, а на табе: свішча; шамаценне галля і лісця дрэў; паўсюднае і рознагукавое шпоканне кропляў — па пяску, па сцежцы, па лісці, па гонце, чарапіцы альбо саломеннай страсе, па гладышах і збанках, што ветраюць на плоце; хлюпанне вады; лопанне бурбалак на лужынах; цурчанне раптоўных ручаёў, якія прабіваюць сабе дарогу і размываюць нават зляжалую зямлю на схілах невялічкіх пагоркаў; плюханне дажджу па лапушыстых лісцях буракоў і іншай гародніны; шамаценне палявых раслін і збожжа; нечаканы трэск якога-небудзь сука на ліпе ці на асіне, што не вытрымлівае напору ветру і вадзянога цяжару; падзенне абабітых лісцяў і яшчэ няспелых яблык; туркатанне колаў, што таропка ўцякаюць з поля пад паветку на родны надворак; цоканне конскіх падковаў — пакуль зямля не намокла, і тужлівы ўздых — калі яны з цяжкасцю вырываюцца з вязкай глебы, што не хоча іх адпускаць і намагаецца засмактаць; рэзкі і трывожны крык варон, якія не паспелі да дажджу ўладкавацца ў зацішку разлапістых елак і бяроз; шалясценне крылаў і рознагалосае шчабятанне пташак; прызыўнае рыканне кароў, калі яны дабягаюць да свайго двара і праз імгненне хаваюцца ў хляве — сухія і не намоклыя; роспачнае кудахтанне курэй, што па закліку гаспадарлівага пеўня таропка бягуць пад страху каля сцяны хлява і іхняе трапятанне: гэткім чынам страсаюць з сябе ваду; гагатанне гусей — і не зразумееш: ці то радаснае, што паспелі змазаць тлушчам пер’е, і цяпер ім ніякая залева не страшная, ці то трывожна-папераджальнае: уцякайце і хавайцеся ўсе, пакуль не позна, бо пасля будзеце шкадаваць; мокрае шлэпанне босых ног па выплесканай падэшвамі гладкай сцежцы; лясканне ад ветру незачыненых весніц у плоце; звон чыгуна, які зваліўся з ганка; груканне дзвярэй гумна, хлява і сяней, калі яны, здаецца, з палёгкай уздыхаюць — паспелі забраць пад свае сховы ўсіх і ўсё, каму трэба было схавацца; людскія галасы, якія таксама насычаны ўсёй гамай перажыванняў; гучнае перасоўванне дажджавой сцяны па ржышчы — калі жніўнай парой, а то і проста па паветры — аказваецца, гэткі рух таксама выдае свае гукі; а над усім неверагодна моцны, сапраўды аглушальны, бо аж вушы закладвае, грукат грому з імгненна адначасным асляпляльным бляскам маланкі — гэта і ёсць гукі навальніцы, яе музыка, аркестр нябачных сіл прыроды.