Іван трохі пам_уляўся, а тады рашыўся прызнацца ў сваёй бядзе. Саша не смяяўся, не пакепліваў, ён проста паабяцаў падумаць. Думанне зацягнулася, Іван ужо шкадаваў, што дарэмна вынес на чужы досвед сваё таемнае. Ды аднойчы Саша сам знайшоў Івана.
— Я тут вось што надумаў, — пачаў ён. — Давай здзівім Стасю паэзіяй...
Іван ледзь не прысеў ад нечаканасці. Мала таго, што кажа «здзівім», як
бы яны ўдвух павінны Стасі спадабацца, дак яшчэ і на вершы хоча звесці Івана. Во дзіва было б — Іван і вершы... Каб гэта пра тое, дзе, калі і што сеяць, то Іван без запінкі мог бы доўга расказваць, хоць, што праўда, яму лягчэй араць, а не байкі баяць. А тут вершы. Не-е, здзекуецца Саша. Але той, відаць, зразумеў Іванава маўчанне і прамовіў:
— Чаго ўпудзіўсё? Не пазірай воўкам. Не збіраюсё я адбіваць тваю абранніцу...
— А я і без папа ведаю, што ў нядзелю свята, — адказаў Іван, хоць толькі што пэўнасці такой у яго не было. — Ведаю, што не адаб’еш, — паўтарыў ён. — Але што з таго?
— А тое, што трэба Стасю захапіць паэзіяй. Яна ж з культурнай сям’і? — паставіў нечаканае пытанне.
— Ну, та-ак, — да Івана яшчэ не даходзіла, што задумаў Саша.
— Дак вось, трэба перадаць ёй кнігу...
— А я ж чытаць умею толькі па літарах. Хібя яна паверыць, што ў мяне такія кніжкі ёсцека?
— Твая праўда, — згадзіўся Саша, напэўна, зразумеў, што не надта жыццёвая прапанова. Але здавацца не хацеў. Трохі памаўчаў, відаць, варочаў сваімі глуздамі, а тады прамовіў: — У мяне ўдома ёсцека кніга Язэпа Пушчы. А ў ёй верш як спецыяльна для Стасі.
— Беларуская кніга? — здзівіўся Іван. Сашу аж стала не па сабе ад такога пытання: нібыта Івану абыходзіла, на якой яна мове: усё адно чытае «па літарах», сам жа толькі што прызнаўся. Але Іван патлумачыў: — Калі беларуская, то ці захоча Стася чытаць? Мо польскасць сваю праявіць?
— А ты хібя не чуеш, як яна гаворыць?
— Чуць то чую, але гаварыць адно, а чытаць — другоё, — як сапраўдны кнігазнаўца запярэчыў Іван. І патлумачыў на запытальны Сашын позірк: — Гавораць яны з намі па-аднаму, у сваёй хаце, відаць, па-другому, што праўда, не заўсёды па-польскаму. Але вось у касцёле ўсе моляцца толькі па-польскаму ды яшчэ нек незразумела. Сам чуў. Ды і з ксяндзом таксама па-ягонаму стараюцца. Ведаеш чаму?
— Бо шляхта...
— Гэта так. Але яшчэ, відаць, хочуць нас дурнямі выставіць, — нечакана для сябе пачаў «хвіласофстваваць» Іван, а Сашу так і падмывала спытаць, ці не Валодзікава гэта школа? Мо заразіў той парцейны Хвілосаф Івана? А калі батрак палітыкай захопіцца, ды яшчэ такі, як Іван, то гэта сур’ёзна, гэта небяспечна для ўлады. Іван жа нібыта чытаў Сашыны думкі: — Не, я не пра палітыку. Гэта няхай парцейнаму Валодзіку застаецца. З мяне зямлі хопіць, — ён меў на ўвазе працу на зямлі, хай сабе чужой.
— Вядома, для нашага Язаўца і аднаго Хвілосафа дастаткова, — падтрымаў Івана Саша. Але далей спытаў з падколкай: — То чаго ж ты да Стасі падлабуньваешся? — і сціх, запытальна пазіраючы на Івана.
— Як чаго? — пачаў той, але Саша перабіў:
— Чаго дабіваешся яе ўвагі, калі лічыш, што яе бацькі хочуць нас, а найперш цябе, зрабіць дурнямі?
— Не, я не пра тоё, — сумеўся Іван. — Гэта ты сам прыдумаў. Я кажу, што некаторыя лічаць нас няздатнымі вывучыць польскую мову. У гэтым сэнсе дурнямі. Як бы нам на тую польскую глуздоў не хапае.
— А хібя пане Іване ўжо бардзо добжэ мувіць па-пальскему? — знарок блытаючы словы, балюча пад’ялдыкнуў Саша.
— Не так добжэ, як па-сваему, — зразумеў Іван Сашаў настрой. — Занадта мудрагеліста для мяне. Бо мая навука ў здабычы кавалка хлеба. Не адно для сябе, а і для маіх сясцёр, братоў, для маткі з бацькам. Мая мова лепш відаць на полі, чым у кніжцы альбо сшытку. Мне там лягчэй распісвацца...
— О так, тут ты недасяжны майстар, — падхваліў Саша. — Гэта праўда. Але ці будзем далей пра твой клопат гаварыць?
— А то... Раз пачалі...
— Тады слухай маю канчатковую прапанову. У Пушчы ёсцека выдатны верш. Як для цябе напісаны. Пра Стасю, — прамовіў і пачаў пазіраць на Івана: як той гэта ўспрыме. Іван успыхнуў адразу:
— Зноў ты за сваё? Тады не трэба мне ніякае твае парады, калі смяешся, — пакрыўдзіўся. — Без цябе абыдусё. Падумаеш, фарсун, вершы ведаеш. Ну ідзі і чытай іх каровам. Толькі калі наетыя будуць. Бо галодныя на рогі начэпяць...
— Ну чаго ты закіпеў, як вада ў чыгуне? — супакаяльна прамовіў Саша. — Я ж дзеля цябе стараюсё. А калі ты не хочаш, то і мне не трэба, — і наважыўся адысціся.