Гэта адно біблейскі Адам — чалавек Божы, пакуль не змушаны быў сысці з райскага саду, меў усё, што хацеў. А вось Міхасёвым дзецям, ды і дзецям дзяцей, не дакалупацца, напэўна, да самай сутнаснай сутнасці, не прыйсці да цвёрдай пэўнасці, якая супакоіць і заспакоіць, не будзе адбіраць надзеі, не стане дачасна разбураць мару пра шчасце на сваёй зямлі...
А пра няроўнасць гэткую між людзьмі не раз казаў дзед Мацейка. Ён, хутарскі вяшчун, усё ведае, на ўсё мае свой погляд, любую падзею, здаецца, можа вытлумачыць і на палічкі пакласці — як драўляныя лыжкі і міскі на кухні. Запомніўся Міхасю Мацейкаў сказ пра беднасць, няроўнасць, пра тое, адкуль ліха ўзялося на свеце. Шмат пра што баяў дзед, а вось жа ўпала ў памяць Міхасю менавіта гэта.
— А мае вы гал_убкі і галубкг, дак гэта ж мы самі ва ўсім вінаватыя, — казаў Мацейка, седзячы на прызбе сваёй хаты, дзе ён заўсёды бавіў час, падстаўляючы твар сонцу. — Ага, мы самі. І ніхто, акрамя нас. Людзі, значыцца. Бо не паслухаліся Бога. Захацелі быць вышэйшымі і дужэйшымі за яго. Каб на небе нароўні з усімі багамі сядзець і нічога не рабіць. Так людзям думаласё. Ага. Бо лічылі, што багі на небе толькі пануюць і піруюць, і нічым такім, як людзі на зямлі, не займаюцца. Забыліся нават пра тоё, што запаведаў ім Гасподзь, калі багацці зямныя давяраў. А даў ён нам, мае вы гал_убкі і галубкг, самаё галоўнаё — уладу над усім, што на зямлі, што над зямлёй і што ў зямлі. Ага... І наказаў мець майстэрства ў руках і розум у галаве, каб усім гэтым з карысцю валодаць. Адно забараніў — чалавеку панаваць над чалавекам.
— Дак як жа гэта можа быць!? — запярэчыў Валодзік Хвілосаф, які таксама слухаў дзеда. — Як можа такоё быць, каб людзі жылі без начальства? Га? — пытаўся ён і абводзіў усіх запытальным позіркам. І сам сабе адказваў: — Маўчыце? Да нідзе такога не было. І быць не можа! — пераканана падводзіў рысу.
— Ціха ты, не перабівай, Хвілосаф, — спынялі яго. — А то вытурым адсюль. Хібя твае камуністыя не казалі, што ў той Беларусі няма паноў? І ва ўсім Савецкім Саюзе. І ніхто ні над кім не пануе...
Гэтае пытанне ставіла Валодзіка ў тупік, бо выходзіла, што, калі ён адкажа, то пацвердзіць, што знаецца з бальшавікамі, а калі не здолее годна патлумачыць, то які ж ён хвілосаф? Але Хвілосаф проста так не здаецца.
— Я то гэта ведаю, — казаў ён і ўдакладняў: — Што паноў там няма. Ды і вы пра тоё ведаяця, іначай чаго было рэвалюцыю рабіць? — нібыта пытаўся сам у сябе. — Але каб ніхто людзьмі не ўпраўляў, то такога не можа быць, — сумняваўся ён, аднак ужо больш пераканана дадаваў: — Не, вядома, не можа чалавек быць без кіравання. Але там не паны-самазванцы стаяць над людзьмі, а людзі самі сабе начальства выбралі. Са сваіх, з бедных... — без ценю сумневу казаў Валодзік.
— А што, калі з бедных, то менш кусаюцца, га? — не вытрымліваў нехта ягонай філасофіі. — Ці мо есці не хочуць? Хібя не кажуць у нас, што калі з паноў пан, то праўдзівы пан, а калі з хамаў, то і на паўпанка не цягне?
Валодзік толькі мерыўся нешта патлумачыць, як Ясь Гэтэвічаў устаўляў сваё, чым дарэшты збіваў Хвілосафа з панталыку:
— Ага, дак значыць і ў Саветах людзі стаяць над людзьмі? Не ўсе роўныя? Ёсцека раўнейшыя? Га? Тады нашто тую рэвалюцыю выдумлялі? Каб новыя паны над простым людам панавалі?
Валодзік збянтэжана лыпаў вачыма, у яго ажно пот выступаў на верхняй губе, але тут нечакана на дапамогу прыйшоў Назаноў Саша:
— Паноў там і праўда няма. Валодзік праўду кажа. Таму ніхто ні над кім не пануе. А што начальства хапае, то таксама праўда. Са сваіх ёсць, з тамтэйшых. Але і прышлых шмат, хто з расейскай зямлі прыехаў, хто з іншых мясцін.
Хвілосаф пераможна абводзіў усіх сваім павесялелым паглядам, выціраў кропелькі поту і дапаўняў Сашу:
— Кажуць, яны, начальнікі, значыцца, зацята абараняюць простых людзей...
Але тут нечакана Ясь задаваў тупіковае для Хвілосафа пытанне:
— Дак ад каго яны так хораша абараняюць просты люд, калі няма паноў? Ад саміх сябе? Ад начальнікаў, значыцца? Га? Значыць, адны, добрыя, начальнікі абараняюць ад другіх, яшчэ лепшых, начальнікаў? Так?
На такое кручанае пытанне Хвілосаф ніяк не мог адказаць, ён не адно потам сыходзіў, але моцна чырванеў і ўрэшце змаўкаў, а дзед Мацейка хітра ўсміхаўся, знарок кашляў, плямкаў губамі і працягваў:
— Дак я вось і кажу. Захацеласё нам, бачыце, з самім Богам зраўняцца, да неба дапяць. Адзін перад адным стараямсё, навыперадкі бяжым, аж носам зямлю рыем. Гардыня апанавала чалавекам. Ага, гардыня, ні што іншаё. Забыліся, што ўсе мы дзеці аднолькава як багацця, так і беднасці. Такімі Бог нас зрабіў, — падпусціў загадкавасці дзед, на што Хвілосаф ажно вочы на лоб падняў. — Бо нарадзіліся ў роўнасці. Але мы і тут не слухаямсё Бога, нам зямноё багаццё гатовым падавай. Каб без высілкаў, без мазольнай працы. А калі не, то на неба забярыце. Да таго ж жывымі. А калі не ўдалосё зраўняцца чалавеку з Богам, тады нясцерпна, ажно да свербу ў адным месцы, — тут дзед хітравата зірнуў на слухачоў: а што, гжэчна выказаўся? — і працягваў: — да невыноснага свербу захацеласё хоць бы ўлады аднаго над другім. А тут і д’ябал пад руку падвярнуўсё. Ага. Так і пад’юшчвае, з усёй сваёй д’ябальскай сілы падбівае, так і пнецца рознасць між людзьмі пасеяць. Удалосё, ліха на яго. Ага. Здурнелі людзі, паддаліся д’ябальскім спакусам.