Хеўра чухала патыліцы. Ляскат ад шаломаў несся, як ад званоў у Вільні на Вялікдзень ці яшчэ якое вялікае царкоўнае свята.
— Значыць, нічый заяц. То будзе наш. А саган ды мех з зернем забірай, мы сабе новыя справім.
Курэлі туманы, дастаючы ўжо добра да поясу пешым і коням па жывот.
— Заяц істота вольная. Сам можа выбраць, з кім ісці.
— Ён вінен мне піва, — цяжка зірнуў рыцар.
— А сярнічкі ты яму даў, Гера?
Раман рассмяяўся.
— Даў — што?.. Як ты мяне назваў? — уздыбіўся светлавусы прыгажун.
— Гервасій з Вылівах, герб «Чапля», адарвірог, бабнік, гумарыст чортаў, рагачоўскую раду з хеўрай сваёй перетварыў у статак галінастых аленяў, мог бы і сам, не на шмат болей часу б адняло… — здзекваўся Ўладзімір. — да дзевак і коней ласку маеце, а яшчэ…
Ён зрабіў эфектную паўзу.
— Са Смерцю ў шахматы згуляеш і каня ў яе… хм… пазычыш. Шахматнага, зразумела.
— Адкуль ты ведаешь ўсё? Ты чаклун?
— Бяры вышэй, — Уладзімір узняў падбародак. — Я твой бацька!
Тут Раман зарагатаў так, што заяц заенчыў і шуснуў у траву. Только вушы трымцелы, тырчучы над быльнягом. Адась штурхнуў Рымшу кулаком у бок.
— Дык ты ж памёр, — разгублена сказаў Гервасій.
Уладзімір развёў рукі:
— З кім не бывае!
— Дык цябе адпусцілі?!
— Ну…
— Ты б маніў ды не завіраўся, — страшэнным шэптам звясціў Адась, прыўстаўшы на мыскі, каб пэўна дацягнуцца да сябрава вуха.
— Чыстую праўду кажу! Я ж яго нарадзіў… некаторым чынам.
Ён паляпаў Гервасія па плячы:
— Звыкай.
— Бацька… э… мну…
Хеўра прыгаломшана маўчала.
— А як ты ўцёк?
— Мяне выгналі! І казалі, каб я цябе перавыхваў, бо як памрэш, ад цябе ў апраметнай усім млосна будзе. Па-першае, шыпшыну туды пранясеш, і яна азорыць месца, дзе толькі цемра і скрыгат зубоўны… Па-другое, не даш павесіць насы спадарожнікам, чым перавозчыка законнай ежы пазбавіш. Па-трэцяе, абразіш вялікага расейскага цара Івана, што з атручанымі жонкамі на хрыбціне там лётае, сваімі прыязнымі да слабога полу стасункамі. Ну й дзе шчасце й смех, там Смерці млосна.
— Дык ты мяне агнусекам Божым парабіць хочаш ці дэвоткай касцёльнай?
Уладзімір зароў:
— Я што, дурны?!
Палашчыў зайца па доўгіх вухах.
— Абнімемся, сыне!
Яны з Гервасiям доўга мялі адзін аднаго ў абдымках так, што трашчалі рабрыны. Хеўра замілавана рохкала, гэхкала й уздыхала. Мелкі чарнявы багемец Іра нават слязу пусціў з вачэй.
— Дык ты жывы! — шчасліва ўскрыкнуў Выліваха. — Я думаў, прывід, як папы страшылі! Цьху, анягож.
Ён паляпаў Уладзіміра па спіне.
— Але зайца аддай!
— Не аддам. У мяне ні кала, ні двара, голаў прытуліць некуды. Піваварню адчыню.
— Дык дамоў едзь, у камяніцу.
— А дзе яна? Забыў.
Выліваха ўладна ўзмахнуў рукой, трое з хеўры спешыліся, саступая ўдаванаму бацьку з сябрамі коней.
Кабыла Іры ўкусіла пана Адася.
— Я да гэтай пачвары і на крок не падыйду! — узбурыўся той, трэсучы далонню. — У-у, свірэпа!
Неяк уладкавалі яго за спіной Уладзіміра. Раман, як асоба нейтральная, павёз зайца з прыладамі, нагадаўшы канюшынай, каб больш не ўцякаў.
— Няма там камяніцы ніякай, — бурчаў Уладзімір. — Спярша была, а пасля на «гаспадарчыя патрэбы» разабралі. Каб помнік гісторыі знішчыць, абавязкова «гаспадарычя патрэбы» ўсплывуць!.. уласных гаспадарак. Рупліўцы. Што не іх — разбяруць не пагрэбуюць.
Яны скакалі ў цішы пад поўняй. Не бразгалі цуглі, не грымелі падковы, туман абцякаў павуціннем ногі коняў. Шлях здаваўся бясконцым.
— Звязаўся з балотнымі панамі, татка! Завязуць невядома куды, — ёрнічаў у плечы Ўладзіміру Адась, мяшком гойдаючыся на конскай спіне.
Ці каня сапсуе, ці азадак.
Паступова з цемры выланілася, паднялася з туману вежычка, аблямаваная гаспадарчымі будынкамі, дрэвамі, агароджамі…
— Такога не можа быць, — выдахнуў пан Уладзімір. — Я сам бачыў, як яе разбураюць…
— Ну вось, — азваўся Гервасій, — мы дома.
Працягнуў звязку ключоў:
— Ладкуйцеся.
— А ты куды?
— Да Іры хіба паеду. Ці ў Азярышчанскі манастыр.
— Жаночы?
Уладзімір пасміхнуўся:
— Ну, каб табе з тое прычыны не было нічога, акрамя радасці. А заяц?
Выліваха развёў рукамі:
— Ігумення піва не ўхваляе.
І хутка перастук капытоў занік у далечыні. А пападанцы-траплёнцы ўвайшлі ў дом. І свет каганца замігцеў у цемры нягаснучай зоркаю.
Вышли они из трактира уже порядком подвыпившими. Августовские дни коротки, солнце садилось, сумерки накрыли землю.
Хозяин трактира с фонарём провожал гостей за порог. Ласково улыбался, кланялся в пояс, предлагал ночлег с кроватями из свежескошенного, душистого, самого мягкого сена на сеновале.