Багуслаў яшчэ раз уздыхнуў.
— Пакуль не час пра гэта казаць.
— Не час? А некалькі месяцаў таму ты амаль зрабіў прапанову герцагіні дэ Раган! А я… я пасую табе толькі ў палюбоўніцы, а не ў законныя жонкі!
Любоўная ідылія змянілася ваеннымі баталіямі. Не слухаючы апраўданняў князя, якія, па праўдзе кажучы, яму самому здаваліся смеху вартымі, Беатрыса то пагражала, то плакала, то праклінала свой лёс і падступства палюбоўніка. А потым схапіла збан з вадой для мыцця і запусціла яго ў Багуслава. Той паспеў ухіліцца, і графіня пацэліла ў каштоўнае венецыянскае люстэрка на сцяне, разбіўшы яго і запырскаўшы вадой габелены на пабеленых сценах.
Гэты ўчынак напалохаў не так Радзівіла, як саму графіню. Сціснуўшы далонямі скроні, яна павольна апусцілася на ложак, назіраючы, як па белай сцяне расплываецца мокрая пляма.
— Значыць, ажаніцца ты са мной не хочаш, — сказала як бы сама да сябе.
— Не магу, — глуха сказаў Багуслаў. — Хоць і люблю ўсім сэрцам. Мая жонка павінна мець бездакорную рэпутацыю — як жонка Цэзара.
Беатрыса сумна ўсміхнулася.
— А вось Карл Латарынгскі, калі б быў вольны, абавязкова ажаніўся б, — з выклікам сказала яна.
Згадка пра герцага Латарынгіі кальнула князя проста ў сэрца.
— Здаецца, ты да гэтага часу яго любіш, — пакрыўджана заўважыў ён. — А ад мяне табе трэба тытул і становішча законнай жонкі.
Графіня ўжо зусім супакоілася. Выцерла яшчэ вільготныя вочы, прыгладзіла растрапаныя валасы і ўстала, прытрымліваючы рукой на грудзях доўгую кашулю. Была неверагодна прыгожая нават цяпер — з чырвонымі ад слёз вачыма і распухлымі вуснамі, якія час ад часу прыкусвала, каб схаваць іх нервовае трымценне.
— Думай, што хочаш! — сказала яна. — У рэшце рэшт, вы адзін аднаго вартыя.
Князь паспрабаваў запярэчыць, але жанчына паківала галавой.
— Ідзі. Спадзяюся, што больш ніколі цябе не ўбачу.
— Гэта вельмі нават магчыма, — пацвердзіў Радзівіл. — Новы намеснік Нідэрландаў наўрад ці пагодзіцца выправіць мне дарожны пашпарт.
Князь крыху пачакаў, спадзеючыся, што жанчына абдумаецца, адступіць, але прыгожы твар графіні па-ранейшаму выпраменьваў ледзяны спакой, хоць моцна сціснутыя вусны ледзь-ледзь затрэсліся.
— Такім чынам, я вырашыў правільна, — Багуслаў ужо не хаваў абурэння. — Калі б ты хоць трохі кахала мяне, сама думка пра расстанне рвала б табе сэрца, як цяпер ірве мне!
Сказаўшы так, ён пайшоў і не пабачыў, як Беатрыса, зайшоўшыся рыданнямі, кінулася ў ложак і праплакала там некалькі дзён над здраджанымі марамі ды растаптаным каханнем. Яна яшчэ спадзявалася, што князь апамятаецца і вернецца да яе, але Багуслаў пакінуў Брусэль на наступны дзень, не збіраючыся больш туды прыязджаць…
У Галандыю ён адправіўся ў адной карэце з панам Пуцятам, загадаўшы сваім нязменным спадарожнікам — Стаброўскаму з Невяроўскім — ехаць верхам, бо быў у такім дрэнным настроі, што не мог бачыць каля сябе кагосьці яшчэ.
— Ты можаш ганарыцца мной, — з горыччу кінуў ён свайму маршалку, якому даводзілася прыкладаць намаганні, каб схаваць радасць ад заканчэння амурнай прыгоды пана. — Я не запляміў гонару свайго дому нявартым шлюбам і ўцякаю з Брусэля куды вочы глядзяць!.. Такое адчуванне, што зямля гарыць у мяне пад нагамі, — дадаў ён, змрочна назіраючы за фантанамі бруду, што білі з-пад колаў карэты.
Пан Пуцята кашлянуў.
— Ну, калі гаварыць па шчырасці, мансеньёр, то й гарыць, — сказаў ён. — Яшчэ не так даўно мы з вамі смяяліся з французаў, якія спускалі маёмасць на вецер дзеля прыдворных бразготак, а цяпер і самі папоўнілі шэрагі няўдах. Скажу вам прама, што адразу ж па прыездзе ў Амстэрдам я неадкладна закладу сталовае срэбра з вашымі гербамі мясцовым ліхвярам, каб задаволіць самых злосных крэдытораў і не даць ім змяшаць з брудам ваш гонар і добрае імя.
Такія пагрозы ад свайго маршалка князь чуў часта і ўжо перастаў на іх звяртаць увагу.
— Годзе ўжо, пане Самуэль, — папрасіў ён. — Я цяпер магу думаць толькі пра тое, што ніколі больш не ўбачу графіню. І, што горш за ўсё, я сам у гэтым вінаваты!
— Так?!
Пан Пуцята ўжо не стрымліваў абурэнне. На яго высокім ілбе прарэзаліся ўпартыя маршчыны, а сівыя вусы пагрозліва адтапырыліся.
— Перш чым вы, мансеньёр, надумаеце дакараць сябе, — раздражнёна сказаў ён, — уважліва прачытайце вось гэтыя «любоўныя» лісты!
Сказаўшы так, пан маршалак дастаў з дарожнай скрыні падліковую кнігу і працягнуў яе князю, паклаўшы зверху цэлы стос даўгавых распісак. Багуслаў ляніва пагартаў іх, а затым разгарнуў кнігу. Праз імгненне ўсе думкі аб Беатрысе вылецелі ў яго з галавы. Ён мог думаць толькі пра суму запазычанасці, запісаную дробным почыркам пана Пуцяты. Запазычанасць сур’ёзна пагражала яго фінансаваму дабрабыту і ціснула на мозг не менш, чым неба на плечы Атланта.