У Гданьску французскіх гасцей таксама чакала ўрачыстая сустрэча, якая вельмі прыйшлася даспадобы Марыі Ганзага, што ўбачыла ў такіх цырымоніях добры для сябе знак. Падрыхтавалі шчодры пачастунак — сталы ўгіналіся ад мясных і рыбных страў ды заморскіх далікатэсаў. Але каралева і яе французскія дамы маглі толькі аблізвацца, гледзячы на гэтыя кулінарныя шэдэўры. Усю ежу па польскім звычаі заправілі неверагоднай колькасцю спецый, і яна выклікала пажар у непадрыхтаваных французскіх страўніках. Але сапраўдныя непрыемнасці былі наперадзе. Уладзіславу ўжо далажылі аб маленькай дзяўчынцы, якую яго нявеста прывезла з сабой. Палякі, успомніўшы адкрыцці дэ Р’е, западозрылі, што яна можа быць пазашлюбнай дачкой каралевы і прынца Кандэ. Кароль адчуў сябе глыбока абражаным, і гэтая крыўда вырасла яшчэ больш, калі высветлілася, што шэсцьсот тысяч пасагу, які Францыя паабяцала даць за сваёй прынцэсай, існуюць толькі на паперы. Пераважную большасць грошай складаюць каштоўнасці новай каралевы, якія, да таго ж, каштуюць менш, чым абвясцілі французы.
Абвянчацца з прынцэсай Ганзага падчас посту без спецыяльнага дазволу з Рыма кароль не мог, таму ён пачаў думаць, ці нельга неяк справадзіць назад нявесту, што магла пахваліцца хіба скандальнай рэпутацыяй. Каралеве прыйшлося апраўдвацца і даваць прынізлівыя тлумачэнні адносна таго, што робіць маленькая Марыя ў яе почаце. У рэшце рэшт Уладзіслаў, каб не псаваць адносінаў з Францыяй, пагадзіўся на шлюб. Урачыстасці з-за посту былі сціплымі. Новая каралева павінна была называцца Марыяй Людавікай, бо, як патлумачылі ёй палякі, імя Марыя ў Польшчы магло належаць толькі Найсвяцейшай Панне. Жонка каралю не спадабалася. Яго не ўразіла прыгажосць, якую так хвалілі французскія паслы, і абразіла яе халоднасць у ложку. Каралева ж у асобе караля бачыла толькі хворага і тоўстага чалавека сталага веку, які не мог распаліць у ёй жарсць, якою цешыліся яе былыя каханкі.
Нягледзячы на гэта, Марыя Людавіка адчувала сябе шчаслівай — на яе галаве ззяла жаданая карона, а сэрца хацела толькі аднаго — улады, якую яна рашуча імкнулася атрымаць.
Раздзел 16
ДАРОГА НА ТОЙ СВЕТ
Гаага — Антверпен — Ракруа — Парыж
(студзень — красавік 1646 года)
Гаага сустрэла Багуслава гучным скандалам — сын чэшскай каралевы Лізаветы прынц Філіп Багемскі сярод белага дня на вачах у дзясяткаў сведак забіў палюбоўніка маці д’Эпінэ.
— Прынцэса Лізавета ўсё ж дамаглася свайго, — скрушна ківаючы галавой, сказаў прынц Тарэнт, які першым паведаміў Радзівілу аб гэтай трагедыі. — Бедны д’Эпінэ! Дорага ж яму абышліся амуры з каралевай!
Трэмуйль не збіраўся дараваць прынцэсе Лізавеце сваю пашкоджаную руку і дэманстратыўна насіў жалобу па загіблым сябру, паліваючы брудам яго забойцаў ва ўсіх свецкіх гасцёўнях. Ён бессаромна карыстаўся тым, што пасля скандалу багемская прынцэса не магла там бываць, а прынц Філіп уцёк з краіны.
Зрэшты, галандскія арыстакраты не былі да памерлага такімі ж паблажлівымі. Усе добра памяталі апошні баль у штатгальтара, дзе д’Эпінэ бессаромна выхваляўся любоўнымі перамогамі, што тычыліся не толькі чэшскай каралевы, але і яе дачкі — прынцэсы Луізы. Тая нават прымудрылася зацяжарыць ад самазакаханага француза.
— Словам, хай Тарэнт кажа, што хоча, але ў сваёй смерці д’Эпінэ вінаваты сам, — паведаміў Радзівілу Сольмс-Браўнфельс, смакуючы гэтыя падрабязнасці не горш за прыдворных пляткарак. — Што тычыцца абедзвюх чэшскіх прынцэс, дык сваімі неразумнымі паводзінамі яны палохалі ўсіх прэтэндэнтаў на іх руку, а тых, з улікам вартага жалю пасагу, і без таго было няшмат. Думаю, прынцэсе Лізавеце цяпер прыйдзецца пакінуць Галандыю ўслед за прынцам Філіпам. Штатгальтар ужо сказаў, што больш не хоча бачыць гэтую помслівую асобу ў сваёй сталіцы.
Да вялікага здзіўлення Багуслава, гэтая дрэнная гісторыя не адцягнула ўвагу мясцовай арыстакратыі ад яго сутыкнення з дэ Р’е. Тарэнт, якому жалоба па прыяцелю не замінала наведваць усе свецкія забавы, гучна даказваў, што Радзівіл павёў сабе не як высакародны кавалер, бо паехаў з Францыі, не даўшы графу магчымасці адстаяць свой гонар у паядынку.