тиетін кезең деген уақыт туғанын сезсе керек. Солай бола тұра,
бұлардың ішінде ауыспалы кезеңнің де ауытқуына ұшырайтындар
болады. “Ат та дөненінде бір керіледі” депті ғой. Қуат дененің орта
шеніне ауысқан кез болса керек. Бұл кезде өз басын жігіттің жігіті
дұрыс меңгере алса керек. Жігітшіліктен бөтен де мінез – құлыққа
салынушылар да шығады; ішікілік, зиянды іс, нашақорлық
сияқтылар, тіпті оңай пайда деп, сумақайлық суық қолды істерге де
көшуші де болады. Бұл жастағыларға бүкіл қауым болып, бөтен
жолға түспеуіне ерекше көңіл бөлу керек. Қазіргі кезеңдегі ең ауыр
қылмыстар осындайлардан басталған. Сондықтан да рухани тәрбие
осы жасқа келгенге дейін беріліп, қалыптасқан болуы керек.
Қазақ халқы некесіз туған баланы өте жек көреді екен: оның әкесі
белгісіз, тәрбиесі жоқ, тіпті өлген адамның кебінін де ұрлайды
дейтіндер солар дейді. Қазір де некесіз пайда болушылар табылып -
ақ жатыр.
Орта буындағылар – нағыз еңбектің адамдары. Соны пайдалы
еңбекпен ұштастыру керек, күшім бар екен деп, күшіңді ретсіз
жұмсап, денсаулығыңа зиян келтіріп алмауды да ойлау керек.
«Әдепкі байлық – денсаулық, екінші байлық – ақ жаулық, содан
кейінгі байлық – оң саулық» депті ғой. Ақ жаулық мәселесіне де
қатты ойлану керек. Ол сенің өмір бойғы жолдасың, серігің,
берекеңнің басы. Әке – шешең бар болса, солармен ақылдас, кеңес;
олар сені отқа итермейді. Қатты ескеретін нәрсе – бұл кезде
қатарларың дұрыс болсын, сенің бағаң жолдасыңмен өлшенеді.
Жақсы болса, жақсысың, жаман болса сорлайсың.
Ағалық құра бастағандар. Кешіріңіздер, осыны жазып отырған мен
ел басқарып, ағалық құрған адам емеспін. Бірақ өмірден көргенім,
білгенім болған соң, біреуге болмаса, біреуге қажет болар
дегенімнен жазып отырмын. Ағалық жасқа келгендердің ішінен де
көңілге толмайтындар кездесіп те жүр. Көптің ішінен кездесті деп,
барлығын бір тарының қауызына сыйғызудан аулақпын.
Ағалық деп өзі – ақ айтып тұр емес пе! «Өз ағасын ағалай алмаған,
кісі ағасын жағалай алмайды» деген мақал бар. Демек, ағаң – сенен
үлкен, тәжірибесі мол. Өмірдің ащы – тұщысын байқаған жандар.
157
Бұл жастағылардың ел басқарғандары да бар, қазіргі кезеңде
зейнетте отырғандары да жетерлік.
Ел басқару кезінде айтқанын жөнді – жөнсіз болса да
мақұлдатқандары болып қалуы да мүмкін. Меніңше, әділеттісі
ағалыққа жатса керек.
Ағалық жасау үшін, алдымен, әділеттілік керек. Әлі ағалық жаста
жүріп, ел басқару ісімен айналысып жүргендерінің уақыты бола
бермес, болып жатса, араласса да құба – құп. Ал зейнетке
шыққандарыңыз өздеріңіз топтасып, «ауыл ағасы – ақсақалы» деген
ұйым құрғандарыңыз жөн бе деймін. Үй тірлігімен де
айналысқаныңыз дұрыс қой, кейінгі ұрпақ тәрбиесіне де көңіл
бөлсеңіздер деймін. Сіздер біріксеңіздер, қолға алсаңыздар, көңілге
ұнамсыз іс - әрекеттерге жол берілмес еді деймін.
Кейде осы жастағылар қатарынан лайықсыз іс - әрекеттер, мінездер
көрсетушілер табылып та қалады. Алдымен осыларға тойтарыс
берген жөн болар. Өз қатарыңды жөнге салып ал деп жатса, оларға
не айтасыз. Ондайлардың ішінен көнбей де жататыны болады.
Сондай жағдайда ұйымдасып барып әсер етуге көшу керек. Бетім
қайтып қалды демеңіз.
«Бір құмалақ бір қарын майды бұзады болып жүрмесін, ұятына
сіздер де ортақсыздар».
Қарттар. Міне, «Мен баратын үй таусылып қалды» дейтіндер –
қарттар. Олардың жүріп – тұратындары - қуаттылары, үйден шыға
алмай, торғай адымға түсіп қалғандары да бар.
Дегенмен, бұлардың көпшілігінің бастағы екі көзі алысты көре
алмағаны мен, көңіл көздері ұзақты көреді, көрген де.
Бұлардың күш – қуаты кеуденің ең жоғарғы бөлігіне көшкендер. Өмір
– тәжірибесі, білім дәрежесіне қарай әлі сөзбен – ақ көп нәрсеге
ақыл – кеңес бере алады. Меніңше, көмек сұрай барсаң, онысына
ақы сұрамаса керек. Қазіргі заман «Базар – базар; сауда, ақша,
теңге» болып кетті ғой, қалтамызда теңгеміз жоқ деп уайым жемеңіз.
Сәлем беріп, келіңіз, көңілін аулаңыз, кеңесін алыңыз.
Сізге ақыл – кеңес те беруге жарамай жатқаны болса, қамқорлыққа
алыңыз, көмектесіңіз. Бұл – барып тұрған адамгершіліктің шыңы.
Адам үлкейген сайын кейінгілердің ісіне риза болмаушылық басым
бола ма деймін. Оған да себеп бар сияқты.
Біріншіден, ол қарттың сол іске әлі келмейді, көзін таппай тұр деуі
мүмкін.
Екіншіден, ең бастысы да: әдет – ғұрып, салт – сана, мейірім
шапағат, қанағат, биязылық мінез дегендер жойылып барады.
Заманымыз өзгерген дегенді сылтау етеді. Өзіңді - өзің игере біл,
ақыл – парасатыңды, ар – ұжданыңды сақта. Сонда сен сұлусың.
Айтарым - әр кезеңдегі жастардың өз жолы болады. Сол жолдан
ауытқымай, әдеп сақтаңыз.
158
Білгеніңді іште сақтамай, кейінгіге үйретіңіз. Өмір сүріп отырған
қоғамыңыздағы өз қатарларыңызбен пікірлесіп отырыңыз. Ешкіммен
де араласпай, дара отырып өмір сүру деген адамға жараспайды.
Ондайды бақылдық өмір дейді.
27/X – 2001. Түлкібас ауданы, Т. Рысқұлов ауылы
Ұсыныс.
Сізге де мына кітаптарды тауып оқуыңызды ұсынамын:
1. Шәкәрім Құдайберді ұлы “Үш анық (Три истины)»
2. Мишель Настрадамус
3. Мұрад Аджи «Полынь половецкого поля (Қыпшақ даласының
жусаны)»
4. Аман Тулеев «Как будем жить дальше»
5. а) Академик И.Ю. Крачковский «Коран», Москва, 1963
ә) «Құран Кәрім» (қазақ тіліне аударылғаны)
б) «Құран Кәрім қазақша мағына және түсінігі» Аударған Халифа
Алтай
в) «Адамзаттың асыл тәжі», I, II том, Дамира Өмірзаққызы
Ибрагим
6. Абай Құнанбаев Қара сөздері (45 сөз)
Л. Салдадзе «Ибн Сина.Авиценна» Ташкент, 1998ж.
7. Байзақ Қожабекұлы «Қазақия» Алматы, 1998ж.
8. Мұхаммед Пайғамбардың хадстері
Долгожители
9. Мұхтар Шаханов «Космоформула Карающей памяти» (Тайна
унесенная Чингисханом)
10. Әубәкір Дастанұлы «Сегіз сыр», философиялық этюдтер,
«Жұлдыз», №9,2002ж. 111-120 беттер
11. Г.П. Малахов «Целительные силы»
I,
II
том.
2000г.Колифорническ.Междун. Академии наук. Бишкек
Тіршіліктің сыйқы мен сыры
«Шектен шыққан сезімталдық дүние мәнсіз екендігіне деген
сеніміңді күшейте түседі. Ал ойшылдық болса, бүкіл тіршілігіне
мағына береді» («Егем. Қаз.», 18 қазан, 2002 жыл.)
Тірі заттар.
I Адамзат.
Яғни Адамзат жаралмай тұрып, табиғаттағы түрлі заттардың
пайда болуы, оның түрлі өзгерістерге ауысуы ғылыми жолмен де,
діни баяндаушылардың айтуы бойынша да күмән келтірмесе керек.
Ал оның қайсы түрі бұрын не соң пайда болды деп айтуға әзірге
159
ешкандай дерек жоқ, дәлел де жоқ. Ақиқаттығы сол – адамзат кейін
пайда болған. Құран кәрімнің айтуынша, адамзатты Алла
топырақтан жаратады, жасайды. Сонда жерден бір уыс топырақ
әкелуге періштелерді жұмсағанда, “ Жер менен жасамасын,
дауласып өтетіп болады” – дейді, ырзалық білдірмейді алғашқы
барған періштелерге. Соңғы барған періште сен Алладан зор
емессің деп, ырзалығын күтпестен – ақ, қол қойып алып кетеді екен,
мен оқыған кітапта. Сол айтқандай–ақ, алғашқы жерге қосылған,
өлген де Ауана анамыздың егізден туған екінші егізінің сыңары Абыл
болса керек. Қабыл Абылды қызғаншылықпен өлтіреді. Міне,
жауласудың басы осылай басталса керек.
Осы қазақ тіліндегі айтылып жүрген сөздердің ішінде “Жер”,
“Үй” деген сөздер тауып қойылған атаулар – ау деймін. Неге десеңіз
жер жей береді, жей береді, тойдым деген онда ешбір болмаса керек
те, үйге сырттан қанша әкеліп үйе берсең де, енді кереге жоқ деген