сөз тағы болмаса керек. Алып келе бер, үйе бер. Қанағаттану деген
жоқ сияқты.
Тағы бір бәрімізге белгілі тірі заттар екі түрлі жынысты –
ұрғашы, еркек немесе аталық, аналық деп те айтуға болады.
Сонымен қатар, олардың жағымды, жағымсыз түрлері, яғни
пайдалы, зиянды түрі де бар.
Бұлардың бір – бірімен қарсы болуы тіршілік деген сөздің
төркінінен келіп шықса керек. Тіршілік - өмір. Өмір – күрес. Өмір бар
жерде күрес бар. Ешнәрсе де қарап отырмаған, аузып аспанға
ашқанның аузына келіп түсе бермейді. Ол үшін әрекет керек, әрекет
жасаудан күрес пайда болады. Сол күрестің әділеттісі де, әділетсізі
де бар. Әділетсіздігінен Қабыл Абылды өлтіреді. (Білмесеңіз, Құран
Кәрімді оқыңыз).
Бізге тиімдісі де, жағымдысы да - әділеттілігі. Адам деген сөз
бен адамгершілік деген екі сөз бар. Екеуі де адам сөзіне ортақ.
Солай бола тұрып, бір – бірінен айырмасы тағы бар. Адам мен
адамның айырмасы аспан мен жердей деп те айтуға болады.
Данышпан атамыз Абай айтқандай, “Атаның баласы болмай,
адамның баласы бол!” демекші, адамгершілігі бар адамның баласы
бол дегені деп түсінгеніміз жөн. Дүниедегі тірі заттардың ішіндегі ең
ұлық жаратылғаны адам бола тұрып, сол тірі заттардың ішіндегі ең
жаманы, яғни жауызы да сол – адам.
Адам баласы игермейтін, бағындырмайтын, пайдасына
жаратпайтыны жоқ десе де болар. Солай бола тұрып, бір – біріне
деген жауыздығы сол дүниеге алғаш келген Қабылдан басталыпты
да, келе-келе үдей берген.жер еңбек етсең беруге жомарт-ақ. Солай
бола тұрып, жеуге келгенде қанағатсыз. Адамзат баласы
қауымдасып, ел болып, мемлекет болып, тіршілік ете бастағаннан
өзіне басшы таңдаған, тағайындаған;оған қалғандары бағынған,
біріккен, отандасқан.
160
Енді осы отанның басшысы қандай адам болуы керек, оған
лайықты адам кім болуы керек дегенде келгенде, халық арманы Аяз
би ертегісіндегі Аязды ұнатады. Адамзат – Алланың жаратқан
пендесі. Пендешілік дей тұра, қолымызға билік тиса, жағдайымыз
жақсарса, кешегі күнімізді ұмытамыз. Маңайымызға жағымпаздарды
жинаймыз, қала берді жақындарымызды топтастырамыз. Халық
тынысын білмейміз, жағымпаздардың өтірік ақпарына иланамыз.
Бағытының бұрыс болып бара жатқанды айтқанды жау көреміз де,
көзін жоямыз, не істен тайдырамыз.Міне,осыдан келін,әділетсіздік
деген шыға келеді.
Халық тынысын білгің келсе, барар жеріңді алдын ала
хабарламай, халықтан қорықпай аралассаң, біле қоясың. Сол кезде
жағымпаз, жалған ақпар берушілердің кім екенін біле қоясың.
Осы соңғы ел басшылары жазушы Есенберлиннің
шығармасындағы Шыңғыс ханның төрт баласының сұрақтарына
берген ханның жауаптарын жадында жақсы сақтап қалған ба дейсің.
Халықты қалай болғанда да ұстаса уысында, жұмса жұдырығында
сақтаудың жолын жан-жақты қарастырып алған.Керек десең, солай
жасауға заң да жасап алған. Сол заңдардың ең ұлығы конституция.
Халық ел басқарушыларды, заң жобаларын талқыға салып, оны
қабылдады ел басшысы ұсынды деп уағыздасады. Солай бола
тұрып, бүкіл халық әрқайсысына жеке-жеке дауыс беріп, өзінің
қалаулылары еткен кандидаттарын ел басшысы ұнатпаса,
қабылдамай, яғни парламент мүшелерін тарқата алады. Халық
қалаулылары ел басшысына жақпаса, оны бір адам-ақ тарқата
салады. Мә, саған ! « демократия » ! Осылай болды да. Егеменді ел
болдық деп дүрлігіп жүріп, алғашқы сайланған парламент мүшелері
осылай тарқатылды. Олар тақымға бұрылмайтын, заңды білетін
заңгерлер, ішінде ел басқара алатындары да баршылық жандар еді.
Содан кейін де әлі жақсы боламыз деп уәде етумен келеді, бірақ
ілгері кетіп бара жатқаны көрінбейді, нарық өсуде, өндіріс
құлдырауда, құрылыстар бұзылуда. Қарттардың, зейнеткерлердің,
кезінде ел қорғаған Ұлы Отан соғысының ардагерлерінің тұрмыс-халі
төмендеуде. «Қарттардың жылы» деп белгіленген жылы қарттарға
құрмет көрсету есесіне Ұлы Отан соғысына қатысқандардың
пайдаланатын жеңілдігі алынып тасталды. Қалай түсінсең, солай
түсіне бер: «Не деген жандары сіріден жаралған жандар . Соғыстың
аяқталғанына елу жылдан асып кетсе де, неге өліп тынбайды,
жандары тастан да мықты ма өздерінің? Қане, енді көрейікші,
сендердің жандарыңның шыдамды екенін »,- дегені ме? Отанның,
халықтың меншігіндегі заттар жан- жақты жекеге сатылуда. Одан
түсетін пайданы ат төбеміндей “ақылды” байлар пайдалануда.
Тәртіпсіздіктің жеті атасы жер бетіне шығып, санасыздық, ұятсыздық
етек алуда. Намысқой халық едік, намыс деген аяқ астында қалуда.
Осының бәрін жөндейтін де, жүйеге келтіретіп де, осындай
бейбіт кезде ел басшысы болса керек еді. Кешегі соғыс кезінде бұл
161
санасыздық дегенді халық білмейтін еді. Қазіргі соғыстан кейінгі
дүниеге келгендер санасыздардан бінә болғандар ма екен? – Жоқ.
Олай емес. Жастарды айыптамайық. Кемшілік ел басшысынан. Жеке
бастың қамын ойламай, халқын ойласа, олай болмас еді. Сөзге
шешен де, іс керісінше. Тарихқа үңіле қарасаң, қай қоғам болмасын
басқарушы өз саясатын, идеясын іске асыру үшін өз көздегеніне
қадай бейімдеп, өзіне дейінгіні де, өз тұсындағаны да теріске
шығаруға тырысады.
Соңғы екі ғасырды – ақ алайықшы. Патмшалы заманда бай,
кедей деп бөлу, жер иеленуші (помешик) деп бөліп, тапсыз қоған
құруды мақсат етті. Марксизм - ленинизм ғылымын да үйретті.
Коммунистік қоғам құрамыз деп көп әрекет те жасалды. Осы
қоғамды құру жолында қаншама жан құрбан болды. әрине, олар бір –
біріне қарсы партиягершілік бағыттағылар еді.
Совет дәуірі де дәуірледі. Бірақ дүниежүзінде бұған қарсы
капиталистік қоғам да бар болды. Ақыры коммунизм құрамыз
деушілер өз ішінен іріп, ақыры соғыссыз-ақ дүниеден ғайын болды.
Сол коммунистердің басшылары табан астынан сол қоғамды шылп
етпестен жамандап шыға келді де, жаңа қоғамның басшысы болып
отыр. Мұның бәрі ел басылық қызметке таласудың салдары. Аман
Төлеевтің “Как будем жить дальше?” кітабын оқысаңыз, ССРО – ның
қалай құлағанын білесіз.
Ендігі қоғамымыз жаңа қоғам – сауда – саттық, жеке меншіктілік
қатынасты дамыту, мемлекетті салықпен қамтамасыз ету жолымен
баю.
Колхоз – совхоздары майда кәсіпкерлікке бөлу, ұжымға бөлу
дегенді жалау жасап желбіретін, нағыз хан талапайға салынды.
Есебін тапқандар үлестен мол алды, қалағанын иеленді. –
Жұмысшы ше? – Олар да қалған жоқ. Сол қоғамды құрған жұмысшы
табы еді ғой. Олардың үлесі “Купон” деген жансыз да, құнсыз да
қағаз арқылы берілді. Оның бір бөлігін сатып алып (әрине, ептілер),
завод – фабрикалар сияқты ірі кәсіпорындарды иеленді. Бір бөлігі
почта арқылы, жинақ кассалары арқылы мекемелерге аударылды.
Кейін содан үлес алады–мыс. Тағы бір түрі ауылдық жердегілердің
қолдарында сақтаулы. Оны ешкім де керек етпейді. Сол
купондардың бәрі де тиісті сомада ақша төлеу жолымен берілді. Бұл
– халықты ренжімесін, үлесіңді алдың дегені. ССРО тараған соң,
жинақ кассасындағы халықтың ақшасы наркоз беріліп, ұзақ ұйқыға
қалдырылды, көптеген оның иелері ұйқыдан оянбастан арғы
дүниеге жөнеп те кетті. Қалғандарына ақшаның ауысуына
байланысты кемітілген пайызбен берілмекші. – Сол ақшаны салған
кездегі оның құны қандай еді? - дейсіз ғой. Оны айтсам, отыра
қалып, екі аяғыңызбен жерді тебесіз. Құрылған жаңа қоғам –
егеменді ел болған қоғам. Оның егесі кім, мүшесі кім? Сол бұрынғы
халық сол бұрынғы басқарушы.
- Халықтың жағдайы жақсарда ма?
162
Жекеге бөліну барысында да, ақша реформасы болар алдында
да сыбайласқан топтардың құдайы беріп қалды. “ Бөлінгенді бөрі