күнін де айтты.
Содан біз олай қарай баруды қойдық. Вертолеттің бұл ісін, сөзін,
заң орындары да білді. Олардың айтатыны: «Сол әйелді
тындырыңдар. Келесі жағы қиын болмайды» - деу.
Солақай болса, ауруханадан ауруханаға ауысуда, ауыр
операцияда жасалуда. Бәрі жатқан шығынға алып барады.
Ал, машинаның апатын зерттеушілер ше? «Өлеңді жерде өгіз
семіреді, өлімді жерде молда семіреді» дегендей, заңгерлердің
әрқайсысының өз ставкасы деген бар екен. Мәселе істі зерттемейді,
ставка берілуі керек. Іс соған қарай шешіледі. Қанның анализіне үш
жүз доллар, машинаның ақауына мың доллар міндетті түрде керек
болды. Ал тергеушінің жазу жұмысы өз алдына. Бұл сумма бізде жоқ.
Тым – тырыспыз. Кездескенде, тергеуші: «Неге келмейсіңдер,
экспертизге неге бармайсыңдар?» - деп қояды. Оған бізде жағдай жоқ.
Ақырында, машинаның ақауы жоқ, жүргізуші ішкен деп айыптау
қорытындысы келді. Вертолетке ел ішінде таныстары «Қызыңның
өлігін сатасың ба, сонша аузыңды ашқаның не?» деушілер мол
болғандай. Енді ол Солақай қайтып келмей кеттіге басыпты. Келуімізді
күтетіндей. Тағы да 3-4 рет барудың аяғында, жиырма мың алып,
кешірім қағаз берді, сөзінде айыпты деп санамайды. Аудандық сотта
іс қаралды. Солақай үш жыл еріксіз, екі жыл айдаушылық (шоферлік)
еркінен айыру, бір жыл бұл жерден басқа жерге кетпеу жазасы берілді.
Жылына дейін қыздың шешесіне қазақшылық жолына көмектесу
делінді. Дәл осы істің болар күні солақайдың әкесінде жүректің
приступы – «крупноочаговой инфаркт миокордия левой стенки острая
стадия» диагнозы пайда болды. «Баланың салмағы - білікке, күйігі –
жүрекке түседі» болды.
Жетінші түйсік
(«Жазагер жады космоформуласы» атты романнан)
Үйленіп отау көтердің, мінекей, сен де, балақаз,
194
Тірліктен, бірақ, жарқыным, үйленбей кеткен адам аз.
Сен түгіл қасқыр қасқырмен, маймыл мен маймыл жұптасқан,
Өз теңін тапқан соң ғана адымын олар нық басқан.
Ойын мен ісің – жаңғырық, кейде оған түйсік жетпейді,
Әйел ап, бала тудыру ақылды қажет етпейді.
II
Күнделік құмар сезімді өрілгені үшін отпенен,
Шатастырып алдық, құдай-ау, біртуар махабатпенен.
Алдану , сірә, түк емес, бұлтақсыз, бұлтсыз шақта да,
Үйлену деген, қарағым, алғашқы баспалдақ қана.
Ата-анаң, үрім-бұтағың, бәрі де сені тұр қолдап,
Бастысы – сұлу жұбайың өзіңе ертең кім болмақ?
Махаббат – қайсар заңғар шың, кез келген өрлей алмаған,
Он мыңнан, бәлкім, екі адам үмітін зорға жалғаған.
III
Содан ғой, сансыз кеудені жалғыздық дерті торлаған,
Қаншама заңғар тұлғалар қанатсыз жардан сорлаған.
Тұрмыстың түрлі сынынан сүрінбей өтті десе де,
Жұбайың досың бола ма? Міне, бұл басты мәселе.
Не бермек тәннің одағы? Жаныңа жаны қосылмау,
Бұл – нағыз бедеу қасірет, қосылмау деген – ашылмау!
Гүл болып ашылмағанның тілегін кім бар жақтаған?
Рухы қосылмағанның сезімі шаттық таппаған.
IV
Рухы қосылмағандар – жалынсыз, сәнсіз, жақұтсыз,
Сондықтан мына жалғанда екеудің бірі – бақытсыз.
Сондықтан махабаттың да сырт санын құрайтындар көп,
Жай көзге күліп жүргеннен жасырын жылайтындар көп.
Тағдырдан қашу мүмкін бе, жүрсең де қандай жолменен,
Бір мәнді сұрақ алдыңда тұрады ылғи көлденең.
«Жұбайың досың болды ма самғатқан сенім шырайын,
Нақ сондай ұлы бақытты берді ме саған құдайым?
V
Ойнай ма оның көзінде сезім мен рух жарқылы,
Ұға ма ол шаттық – мұңыңды жетінші түйсік арқылы?
Ұқпаса ... ісің секілді дауылда мұзға жаққан от,
Рухани терең түйсіну жоқ кезде махаббат та жоқ.»
195
Мінез жасауға қосылатындар:
Ыстық күн сәулесі, бұлақтың тазалығы, гүлдің әдемілігі мен
биязылығы, күздің жомарттығы, сүйіспеншілігі, аққудың адалдығы,
хамелеонның өзгергіштігі, желдің тұрақсыздығы, бұлттың
жылауықтығы, сиырдың сүзегендігі, есектің өжеттігі, сауысқанның
мылжыңы, түлкінің қулығы және аздап ақжарқындылықты,
жауыздықты, жыланның кекшілдігін қосып, әбден араластырып,
жоғары мәртебеміз көрікті келген әйелге мінез жасайды. Оны
еркектің қолына беріп, оған берген кеңесі: өте сақтықпен ойланып
пайдалансаң, бақытыңды да, мұңыңды да табасың. Сүйенішің де,
күйреуің де соның ішінде.Күшің мен үстемдігіңді пайдалансаң,
мақсатыңа жетесің. Айрылсаң, әйелден жеңілгенің – үстемдіктен
айрылғаның, басыңа шыққаны.
4/XII-2001. г. Шымкент. Больница «Кардиоцентр».
Мухтар Шаханов.
«Жазагер жады космоформуласы» (Шыңғысханның пенделік
құпиясы)
«Космоформула Карающей памяти»
(Тайна, унесенная Чингизханом).
Роман в поэмах.
Алматы, «білім», 2001
Стр. 190-195. Эпизод осмысления:
IV-2002ж. осы кітап үшін М. Шахановқа Американың Халық
аралық Калифорния Ғылым, Индустрия, Білім және өнер
Академиясы Альберт Эйнштейн атындағы алтын медальмен
марапаттады.
Отырар шаһарының ханы – Қайыр хан. Қайырханның әйелі –
Ақерке. Шаханов поэзиясы тек қазақ әдебиеттің ғана емес, күллі
әлемдік поэзиясының «жаңа белгісі» деп жазды. Романды неміс
тіліне аударған Фридрих Хитцер.
Седьмое чувство
Вот ты и женился.
Я рад за тебя.
Но не только люди –
Даже волки с волчицами
И смешные обезьяны,
Спасаясь от одиночества,
Соединяют судьбы,
Чтобы стать
Верной опорой
Друг другу.
Жениться, как все,
И привести ребёнка
Не требует
Большого ума.
Вопрос весь в том,
196
Каким своим ликом
Завтра твоя суженная
Повернётся к тебе?
Люди испокон веков
Свои горячие и бурные
Мимолётные увлечения
Путает с любовью,
Потому что
И такая страсть
Порою тоже сыплет
Искрами.
Но не каждому
Суждено понять,
Что в нашем людском
Столь забывчивом мире
Любовь – наивысший пик,
Подняться на который
Дано лишь немногим
Счастливцам.
И, возможно, увы,
Из десятков тысяч
Только двоим
Удаётся держаться
На острой грани
Этого удивительного,
Пленительно – волнующего
Праздник счастья,
Праздника вечного
Неустанного восхищения.
Близкость лишь телесная,
Без близкости духа –
Неизмеримая печаль.
Вот почему на свете
Так много людей одиноких,
Страдающих от бескорылости
Своих половин.
У них никогда не бывает
Неповторимых взлётов,
Необъяснимых праздников,
Полностью лишённые
Этой радостью судьбы,
Они несчастны,
И улыбаясь в глаза,
Часто тайком
Утирают горькие слёзы.
И на любом перекрёстке
197
Жизненного пути
Всегда встречает тебя
Неумолимый вопрос:
Стала ли супруга
Чутким другом
Твоей души,
Другом твоих
Сокровенных побуждений?
Ощущает ли она
Твоих вдохновенные полёты,
Твои радости у муки
Своим седьмым чувством?
Если же нет,
То все твои устремления.
Как попытки
Разжечь огонь
На льдине
В ветреный день
И это значит,
Что ты находишься
От судьбоносной цели
Слишком далеко,
Далеко…
Вот так недоступна,
Вот как трудна,
Вот как таинственна
Это многогранная,
Избирательно – своенравная
Любовь.
Чингисхан
Забавно.
Я никогда не придавал
Значения стихам.
А поэты меня раздражали,
И я всегда их
С усердием казнил.
Но в том стишке
Есть разумное зерно,
Которое можно было бы,
Принять во внимание.
К сожалению, это
Для меня
Уже слишком поздно.
А на женщин
Я всегда имел
198
Свои неизменные взгляды.
В раннем детстве
Я от отца своего
Услышал такую притчу: