I Кацярына вырашыла — будзе няхай так, як быць мае.
Дзень і ноч толькі малілася Царыцы Нябеснай. Пасылала зноў у царкву, касцёлы і сінагогі міласціну жабракам. Раздавала ім з парога, а ўсю аж падмывала,— так хацелася ўзрадаваць Стэфана ды падарыць яму абавязкова сына. Гэта абаіх іх радніла. Адно без аднаго ўжо жыць не маглі.
Паказаў Стэфан сябе і на гэты раз сапраўдным рыцарам — стараўся дапамагчы, як адно мог. Толькі і клопату меў — як жонцы дапамагчы.
З'ездзіў у Вільню. Купіў там ды прывалок ёй спальню. Калі слугі мэблю расставілі, не магла надзівіцца.
Вялікі ложак з выразанымі фігуркамі з пазалочанага дрэва. Пакрытыя сінім шоўкам матрацы. Падушкі ды коўдры, абшытыя залатымі шнурочкамі. Над ложкам — балдахін з ружовага аксаміту і белага атласу абапіраўся на чатыры калонкі — тонкія ды здатныя.
Перад балдахінам Стэфан загадаў паставіць дыванчык, абшыты залатой карункай. Сцены яе пакояў абабіў зялёнай матэрыяй — 70 локцяў яе патраціў.
Калі ж надышоў галоўны момант, не давяраючы парабкам ды чаляднікам, муж сам паадвязваў ад слупоў кароў і коней.
Авечак і свіней выпер у поле.
Лахматых ваўкадаваў, якія ля будаў вішчэлі ад нецярпен-ня ды рваліся з ланцугоў, паадчапляў таксама, і яны паразбяга-ліся, як шалёныя.
Павымаў набоі са стрэльбаў ды пісталетаў.
Апаражніў калчаны са стрэлаў.
У доме паадчыняў вокны, дзверы ды пазакладваў іх кіёчкамі, каб вецер зноў не пазакрываў.
Боская кара
Дарэмныя былі Стэфанавы старанні. Усё выглядала на тое, што і на самай справе пан Бог сваім страшным, але святым і справядлівым гневе дасягнуў вялікую грэшніцу караючым мячом нябесным і ў лясной глушы над Чорнай Ганчай. Не дапамаглі ёй і Дзева Марыя з Ісусам Хрыстом, бо, выходзіла, малітвы з нячыстых вуснаў святой Багародзіцы і Сына Божага абсалютна не кранаюць.
Хлопчык нарадзіўся, але мёртвы — з вадзянкай у галоўцы.
На другія роды спадзявацца ўжо не магла. Цяпер лішнімі здаліся яе старанні ўпарадкаваць палац з акварыумамі, паркі з фантанамі і скульптурамі. Яна апынулася ў сітуацыі тае бабулі з разбітым карытам.
I ўсё ж такі, калі паправілася, адчула ў сабе яшчэ хоць і слабую, але якуюсьці надзею — у яе ж быў Стэфан! Толькі злыбяда ніколі адной не бывае — ходзяць злыбяды касякамі.
Наступную навяла гарэлка. Вядома, усе шляхціцы яе любі-лі,— у Рудніцкага ж ад розных вінаў, мёдаў і гарэлак галава заўсёды была ў чадзе.
Праз нейкі час на сейміку ў Гародні яе Стэфан у карчме «Роскаш» спаткаў п'янаватага Яна. Выпадкова, вядома.
Ян адразу ўзрадаваўся:
— А-а, я вацьпана даўно выглядваю!
— Та-ак? Чым магу быць пану карысным? — неахвотна спыніўся Валковіч.
— Гэта я вацьпану хачу зрабіць паслугу!
— О-го?!
— Так ест!
— Ахвотна яе прыму, калі не шмат будзе кашта ваць.
— Вацьпан, сам ацэніш!
— Ну, ну, слухаю?
— Ці ведае, шаноўны рыцар, што яго белагалова распусні-ца і ганьбіць імя вацьпана?
— Вунь як?!
— Так ест!
Рыцар ані хвіліны не вагаўся. Перад тым як адысці, Стэфан грэбліва кінуў:
— Вольно курце і на Божэ мэнкі шчэкаць!
Рудніцкі яго не адпускаў:
— Але ж — так, шаноўны пане! Зачакай, пан, і паслухай! Пан, напэўна, яшчэ і не ведае, што яна хавае дарослага сына перад вацьпанам!
Стэфан вярнуўся, ударыў яго па твары ды кінуў:
— Не мялі, вацьпан, языком пра тое, чаго не пытаюць! I не ўводзь мяне ў гнеў, бо горай будзе!
Удар быў такі, што Рудніцкі паляцеў на зямлю. Толькі ўзняўся, Стэфан пляснуў ў шчаку другі раз:
— А гэта на тое, каб вацьпан ведаў, як блюзніць шляхотных кабет!
I пайшоў.
Але ж гэты мяснік з мяснікоў, Рудніцкі, выхапіў сваю славутую шаблю з дамаскай сталі ды кінуўся ўздагон. Дагнаў Стэфана і з тылу рассек яму галаву.
Рыцар адразу зваліўся мёртвым.
Атрымаўшы вестку пра выпадак, Кацярына адчула, як бы штосьці ў ёй абарвалася. Але не заплакала і не загаласіла. Сама сабе цвяроза ды надта спакойна сказала:
— Што ж, мілая, супроць лёсу свайго, што табе на Небе запісана ў святыя кнігі самім панам Богам, не папрэш, а на свеце чамусьці часта так здараецца, калі ў змаганні галаву кладзе найперш чалавек прыстойны, а быдлякі, як не прыкра. амаль заўсёды застаюцца.
Падумала так Кацярына ды ўзялася за пахаванне.
Провады рыцара на вечны спачын
Адразу разаслала пасыльных з жалобнай весткай — рыцар адышоў у смяротную цень.
Труну заказала дубовую, а зверху цынкавую — усе высланыя аксамітам, упрыгожаныя залатымі грыфамі, ільвамі ды лілеямі.