Ён завёў матор і зрушыў з месца.
— А сад?.. — раптам спытаў Сініцын.
— Сад я пазней адзін абрэжу, цябе Маша не прасіла.
— Куды мы?..
— На кудыкіну гару. А з яе да Самсона Самсонавіча. Пабачым, ці дапаможа.
Брызін ад’ехаў ад дачы і стаў перад спускам з гары, якая кацілася ўніз амаль да самага чыгуначнага пераезда. Заставалася толькі дачакацца цягніка…
«Калі з’явіцца злева — я разам з ім… Калі справа — ён без мяне, я неяк сам пасля…»
— Ты страшны чалавек, Андрэй… — выразна сказаў за ягонай спінай Артур, нібыта агучыў запіс на кру жэлцы.
Брызін сцяўся.
— Чаму?..
— Ты нікога не любіш, абыходзішся з людзьмі, як з лялькамі… Табе нельга даверыцца, ты падманіш і здрадзіш… Ты раўнадушны і баязлівы, а цябе ўсе баяц ца… Цябе і Маша баялася…
— Калі гэта мяне Маша баялася?
— Увесь час, да апошняга… У той дзень яна сказала Нінэль, што хоча выйсці замуж за мурына, але баіцца, што ты заб’еш і яго, і яе… Яна збіралася з’ехаць з ім ад цябе ў Анголу…
— Куды з’ехаць?
— У Анголу…
«Пабрацімская нейкая краіна…», — змрочна падумаў Брызін. Толькі Артур брэша. Брызін помніў, як Маша абыякава глядзела ўслед мурыну, калі той танцорнай жырафай адыходзіў ад яе па скверы. Гэта была для яе гульня, забаўка. Так не глядзяць, калі замуж збіраюцца. Ён павярнуўся да Сініцына.
— Дык ты яе не пусціў?..
На гэта Артуру не было што сказаць, а ў Брызіна знайшлося, хоць ён і не надта хацеў — само загавары лася.
— Мы абодва з табой гаўно сабачае, але ты — куча большая. І не спрабуй мяне рамантаваць, позна. Каб ты такую размову завёў раней, я б, можа, цябе і паслу хаў. А ты пра што са мной гаварыў? Толькі пра тое, як і д зе вырваць грошы, як і каго надурыць. А мы двац цаць гадоў з табой знаёмыя. Дваццаць гадоў, яшчэ Машы не было! І ўспомні, што ты зрабіў у той д зень, калі яна нарад зілася, а жонка мая памерла? Забыўся?
Дык я табе напомню! Ты прыпёрся да мяне з пуза тым маскоўскім начальнікам, якога трэба было нед зе напаіць і бабу пад яго падкласці! Хто гэта зробіць? Брызін, ён мастак у такіх справах! Я вам талкаваў, што сёння, ну, ніяк, не да таго, а той пузаты паслухаў і анекдот расказаў пра грузіна, які спачатку засумаваў, калі жонка памерла, а пасля заскакаў з радасці, што адын, савсэм адын! І калі я юшку яму пусціў, ты абмыў яго, забраў дахаты, напаіў, суцешыў і падклаў пад яго Кацю! Бо ён з д зяржплану, бо ад яго ўсё зале жыць! І Кацю — жонку сваю! — ты не раз яшчэ змушаў падкідваць тых, ад каго ўсё залежыла. Каця кар’еру тваю на сабе падкідвала, а калі нейкі п’яны начальнік грудзі ёй цыгаркамі прапаліў, ты ў блядзі яе запісаў — і развёўся! І гэта ты мне будзеш казаць, што я нікога не люблю, што людзі для мяне — лялькі? І хочаш, каб я паверыў, што гэта ты зза рэўнасці, зза Нінэль мяне забіць хацеў? Мудзіла!..
— А зза чаго?.. — спакойна і, як здалося Брызіну, нават з цікаўнасцю спытаў Артур.
— А зза таго ж, зза чаго я зубы табе выбіваў! Зза нянавісці! Праз тое, што я адзіны, хто ў любы час можа сказаць: «Ты гніда! Ты слізняк!» — і ты гэта з’ясі, праглынеш, бо ты і гніда, і слізняк! Ты ўсяго набраў, нахапаў — і што?.. Усё адно дамываешся маімі абмылкамі! Ты сам сабе смярдзіш, як толькі пра мяне падумаеш! Я табе замінаю, жыць не даю! Але і ты мне ўпоперак! Калі б цябе не было, дык я нават не ведаў бы, што такое нянавісць! А з табой ведаю! І не толькі таму, што праз цябе ў мяне не стала дачкі! Так было заўсёды! Гэта ўсё, што было паміж намі і ёсць! Было, ёсць — і зараз скончыцца!
Артур, паранейшаму на дзіва спакойны, паглядзеў на Брызіна пранізліва, наскрозь неяк глянуў і ціха сказаў:
— Няшмат мы з табой займелі… Але нічога ў нас не скончыцца, не крычы…
Брызін сам не чакаў, што пад канец, калі ўсё вырашана, сарвецца на крык, і яму не спадабалася ні тое, як Артур спакойна гаварыў, ні тое, як пранізліва глядзеў. Нібыта ў нечым зараз Сініцын перайграваў яго.
— Філасофію разводзіш? — спытаў Брызін, суцішваючыся. — Я ж табе сказаў: позна.
— Ты сваё сказаў, я сваё скажу… Куды спяшаешся, цягнікоў хопіць…
«Здагадаўся… — вяла здзівіўся Брызін. — Ну і хрэн з табой».
Артур папрасіў нечакана:
— Запалі і дай зацягнуцца…
Брызін зірнуў на чыгунку — пакуль пуста. Ён дастаў цыгаркі.
— Ты ж не курыш…
— Мала што… Апошняе жаданне…
Запаліўшы цыгарку, Андрэй перагнуўся цераз спінку сядзення і навесіўся над Сініцыным, даючы яму за цягнуцца. Сініцын зацягнуўся і, выпускаючы дым, па спрабаваў плюнуць Брызіну ў твар. Рот у яго перасох, таму плявок не ўдаўся, і Сініцын закашляўся. Нейкія пырскачкі ўсё ж паляцелі, Брызін выцерся рукавом.