— А якім ваш муж прафесарам быў, што такую кватэру купіў?
— Тады не прадавалі кватэры, давалі… А муж мой танцаваў у балеце.
У Тамары маці і старэйшая сястра балерынамі былі, сястра нядаўна на пенсію пайшла, у іх рана ідуць на пенсію — і жыла на ўскрайку горада амаль што ў ба раку.
— Балеруну — такую кватэру?..
— І муж мой казаў яшчэ, што шкада яму будзе адну мяне, — як не расчула пытання Тамара Сяргееўна. Толькі мяне… — І ўсміхнулася, спахапіўшыся. — А кватэру не яму далі, гэта я была такім прафесарам.
Тамара не паверыла.
— Вы?.. І чым вы займаліся?
— Космасам.
Тамара ўгледзелася ў госцю. Нібыта падобная на некага…
— Вы касманаўтка?
— У нейкім сэнсе… І неяк з космасу вяртаюся, а ён з балерынай… Дваццаць дзевятага лютага, у высакосны год. Балерына кажа, што ў іх дзіця. Дзяўчынка. Я ў су мачку пашпарт — і пайшла.
Тамара зірнула на каляндар.
— Сёння дваццаць дзевятага…
— Так, — кіўнула Тамара Сяргееўна. — Праз трыццаць шэсць з паловай гадоў. Як праз нармальную тэмпературу.
Пра тэмпературу, як і пра космас, Тамара не зразуме ла… Хуценька падзяліла, у яе свая сістэма падліку была для больш рэальнага ўяўлення лічбаў: гэта дзевяць разоў па чатары. Ці чатыры разы па дзевяць — і яшчэ тры разы па два месяцы…
Даўно. Бездань часу.
— Вы хочаце сказаць…
— Іншым разам, перш чым сказаць, лепш памаўчаць і падумаць, — расшпіліла сумачку, дастаючы цыгарэты з запальнічкай, госця. — Не ўмею піць каву без дыму… — І шчоўкнула запальнічкай. — З вашага дазволу?..
— Ой, попельніцы няма і мяне заб’юць!.. — ледзь не вырвала ў яе запальнічку Тамара, бо Клім не курыў і далонь ёй цыгарэтай амаль наскрозь прапаліў, калі дым унюхаў. — Во, — паказала яна след апёку на далоні, але ўбачыўшы, што Тамара Сяргееўна так зашпільвае су мачку, як збіраецца пайсці, паставіла на стол замест попельніцы вялізную крыштальную цукерніцу. — І ня хай забіваюць!..
Яны разам запалілі, і Тамара пачала расказваць пра сябе… Што не такая яна, як усе думаюць, дурніца, хоць не прафесарка, толькі вучэльню гандлёвую скончыла, жыла ў бараку на ўскрайку горада са старэйшай сястрой, якую баялася, бо тая біла яе з жыцця непрасветнага, яны сіротамі раслі, бацькі не было ніколі, а маці, між іншым, былая балерына, рана памерла, сястра таксама ў балеры ны пайшла, артысткам апранацца трэба, за што? — дык у іх з сястрой, здаралася, на хлеб не ставала, таму яна і паступіла ў гандлёвую вучэльню, каб пасля да яды бліжэй, у магазін, і яе таўклі ўсяляк, каб яна тупела, у бараку, у вучэльні, у магазіне, але яна не здавалася, ненавідзячы хамства, грубасць, а якраз такі, хамлівы і грубы, яе муж Клім, які купіў гэтую кватэру, як турму…
Калі сястра на пенсію пайшла і замуж, нарэшце, за адстаўнога вайскоўца выйшла, у таго, аказалася, дыхавіца, і ён не мог у бараку, там паветра сырое і здушанае, жыць, сястра грошай на кватэру папрасіла, хоць на аднапакаё вую, дык Клім не даў. Няхай бы яны гарам гарэлі, яго ныя грошы… Гэта для яго капейкі былі, нейкія дзесяць тысяч, а ён сказаў: адзін раз дай — усё жыццё прасіць будуць. Сястра ж не на Кліма, на Тамару ўскрыўдавала, ды так, што адрэзала: я для цябе памерла! — і цяпер праз Кліма ў Тамары зусім анікога няма. Некалькі разоў спра бавала памірыцца з сястрой, ды тая ні чуць, ні бачыць яе не хоча…
Пакуль Тамара расказвала, госця прыўзняла, валасы папраўляючы, капялюшык, пад якім яна была гэтакая ж белая, як і сам, калі без валошак, капялюшык — ці як нявеста ў фаце. Даслухаўшы, сказала:
— Калі я пакідала гэты дом, дождж пайшоў. Доўгі, за цяжны, з пухірамі ў лужынах. Мяне бацька некалі вучыў: калі пухіры ў лужынах, дождж надоўга… З той пары я тут і не была ні разу. — І нечакана спытала. — І ваша старэйшая сястра не памятае бацьку?..
Тамара трэці раз яе не зразумела.
— Не было ў нас бацькі… Ні ў сястры, ні ў мяне…
— Бедная дзяўчынка… — пашкадавала яе, па валасах пагладзіўшы, Тамара Сяргееўна. — Вырывайцеся ад сюль, усё кідайце…
Лёгка сказаць.
— Мы яшчэ сустрэнемся?.. Я вам патэлефаную, у якой небудзь кавярні… — амаль узмалілася Тамара, калі гос ця падзякавала і ўстала. Такой роднай яна раптам зда лася — да шчымлення, як маці. — Пакіньце мне, калі ла ска, тэлефон.
— Пакінуць можна, — напісала нумар тэлефона на спусцелым цыгарэтным пачаку Тамара Сяргееўна. — Толькі заўтра не званіце, мне заўтра ў космас.