Сцямнелыя вокны рэзідэнцыі раптам запаліліся, рас чыніліся — і з іх сторч галавою пачалі вылятаць людзі: хто на газон, хто на бетон, хто на прыступкі…
— Забіваюць!.. — сцялася Клаўдзія Львоўна.
— Ды нікога не забіваюць, — супакоіў яе Леў Міронавіч. — Змена кадраў.
«Бабах!» — з’явіўся ў адным з вокнаў генерал з піс талетам, і па ягоным стрэлесігнале расквітнеў над ста ліцай Дзяржавы святочны салют. Рознакаляровыя агні ўспыхвалі і гаслі, успыхвалі і гаслі, пакідаючы па сабе плывучы дым…
— А ўсё ж прыгожа… — муркнула на бацькавым пля чы Клаўдзія Львоўна, утаропіўшы ў неба вочы, у якіх слязінкамі бліскалі зялёныя і жоўтыя, ружовыя і бла кітныя, чырвоныя і белыя агеньчыкі… І нехта з купкі народу, які тоўкся без толку праз дарогу ад рэзідэнцыі, недаўменна паціраючы хвастцы і лыпаючы на шэры мя шок, што лунаў у агністых нябёсах, суцяшальна сказаў нібыта самому сабе:
«Э, такой бяды… Д зірку ў портках ззаду прарэ заць — і можна жыць. А дух выпускаць дык нават лац вей будзе…»
Красавік, кастрычнік 2000 г., Вуасары.
ХАЙБАХ
Сёння дзень серада.
Заўтра, ці ўчора быў чацвер — і ў чацвер мяне забілі. Таму мне ўсё адно, ці буд зе чацвер заўтра, ці быў ён учора. Тут ад зін нейкі д зень, назва яко га мне пакуль не адкрылася, але я адчуваю, што ён блізкі да раўнавагі, да таго, што гэтым словам паз начаецца, таму па зямной памяці я называю гэты д зень серадою.
У мяне пакуль толькі зямная памяць. Можа, ніякай іншай нід зе і няма, што д зіўна, як д зіўна тое, што няма смерці. Ёсць нешта і нед зе, д зе мне спакой на, і я сплю.
Яны забівалі мяне ўтраіх, няхай іх завуць Панядзел кам, Аўторкам і Серадою, хоць у серады ёсць імя, яна жанчына — і якраз яна сказала:
— Давайце яго заб’ём.
Яна сказала так пасля таго, як тыя двое, Панядзелак з Аўторкам, падышлі, адвялі мяне ўбок і спыталі:
«Мужык, нам што з табой рабіць?.. Як цябе ўбатожыць, каб памоўчваў, дажываў сваё і не ў сваё не лез?..» Яны не прынялі яшчэ рашэння забіць мяне, пакуль толькі страшылі, а яна пачула іх і не прыдумала нічога іншага, як сказаць:
— Ды які ён мужык, давайце яго заб’ём.
Яна сказала так альбо з таго, што сапраўды надумала мяне забіць, альбо хацела паглядзець, як я стану бараніцца і заб’ю тых двух. Яна нацкавала іх на мяне, забыўшыся, што я стаміўся забіваць.
Адзін ударыў мне пад дых:
— Кастрат!
Мяне сагнула ў тры пагібелі…
Гэта было ўночы ў парку каля мастка цераз Свіслач, дзе запруда. Падаючы, шумела вада. Роўнымроўным шумам, які я звык любіць.
Яно, магчыма, тым бы на гэты раз і абышлося, каб я не папрасіўся:
— Хлопцы, не забівайце…
Ім здалося, што я іх баюся. Я распаліў у іх гераізм.
— На, сука!
Другі гваздануў у скронь кастэтам. Такімі штуковінамі даўно не б’юцца, яны пагубляліся ў мінулым стагоддзі, у паслясталінскіх часах. Як і шмат што іншае, але не ўсё. Сталінскае ў краіне Сталіна дарэшты не можа пагубляц ца. Я глядзеў, як той другі тыркаў у кастэт пальцы, рукі ягоныя біла калатэча, мне нават стала ніякавата: «І гэты чмут мяне заб’е?»
Мяне хістанула, але я ўстаяў, не зрабіў ніякага руху, каб абараніцца, і тады яна не вытрывала: «Ну, што ты стаіш?! Што ты стаіш?!.» — і, з трох крокаў разбегшы ся, штурхнула мяне ў плечы, перакуліла праз парапет у пену пад запрудай, у роўны шум вады.
Так усё проста.
Я пазнаёміўся з ёй, вярнуўшыся з першай сваёй вайны, з Афганістану, дзе забіваў толькі для таго, каб абараніцца, каб выжыць, каб не забілі мяне. Там за два гады я хоць і навучыўся, і прывык забіваць, але так і не палюбіў сма ку крыві, дурманнага яе паху, самага мёртвага і самага жывога, якога, аднойчы ўдыхнуўшы, не маглі ўжо вы дыхнуць многія і многія.
Я б мог забіць тых двух. Яны і ўцяміць, і запомніць не паспелі б, што іх забілі. Пад канец першай сваёй вай ны я займеў за гэта два медалі.
А сераду звалі Марай. Імя ў яе было Маргарыта, ды сама яна называлася Марай, і ўсе яе так называлі, і я так называў.
— Мара, — назвалася яна, холадна на мяне зірнуўшы з нейкай ледавіковай вышыні, недаступнай, як мне адразу здалося, не толькі для мяне, для ўсіх астатніх, але і для яе самой. — Ты на гітары граеш? Сыграй песню, якую хачу пачуць.
Няўпэўнена, баючыся, што не ўгадаю, якую яна хоча пачуць песню, я ўзяў гітару і стаў спяваць. Вачыма спы таўся ў яе: «Гэта тое?» — і яна згодна кіўнула, а калі я даспяваў, сказала:
— Ты не мог ведаць гэтай песні. Такой песні для цябе няма.
Я не стаў спрачацца.