— Значыць, няма… Я і не думаў, што яна ёсць, Алег для цябе яе напісаў, але яна з майго жыцця.
— Алег з майго жыцця, Алег з майго, і ты не лезь, не лезь!.. — істэрычна ўчапілася яна мне ў твар, ледзь вочы не выдрала, бо ўжо тады, на самым пачатку на шага знаёмства ёй хацелася мяне знішчыць. Я пра гэта здагадваўся, таму і заставаўся з ёю кожны раз, калі трэ ба было пайсці. Адышоўся я ад яе толькі двойчы: адзін раз на другую сваю вайну, у Чачню, і другі раз на трэ цюю сваю вайну ў Чачню.
Алег граў на гітары, ён з’явіўся ў Афганістане з артыстамі. Пасля канцэрту, падняўшы баявы дух, ар тысты перапіліся, штабнікоў п’яных упрасілі даць ім з аўтаматаў пастраляць. Адзін артыст узяў ды ў вайну пагуляў: трох паклаў, у тым ліку Алега.
На канцэрце Алег спяваў песню, якую хацела пачуць Мара: «Я паўсюль над табой белым воблакам…»
Каб неяк выкруціцца з артыстычнымі трупамі, штабнікі прыдумалі, быццам на іх душманы напалі; нас паслалі, мы набілі тузін афганцаў, да штабу прывезлі, пакідалі, поле бою наладзілі. Артыстаў за гэта ўзнагародзілі, трох, у тым ліку Алега, пасмяротна.
Так усё проста.
Тыя двое, што мяне забівалі, выглядалі братамі тых двух, што загінулі з Алегам. Я нават хацеў спытацца:
«Хлопцы, гэта не вы?» — але такога, вядома, быць не магло, мне гэта падалося, я ўжо не суадносіў рэальнасць з трызненнем, не адчуваў мяжы.
— Дзе ён табе пра мяне казаў, як ён мог табе пра мяне казаць, калі быў ужо мёртвы? Ты брэшаш, саба ка, ты брэшаш, гэта ты і забіў яго! — крычала Мара, і я думаў: «А, можа, і праўда?..» Іншым разам усё выраша лася імгненнем, за якое куля далятае, у якое і ведаць не можаш, ты забіў, ці цябе забілі.
Артыстаў запаялі ў цынкавыя труны, мяне выклікалі — я адваяваў сваё — і сказалі: «Гітарыст гэты — твой зямляк, ты там глядзі, гераізм і ўсё такое…» Калі б не сказалі, дык я і забыўся б пра Алега, а так вярнуўся і ў ваенкамаце дазнаўся адрас, каб знайсці ягоных бацькоў, а знайшоў Маргарыту. Не скажу, што пра тое шкадую, хоць выйш ла, як выйшла.
Каб не забілі Алега, не забілі б і мяне. Толькі як такое вылічыць?
У Алега фотакартка Маргарыты была, штабнікі мне яе далі: «Можа, знойдзеш, глядзі, якая… Суцешыш і сам суцешышся…» На звароце фотакарткі было напісана: «Я паўсюль над табой белым воблакам…»
Калі знайшлася Мара, фотакартку ёй я не вярнуў, не паказаў нават, каб не забрала. Пайшоў з той фотакарт кай на сваю другую вайну — у Чачню.
Адным з камандзіраў маёй другой вайны быў гене рал, якога пасля забіла жонка. Ён і на маёй першай вай не, у Афганістане, камандаваў, я ваяваў у абодвух яго ных амспах, асобных мотастралковых палках, 860ым і 191ым. Было гэта ў 1983 і 1984 гадах, на той час гене рал быў яшчэ падпалкоўнікам. А ў 1998 годзе ён стаў трупам генерала.
Забойства ягонае, як і маё, — цьмяная гісторыя. Ге нерал палез у палітыку, зліквідавалі яго нібыта па за гадзе з Крамля, бо задумаў ваенны пераварот, а жонка генерала не пры чым, яе пад забойства падставілі… Я і не сцвярджаю, што яна забіла, думаю толькі, што магла забіць. Калі мая Мара мяне забіла, дык чаму жонка ге нерала забіць яго не магла? Усіх нас, хто прайшоў праз Афганістан, а пасля праз Чачню, можна знішчаць, не разбіраючы, хто генерал, хто радавы… Магчыма, мы не людзі, наўрад ці мы людзі. На першай маёй вайне мне было дваццаць гадоў, на другой — трыццаць, на трэцяй — трыццаць пяць, і ўсе гэтыя гады я альбо забіваў, альбо сніў, што забіваю. Таму з Марай у мяне нічога й не вы йшла, не магло выйсці. Таму яна мяне знішчыла.
Роўна праз дзесяць гадоў пасля маёй першай вай ны, 31 снежня, калі Мара ставіла дома ёлку, калі ўсе сустракалі Новы год, я штурмаваў горад Грозны. Штур маваць загадалі 31 снежня, бо гэта быў дзень нараджэн ня міністра абароны. Ён самому сабе зрабіў такі пада рунак.
Дарагім аказаўся падарунак, царскім, нават больш, чым царскім… Толькі ў 131й брыгадзе, што наступала з поўначы, чачэнцы спалілі дваццаць танкаў з дваццаці шасці і сто дзве баявая машыны пехоты са ста дваццаці. Ва ўсім гэтым жалезе дагаралі і разрываліся жывыя людзі.
Было каля д зевяці раніцы, міністр абароны быў не зусім яшчэ п’яны і наступленне 129га палка, які прабіваўся з усходу, спыніў, загадаў адыход зіць, але адступіць полк не паспеў: неба абрынулася на яго рэактыўнымі снарадамі з самалётаўштурмавікоў «Су-25». Думаючы, што пазіцыі палка ўжо занятыя чачэнцамі, свае палілі і разрывалі сваіх, рускія рускіх.
Наш генерал, каманд зір 8га корпуса, д зе я быў афіцэрамкантрактнікам 33га палка, надумаў насту паць на Грозны не па Петрапаўлаўскай шашы, як загадаў міністр, а ў абход — паўз аэрапорт «Паўночны» і далей дарогай цераз рускія могілкі. Па абодва бакі дарогі нас чакалі засады чачэнцаў, і, калі мы падышлі да іх, наша артылерыя стала біць уздоўж дарогі, справа і злева па могілках. Мы ішлі калідорам паміж выбухамі, нас секла нашымі асколкамі — і на танкі нашы, на баявыя машыны пехоты, на галовы нашыя ў свісце, агні і громе абрушвалася з каранямі чачэнская зямля, уздымалася і падала з чачэнскіх засадаў дымнае, крывавае, толькі што разар ванае чалавечае мяса, сыпаліся і сыпаліся з уздыбленых рускіх магіл чарапы і косці, чарапы і косці…