...Дыхнуў ветрык. Пад акном ціха зашамацела лісцем ліпа. Аляксей, засынаючы, пачуў яе шамаценне. Добра знаёмае, яно быццам штосьці нагадала яму. I спрасоння, як далёкае, несціханае рэха, у ім гукнулася: «Ты прыняты...»
ФУРМАНКА 3 ВОЗАМ СЕНА
Сонца толькі ўзнялося над ліпай. На падворку захлопаў крыллем, закукарэкаў гарласты певень. Аляксей разняў павекі і адразу прыжмурыўся: промні, брызнуўшы ў акно, засляпілі вочы.
— Мар’я, Ляксей спіць яшчэ? — пачулася з двара.
Аляксей пазнаў голас дзесяцкага Мацвея Гусачка.
Маці адказала Гусачку, відаць, ад хлява, бо гучна:
— А чаго хлопцу падымацца рана, куды тарапіцца?
— Яму якраз ёсць куды: лес высякаць. А то ты не ведаеш!..
— Чаму менавіта яму?
— Тым, каторыя камсамольцы былі,— кожны дзень хадзіць. Каб загладжвалі сваю віну перад германскай уладай. Загад старасты.
3 учарашняга дня ўздоўж чыгункі на перагоне Старая Рудня — Хальч зашоргалі пілы, заляпалі сякеры. Немцы надумаліся на дзвесце метраў ад палатна вынішчыць дрэвы і кусты. От хай тады «сталінскія бандыты» падыдуць і падкладуць міну пад рэйку, калі ўсё будзе — як на далоні!
— Хворы сын, які з яго работнік,— узмалілася маці. Яна не хацела, каб ён лішні раз трапляўся гітлераўцам на вочы, баялася, каб не прычапіліся чаго ненарокам да хлопца.— Учора натрудзіў пасечаную нагу, дык ледзь прычыкільгаў дадому.
Аляксей выйшаў на ганак. Дзесяцкі стаяў каля палісадніка, у якім кусціўся язмін, пабачыў Аляксея, крутнуў шыяй, быццам яму муляў каўнер зашмальцаванай шэрай кашулі. Шыя ў яго была доўгая, як у гусі. Мусіць, таму далі яму вяскоўцы такую мянушку і забыліся прозвішча: Гусачок і Гусачок.
— Дык што, камсамолец, нага баліць? — Гусачок смыкнуў вострым кадыком, быццам сутаргава глытнуў што.— А тым, каторыя на хронці «новы парадак» нам заваёўваюць, тым не баліць? — Ён ступіў колькі крокаў да ганка, як хацеў паглядзець на Аляксея бліжай.
— Вайна нікому радасці не прыносіць,— паспяшалася азвацца маці, каб сын не сказаў чаго лішняга, не ўзлаваў ненавіднага пярэваратня.— Зусім хлопец хворы, хай ачуняе трохі. Мы ж, Мацвейка, мусім спагадаць адзін аднаму, свае ж людзі, у адной вёсцы жывём.
— У адной вёсцы, ды не аднаго поля ягады,— прабурчаў Гусачок і выцер далоняй тоўстыя асмяглыя губы.— Хай, кажаш, трохі ачуняе? Ну што ж...— Гаварыў ён да маці, а пазіраў на сына. У вострай прыглядцы касаватых вачэй стаілася нейкая хітрасць. Аляксею падалося, што Гусачок якраз і хацеў, каб ён не пайшоў сёння высякаць лес, але рабіў выгляд, быццам настойваў усур’ёз. Толькі — навошта яму гэта? Падазрае, можа, здагадваецца? Апякла трывога.
Учора пад вечар, перад тым як ісці дадому, яны з Мішам скарысталі момант, калі немец-наглядчык, мабыць, задрамаў недзе пад кустом, замест дрэў каля самай зямлі, у траве падпілавалі два тэлеграфныя слупы. Уначы тыя слупы, відаць, ад ветру пападалі, і цяпер гітлераўцы шукалі, хто зрабіў ім шкоду.
Аляксей зразумеў, калі сёння ён пойдзе, за ім стануць сачыць. Што ж, хай сочаць, ён жа ўжо ведае пра гэта... Але як цяпер ісці? Выходзіць, маніла маці — здаровы... Не пойдзе — падазрэнне ўзмоцніцца. Ага, не быў — вось і слупы цэлыя. Папаўся, галубчык... Думкі яго мітусіліся: ісці — не ісці? Яны як стукаліся ў галаве, сутыкаючыся з разгону. А Гусачок... Няўжо ён бачыў усё, разумее?
Маці, засланяючыся ад сонца рукой, глядзела на Аляксея, і яму паказалася, што яна, збянтэжаная і растрывожаная, зачакалася яго слова. «Чаго маўчыш? Скажы і сам прасіся»,— прачытаў ён у яе прыжмураным поглядзе!
— Не пайду я сёння, баліць нага, — сказаў ён нечакана для сябе самога. Але ў голасе яго не чулася просьбы, тон быў спакойны, з ноткамі стрыманай упартасці. Прамовіўшы так, Аляксей адчуў, нібы ў той момант яму дадалося нейкага нялёгкага клопату. «А слупы?.. Трэба іх абавязкова пападразаць, калі так». Ён яшчэ не ведаў, як гэта зрабіць, аднак быў цвёрда перакананы: трэба.