— Ты не заснуў? Пайшлі.— Вера стаяла воддаль, пазірала ў бок чыгункі. Там, цягнучы за сабой цёмна-шэры дымны след у паветры, на захад ішоў поезд.
Увечары прыйшлі да Аляксея хлопцы. Ён зачыніў аканіцы на вокнах ад вуліцы, запаліў лямпу ў пярэдняй і зашчапіў дзверы. Усе паселі вакол стала, які стаяў пасярод хаты. Мерна цікаў гадзіннік на сцяне. Аляксей маўчаў, толькі ўважліва, напружана пазіраў у твары сябрам, павольна пераводзячы вочы.
Душою і сэрцам ён бачыў, што сябры яго, згуртаваныя аднымі думкамі, цвёрда прыхільныя да згоды. Ён верыў у іхнюю дружбацкую адданасць і вернасць, але па-над гэтым чуў у сабе яшчэ нейкі свой глыбока асабісты рух душы, які найперш надаваў яму веру і рашымасць.
— Давайце дадзім...— раптам ён ляпнуў далоняй па стале. Страпянуўся язычок агню ў лямпе. Ці то сэрца ў грудзях страпянулася? — и Давайце дадзім клятву!
3 хлопцаў як зляцела здранцвенне.
— Ага, каб — як прысяга.
— Як у Чырвонай Арміі даюць.
— Слова ў слова, усе разам.
— Бяры, Аляксей, паперу і пішы.
— Ага, у цябе добра атрымаецца, ты ж вершыкі ў школе пісаў.
Пакуль Аляксей састаўляў тэкст клятвы, хлопцы сядзелі моўчкі. Каб не перашкаджаць яму. 3 задняй хаты — так называецца тая палавіна, што ад двара — таксама ніхто не перашкаджаў. Маці Аляксея здагадалася, што дружбакі недарэмна зашчапіліся, і загадала дзецям, каб «не падыходзілі да дзвярэй».
Пасля толькі, праз многа гадоў, Аляксей Пятровіч да канца зразумеў, як іхняя клятва паўплывала на ўвесь ягоны лёс. У многім яна была наіўная, узнёсла-напышлівая. Рука размашыста напісала і крылатыя песенныя словы «орленок, орленок, взлети выше солнца», і патэтычна-пафасныя — што яны, падпольшчыкі, будуць самааддана і мужна, як бясстрашны Паўка Карчагін, змагацца з лютым ворагам, што не пашкадуюць крыві сваёй і жыцця за Радзіму, калі спатрэбіцца. Гучныя словы Аляксей, здавалася, даставаў з самай глыбіні, з самых запаветных закуткаў сэрца. I тая непадробная самаахвярная безагляднасць на ўсё жыццё змацавала ў ім адну з вялікіх адзнак чалавечнасці, якая заключана ў простым, але ёмкім слове: вернасць.
Пісаў ён клятву доўга. Нарэшце паклаў ручку, выпрастаў прыгорбленыя плечы.
— Усё. Пачытайце, ці згодны.— Перадаў Мішу аркуш.
Пакуль хлопцы чыталі, ён дастаў а прыскрынка ў куфры чырвоную хусцінку. Яны былі модныя перад вайной, і Вера купіла яе ў Жлобіне. Ганарылася ёю, надвячоркам накіне на плечы і пайшла ў клуб...
Аляксей разаслаў хусцінку на стале. Хлопцы ўсталі.
— Кладзём левую руку,— сказаў Аляксей урачыста.
Яму здалося, што хусцінка была цёплая, бо рука нібы нагрэлася. Ён стаў чытаць клятву ўслых. Але на першых жа словах голас яго здрадніцкі асекся, атрымалася неяк жалліва і як бы ўмольна. Памаўчаў, перавёў дух. Працягваў. Голас памацнеў.
Хлопцы паўтаралі за ім. Па тым, як яны з напружаным стараннем вымаўлялі ў тон кожнае слова, Аляксей зразумеў, што ім таксама нялёгка ўдаецца саўладаць са сваёй узрушанасцю. «Клянёмся, не шкадуючы сіл і жыцця...»
Потым нейкую хвіліну яны моўчкі стаялі па стойцы «смірна». Высокія Юрка і Сяргей, ніжэйшы, каржакаваты Міша і ён, Аляксей, хударлявы і маларослы, выцягнуліся ў струнку.
Аляксей склаў роўненька аркуш, схаваў пад столлю за комінам грубкі. Адшчапіў дзверы. У пярэднюю таропка зайшла яго маці. Ад парога акінула хлопцаў трывожным умольным позіркам, ступіла да сына. Прыціснутыя да грудзей вялікія, у вузельчыках вен рукі яе ўздрыгвалі.
— Сынок, дзеткі, што вы задумалі? Ой глядзіце, гэта вам не гульня ў «чырвоных» і «белых»...
Яна гаварыла так, быццам словы засядалі ў яе недзе пад сэрцам і не было сілы вымавіць іх, а яшчэ цяжэй — не сказаць зусім. I гэтае прамоўленае з прыдыханнем «глядзіце» нейкую хвіліну як бы лунала дзесьці над галовамі сяброў.
Аляксей узяў яе руку.
— Мама, тата, калі развітваўся, сказаў, каб я слухаў вас. Што вы яшчэ скажаце?
Яна неадрыўна пазірала на яго, толькі паўтарыла: «Не гульня ў «чырвоных» і «белых». I заплакала.
У тую ноч Аляксей спаў і не спаў. Думаў, успамінаў. Засне, паспіць крыху — і зноў вочы расплюшчыліся, сон сышоў кудысь.
Яму прыгадалася, як прымалі яго ў камсамол. На бюро райкома трэба было ехаць ранічкай рабочым поездам, які спыняўся на пераездзе ў вёсцы, але ён праспаў. Пайшоў на станцыю Салтанаўка за пяць кіламетраў на пасажырскі поезд. 3 неба коса, у твар, секла такая абліваха, што вачэй было не падняць. Неўзабаве паліто яго спераду пакрылася ледзяной шкарлупой. А ен, нагнуўшы наперад галаву, упарта ішоў і адказваў сам сабе на пытанні, якія маглі задаць яму члены бюро. Адно, як папярэджваў старшы піянерважаты Андрэй Кузьмін, яны задавалі абавязкова: чаму наша Канстытуцыя называецца сталінскай? I Кузьмін сгрога-настрога наказваў: «Глядзіце, не заблытайцеся, бо тут ледзь што — адразу адпраўляюць за дзверы: ідзі падвучыся. Памятайце: называецца яна так таму, што напісана таварышам Сталіным і створана ў вялікую сталінскую эпоху...» Аляксей на бюро ўвесь час чакаў, калі ў яго папытаюць гэта. Але раптам пачуў: «Няма больш пытанняў?» Ён спалохаўся: дык не сказаў жа яшчэ самага галоўнага, што павінен быў тут сказаць!.. Не разумеючы сам, як яно атрымалася, ён выпаліў: «А я яшчэ ведаю, чаму наша Канстытуцыя называецца сталінскай. Яна так называецца таму, што...» Сакратар райкома ўсміхнуўся: «Добра, бачым — ведаеш. Ты прыняты...»