10.16.2.4 (2): ‘cuius detractae tristem а se ipso poenam exigere cunctatus non est’ ← BM (1,1,17): см. комм. к 9.4.38.2.
10.16.2.5: ‘apud inferos’ ← BM (II, 6, 10): ‘apud inferos’ (у галлов вошло в привычку давать в долг деньги, которые затем должны быть выплачены им ‘в царстве мёртвых’, поскольку они уверены, что души людей бессмертны).
10.16.2.6 (1): ‘ne ceteri a divinitatis cultu avocarentur’ ← BM (I, 1, 12): ‘noluerunt… quo animi hominum a deorum cultu auocarentur’ (наши предки не желали сохранять в государстве то, что отвращает людские души от служения богам).
10.16.2.6 (2): ‘quod pie dissimulare licuit, suppliciter expiavit, cumque praesidio neglegentiae errorem tueri posset, ne qua religioni fraus fieret, paenitentiam magis repraesentare curavit poenamque correctionis suae fidem quam impunitatem delicti testem esse maluit’ ← BM (VI, 5, ext. 4): см. комм. к 1.6.10.4.
10.16.2.7: ‘propior publicae religioni quam privato reatui fuit’ ← BM (1,1,10): см. комм. к 1.4.15.3.
10.16.2.8: ‘cuius facti circumspectissima sanctitate aeternam cognomine memoriam usurpavit’ ←Аммиан Марцеллин (XIV, 6.6): ‘populique Romani nomen circumspectum et verecundum’ (повсюду в чести и славе… имя римского народа); ← BM (I, 1, 20): ‘decretique circumspectissima sanctitate inpium opus censoris retexuit’ (‘охваченный праведным священным рвением’ сенат отменил этот бесчестный поступок цензора); ← BM (III, 3, 1): ‘aeternae gloriae cognomine Scaeuolae reddidit’ (он восстановил вечную славу Города своим именем — Сцевола).
10.16.3.1: ‘detrimentorum violentia lacessitis’ ← BM (IV, 8, ext. 2): ‘subsidia detrimentorum incursu quassatis erogabantur’ (помогал тем, кто пострадал от внезапных потерь близких).
10.16.3.3: ‘haec hactenus, quia publico cultu consecrata pietas privatae laudis egena non est’ ← BM (III, 2, 3): ‘hactenus istud, quia publica religione consecrata uirtus nulla priuata laudatione indiget’ (Впрочем, довольно об этом: храбрость, освященная общественным религиозным пылом, не нуждается в восхвалении толпы).
10.16.4.1 (1): ‘ob virtutis aemulationem’ ← ВМ (IV, 1, 12): eorumque ab aemulatione uirtutis profecta concitatio’ (их разногласия, проистекавшие ‘из соперничества в доблестях’, привели к тяжёлой… вражде).
10.16.4.1 (2): ‘insidias necteret’ ← ВМ (III, 8, ext. 5): см. комм. к 2.7.1.1.
10.16.4.2: ‘exsequi litteris… impressis iuberi’ ← ВМ (II, 2, 2): ‘litterarum imperii pondus et auctoritatem donan (посчитав неправильным, чтобы ‘вес и авторитет империи приносился в жертву привлекательной сладости того, как именно это написано’).
10.16.4.5: ‘ita versuti ducis’ ← ВМ (VII, 3, ext. 10): см. комм. к 11.14.11.2.
10.16.6.3: ‘plebis favorem spe eximia complectebatur’ ← ВМ (IV, 7, ext. 2): ‘totum terrarum orbem aut victoriis aut spe complexus’ (всемогущий царь, который уже ‘завоевал весь круг земель своими победами или ожиданиями таковых’).
10.16.6.6: ‘contionantis metum consimili affirmatione discussit’ ← ВМ (1,7,8): ‘sermone suo metu ejus discusso’ (‘они отговорили его’ и таким образом обрекли несчастного на гибель); ← ВМ (VII, 4, ext. 1): ‘ut metum metu… discuteret’ (увидев, что карфагеняне уже заняли по большей части его город, он переправил своё войско в Африку, ‘чтобы на внушаемый ими страх ответить таким же страхом’, а на их насилия — своими).
10.16.7.1: ‘victum labore remigem nocturna quiete firmavit’ ← KKP (IX, 10.19): ‘stativas habuit, ut vexatos milites quiete firmaret’ (область, где царь остановился, чтобы восстановить силы измученных воинов).
10.16.7.4 (1): ‘fortitudinis operam’ ← BM(W> 3, 4): см. комм. к 0.1.3.1.
10.16.7.4 (2): ‘medium amnis spatium contabulatis molibus sternunt’ ← KKP(V, 7.8): ‘contabulato mari molibus’ (полчища… ‘завалившие море камнями’).
10.16.7.5: ‘fluvius… amnis modum excedens, ingentis stagni speciem praebet’ ← ВМ (I, 6,3): ‘Albanus lacus… ullius amnis adjutus solitum stagni modum excessit’ (внезапно Альбанское озеро вышло из берегов, уподобившись переполненной ванне).
10.16.8.6: ‘infelicem fati comitem habuit’ ← ВМ (IX, 9, 2): ‘accipe me fati tui comiterh (позволь мне разделить твою судьбу).
10.16.8.7: ‘neque enim armorum pondere pressi tutum natandi eventum assequi potuerunt’ ← BM (III, 2, 1): см. комм. к 10.12.2.4.
10.16.10.1: ‘ultionem… sitientes’ ← ВМ (VII, 3, ext. 6): см. комм. к 10.8.4.4.
10.17.1.3: ‘absque ulla majestatis suae deminutione praefecit’ ← ВМ (VIII, 15, ext. 1): ‘sine ulla deminutione Romanae majestatis’ (без ущерба для величия Рима).
10.17.3.2: ‘percipiendae litterarum disciplinae gratia doctoribus traditus’ ← ВМ (I, 1,1): ‘percipiendae sacrorum disciplinae gratia traderentur’ (десять царских сыновей ‘были отданы жителям Этрурии для изучения этой божественной науки’).
10.17.3.3: ‘ne alienigena ingenii exertatione patrios ritus pigrius prosequeretur’ ← ВМ (II, 2,3): ‘ne alienigena ingenii exertatione patrii ritus seruus transfuga existeret’ (я думаю, что, ‘упражняясь в чужеземном умствовании’, ты боялся, ‘как бы не стать постепенно изменником национальной традиции’).