Выбрать главу

11.10.5.4: ‘a Kanuto vulgi animos… avertit’ BM (II, 4,3): ‘avertit vulgi anumum’ (шаг, который более всего ‘обидел толпу’ и нанёс удар по популярности Сципиона).

11.10.6.1: ‘cuius ipse incolumitatem protexerat’ BM (1,8,6): ‘Thurinae urbis… incolumitatem… protegeret’ (Консул Г. Фабриций ‘защищал город Фурии’ с особым рвением); BM (V, 4, ext. 6): ‘ad protegendam patris incolumitatem’ (то же самое показал и сын Креза, лишённый возможности говорить, а значит, ‘защитить отца’).

11.10.6.2: ‘perquam stultum ratus eius se promissis infracta fortuna credere, cuius eadem adhuc vigente minas acceperit’ BM (I, 1, ext. 3): см. комм. к 10.21.5.1; BM (IV, 7, praef.): см. комм. к 8.8.4.4.

11.10.7.2 (1): ‘ius in refellenda accusatione concessit’ BM (III, 7, 1d): ‘refellique inimicorum accusatio poterat’ (были представлены записи поступлений и расходов, ‘с помощью которых он смог отвести обвинение своих противников’).

11.10.7.2 (2): ‘antea testium fide subnixam defensionis praesidio repellere non licebat’ BM (VIII, 1, abs. 3): ‘defensionis praesidia invalida fide nitebantur’ (его дело казалось безнадёжным, поскольку обвинение было вполне убедительно, тогда как ‘доводы защиты не вызывали особого доверия’).

11.10.7.3 (1): ‘quod jus usurpatione firmatum’ BM (II, 3, 1): см. комм. к 10.18.19.5.

11.10.7.3 (2): ‘familiäre liberati’ Апулей, Метаморфозы (IX, 25): ‘familiärem sibi midierem’ (уйти из дому к какой-нибудь ‘знакомой женщине’).

11.10.7.7 (1): ‘quem morem… pertinaciter retentum’ BM (II, 2, 4): ‘qui mos adeo pertinaciter retentus est’ (Этот обычай поддерживался настолько усердно, что…).

11.10.7.7 (2): ‘Dani… ad hoc usque tempus obstinate usurpant’ BM (III, 3, ext. 6): ‘apud Indos uero patientiae meditatio tam obstinate usurpari creditur, ut…’ (говорят, что у индийцев в ходу следующее упражнение в терпении, а именно…).

11.10.8.2: ‘aliquanto… speciosius’ BM (IV, 2, 4 и VII, 3, 9): см. комм. к 7.2.2 А.

11.11.1.1: ‘amplificandae religionis’ BM (I, 1, 1): см. комм. к 14.43.3.2.

11.11.3.1 (1): ‘solutos hebetatosque prisci iuris nervos’ BM (II, 6, 1): см. комм. к 6.S.6.2.

11.11.3.1 (2): ‘omnibus ingenii modis ad reparandam patrii moris disciplinam connisus’ BM (II, 7, 2): см. комм. к 8.14.10.1.

11.11.3.1 (3): ‘probatoris justitiae cultum’ Юстин (XXV, 5.3): ‘raro… justitiae probatoris visum fuisse’ (редко можно было увидеть… человека более непорочной жизни и ‘более испытанной справедл ивости’).

11.11.3.1 (4): ‘concussumque et labentem aequitatis tenorem in pristinum habitum revocavit’ BM (IV, 1, ext. 4): ‘concussum et labentem ciuitatis statum in pristinum habitum reuocavit’ (это забвение… возвратило потрясённое и разрушающееся государство к прежнему его состоянию).

11.11.3.2 (1): ‘omnia antiquae consuetudinis momenta’ BM (II, 6, 7): ‘omnia antiquae consuetudinis momenta (знак того, что даже в самых незначительных делах для них сохраняют огромное значение ‘все их древние обычаи’).

11.11.3.2 (2): ‘paternae severitatis vestigia sollicitus usurpavit’ BM (II, 1, 1): ‘veteris consuetudinis vestigia usurpantur’ (хотя они более не ищут ауспиций, но ‘хотя бы сами по себе сохраняют старую традицию’).

11.11.4.2: ‘primum inter proceres locum perinde ас ducibus assignavit’ BM (I, 5, ext. 2): ‘eique primum in acie locum perinde ac duci adsignarunt’ (приняли Эас как своего полководца, поместив его в первом ряду).

11.11.5.1 (1): ‘pontificibus dignitatis incrementa donavit’ BM (IV, 7, 5; V, 7, 2; VI, 9, 7): см. комм. к 11.7.20.2.

11.11.5.1 (2): ‘privatorum clericorum ordinem benignissimis decretis adornare studebat’ BM (V, 2, 1): ‘matronarum ordinem benignissimis decretis adornavit’ (В их честь сенат в своей бесконечной доброте основал сословие матрон).

11.11.6.2: ‘propositi irrita suasio fuit’ BM (IV, 3, ext. 3; IX, 15, ext. 1): см. комм. к 3.6.5.8.

11.12.1.2: ‘nocte igitur, quam dedicationis dies insecuturus… sacristae somnum capienti quidam… per quietem^praecepit’ BM (I, 7, 1): см. комм. к 10.22.2.7.

11.12.2.4: ‘neque petrarum pondere, quae undique congerebantur, elisus neque ulla collapsae molis importunitate quassatus, tutum quietis usum habuit’ BM (III, 2,1): ‘neque altitudine deiectus quassatusve nec pondere armorum pressus nec ullo uerticis circuitu actus, ne telis quidem, quae undique congerebantur, laesus tutum natandi euentum habuit’ (Его не смутила высота берега, оружие и доспехи не увлекли его на дно своим весом, его не затянул водоворот, в него не попала ни одна стрела или копье, хотя они летели со всех сторон, и он благополучно доплыл до земли, не пострадав).

11.12.2.5: ‘mediis lapidum coagmentis’ BM (I, 6, 12): ‘inter coagmenta lapidum’ (большая зелёная пальма вдруг выросла ‘между камнями’).

11.12.2.6: ‘omnium in eum oculos religiosa vulgi admiratione convertit’ BM (I, 8, 2): ‘inter religiosam omnium admirationem conspectus’ (все наблюдали за ней со священным трепетом); BM (II, 5,4): ‘vulgi oculos in se convertere’ (коллегия флейтистов также была предназначена ‘для привлечения внимания толпы’ на форуме); BM (III, 2, 1): ‘tot civium, tot hostium in se oculos convertit, stupentis illos admiratione’ (он один ‘приковал к себе взгляды и соотечественников, и врагов: первые смотрели на него с восхищением’, вторые — со смешанным чувством радости и ужаса).