8.ІХ. У 17 гадзін 10 мінут ад перона Мінскага вакзала пачынае кратацца калінінградскі цягнік.
Пакуль вагоны набіраюць разбег, чуваць, як услед нам ляцяць развітальныя воклічы праважаючых. За густой сеткай дажджу хутка прамільгнулі знаёмыя контуры прывакзальных дамоў, а калі мінулі прыгарады — насустрач пайшлі зялёныя лугі і пералескі.
I вось мы едзем у Калінінград, адтуль па моры — у Нью-Йорк, на 15-ю сесію Генеральнай Асамблеі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый. Ужо ў дарозе мы дачуліся, што на параходзе, на якім паплывём, будзе і Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў.
У купэ нас двое: рэдактар «Камуніста Беларусі» Я. I. Качан і я. Неяк хутка надышоў вечар. Леглі спаць — не спіцца. Успамінаем розныя сустрэчы, супольных знаёмых. Якаў Іосіфавіч партызаніў на Гродзеншчыне. Ён ведаў майго старога друга па падпольнай працы ў Заходняй Беларусі Паўла Адынца, які загінуў, прарываючыся праз варожае акружэнне. Ведаў і Міхася Васілька, пра смерць якога мы перад самым нашым ад’ездам атрымалі сумную вестку.
Міхась Васілёк — адзін з тых нашых пісьменнікаў, якім прыходзілася пачынаць сваю літаратурную вучобу і працу ва ўмовах белапанскага прыгнёту. Мы з ім у 1936 годзе разам уступілі ў партыю. Да гэтага ён працаваў у «Грамадзе», друкаваўся ва ўсіх легальных камуністычных і прагрэсіўных газетах і часопісах. Ён быў паэтам, які не вельмі ярка вылучаўся сваёй арыгінальнасцю, але разбудзіў многіх сваімі простымі і шчырымі вершамі. Ён быў той магнітнай стрэлкай компаса, якая ў змрочныя ночы панскай няволі памагала многім знайсці сваю дарогу.
Па шыбах няспынна сячэ буйны дождж.
Добра, што я захапіў з сабою цэлы ахапак непрачытаных часопісаў, газет. Відаць, іх хопіць аж да самага Нью-Йорка.
Нат не заўважыў, калі прыехалі ў Вільнюс, горад, з якім у мяне даўняя дружба і паўз які я ніколі не магу праехаць не павітаўшыся. Эх, які вецер!
А мне і ў такое надвор’е прыемна пастаяць на гэтым пероне, праз які столькі разоў праходзіў то з торбай вясковых сухароў і школьных падручнікаў, то з пачкам камуністычнай нелегальнай літаратуры.
9.ІХ. Калінінград. Пачынае світаць. Адны пайшлі шукаць свежых газет, другія — выпіць шклянку чаю. Я пайшоў галіцца. Ад вакзальнага цырульніка, які доўга скроб мяне (галіў не спяшаючыся, бо яшчэ не было кліентаў), пачуў пра надвор’е і пра ўраджай у вобласці, пра рыбную лоўлю, адбудову горада і нават рыначныя цэны.
Магчыма, што я сваёй цярплівасцю заваяваў сімпатыю і давер цырульніка, бо ён падзяліўся са мною і самай важнай навіной:
— Вы заўважылі, як горад упрыгожаны сцягамі, транспарантамі? Усе рыхтуюцца сустракаць Мікіту Сяргеевіча, які сёння прылятае ў Калінінград. Вы гэта ведаеце? Ну, як я вас пагаліў, не парэзаў?
I хоць я ў душы праклінаў сябе, што ў такі ўрачысты дзень неасцярожна даверыў бараду такому скуралупу, усё ж падзякаваў яму і хутчэй пайшоў да вагона. Неўзабаве выгрузілі багаж і аўтобусам паехалі ў Балтыйск. Спыніліся ў гасцініцы. Шкада, што не было ў нас часу пазнаёміцца з горадам. Пасля абеду мы толькі паспелі забегчы ў аптэку купіць ад марской хваробы аэрон і вярнуліся ў Калінінград. Тут мы сустрэлі К. Т. Мазурава, убачылі членаў украінскай дэлегацыі на чале з М. В. Падгорным, дэлегацыі Балгарыі, Венгрыі, Румыніі, тт. Тодара Жыўкава, Янаша Кадара і Г. Георгіу-Дэж.
Калінінград у гэты дзень выглядаў па-святочнаму. Дзесяткі тысяч яго жыхароў з жывымі кветкамі, з транспарантамі запоўнілі вуліцы, якія вялі да аэрапорта.
Толькі пад вечар мы зноў прыехалі ў Балтыйск. Апошнія мінуты развітання. Матросы, жанчыны, моладзь, дзеці прыветна махаюць шапкамі, хусткамі, рукамі. Вось наша прыгажуня «Балтыка» адыходзіць ад пірса. Усё шырэй паласа цёмнай марской вады, якая аддзяляе нас ад берага, ад горада, дзе пачынаюць загарацца вячэрнія ліхтары.
А вецер усё мацнеў, рэзка гайдаючы корпус парахода. Недзе паляцелі талеркі, нешта разбілася. Некаторыя з дэлегатаў пайшлі па аэрон. Але і ён ужо не памагаў. Не ўсе змаглі вытрымаць да канца вячэры. За сталамі віднелася шмат пустых месц. Засталіся толькі найбольш вынослівыя, у тым ліку і члены нашей беларускай дэлегацыі. Мікіта Сяргеевіч жартаваў з украінскіх сяброў:
— Не вытрымалі. А яшчэ марская дзяржава!
11.IX. Кожны дзень мы на гадзіну назад пераводзім стрэлкі сваіх гадзіннікаў. Стрэлкам нічога. А я не магу прызвычаіцца да новага распарадку і ўстаю на 2-3 гадзіны раней за астатніх.