Гісторыя з помнікамі Сталіна падобна да гісторыі з помнікамі Калігулы, якія, як пісаў Светоній, пасля яго смерці былі знішчаны за адну ноч. Бяда, што ў нас не ставілі помнікаў простым людзям. У Даніі на востраве Лааланд стаіць помнік жанчыне (польцы), якая навучыла мясцовых жыхароў вырошчваць цукровыя буракі.
Хацеў пайсці ў тэатр на «Танга» Мрожака, але прыйшлі госці, так і не змог выбрацца. Агулам, па колькасці тэатраў далёка мы адсталі ад старажытных грэкаў і рымлян. Яны будавалі іх у кожным горадзе. А колькі было сцэн пад адкрытым небам. Помню, у Грэцыі ў адным з такіх тэатраў гід на сцэне шаргацеў газетай, і чуваць было з адлегласці дзесяткаў метраў, на самых апошніх радах. Толькі ў жылых дямах мы дабіваемся такой акустыкі. На ўсіх паверхах чуваць, хто рыхтуе адбіўныя і што робіцца.
Розныя бясконцыя пленумы, пасяджэнні замянілі ўсе нашы асабістыя кантакты, у выніку чаго пачалося масавае адзічэнне.
12.ІІІ. Зараз усе заняліся рэвізіяй гісторыі. Кожны перарабляе яе на свой капыл. Успомніў словы аднаго з героеў Ле Карэ: «Бачыце, мая работа заключаецца ў тым, каб хлусіць у інтарэсах краіны, аднак праблема ў тым, што я не знаю, дзе праўда».
14.ІІІ. Як ніколі востра стаіць у нас пытанне мовы. Многія пісьменнікі пішуць не на сваёй роднай мове. Як асуджаць за гэта Джойса, Конрада, Гогаля, Кафку, Тувіма, Набокава, Маршака, Айтматава?..
15.ІІІ. Гаварыў па тэлефоне з Піменам. Піша артыкул аб мове. Думае ўзяцца за прозу, за ўспаміны.
Не дае жыць праклятая дыхавіца. Вяртаючыся з прагулкі, купіў яблыкаў. Вецер. Дождж.
Як грыбы, растуць розныя аб’яднанні, таварыствы, асацыяцыі. На мільёны долараў падпісваем умовы на будаўніцтва розных палацаў, аб’ектаў, без якіх маглі б абыходзіцца, як, напрыклад, культурны тэатральны цэнтр у Мінску або забаўны гарадок пад Ракавам. Дзе той народны кантроль, які паставіў бы заслон гэтаму вар’яцтву?
Трагізм жыцця ўсё часцей непакоіць мяне. Можа, навеялі яго творы Кафкі, Леанардзі, катастрафістаў, якія апошнімі днямі перачытаў.
Цікавыя бываюць біяграфіі пісьменнікаў: Лопэ дэ Вега служыў у інквізіцыі, Л. Гіра быў міністрам унутраных спраў у буржуазнай Літве, Рэмбо — падарожнікам і спекулянтам, які насіў у сваім поясе 8 кг золата, што і падарвала яго здароўе…
Пісьмо ад Гао Мана. Збіраецца выдаць новы зборнік маіх вершаў. Зараз перакладае іх на кітайскую мову.
А ў СП — няспынныя спрэчкі, баталіі.
Статыстыка: у Польшчы было спалена 10 тысяч чараўніц, а ў Еўропе, толькі на нямецкім абшары — мільён. Палілі за засуху, за сапсутае ў кароў малако, за каўтун…
Яшчэ ніколі ў нас не было такога балагана. Наша дэмакратыя стала падобнай да былой шляхецкай. Шмат каму яна імпануе, бо Захад ёй апладыруе. Зараз ідзе засцянковая ідэалізацыя ўсяго беларускага.
А ў Арменіі і Азербайджане — забастоўкі, бойкі. Вось табе і апяваная намі дружба народаў!
Чуюся нейкі разбіты. Дыхавіца. Не памагаюць і прыпісаныя Аркадзем Паўлавічам уколы дзіпрамонію і фосфадэну. Настрой паганы. Відаць, зноў прыйдзецца ехаць у Вільнюс, хоць малая надзея, што нешта ўдасца зрабіць з маім хворым сэрцам, якое ўсё горш і горш працуе.
26.V. Усе дні стаіць гарачыня. Сядзім ля тэлевізараў і сочым за спрэчкамі дэпутатаў. Баюся, каб наша дэмакратызацыя не прывяла да развалу і дзяржавы, і эканомікі, якая ўсё больш і больш пачыяае кульгаць.
Пазнаёміўся з Чу Кійем, які пераклаў на кітайскую мову некалькі маіх вершаў. Заўтра ён едзе ў Ленінград.
15.VІ. Толькі што прайшла канферэнцыя «Народ, культура, перабудова», на якой шмат было гасцей з Балгарыі, Венгрыі, В’етнама, ГДР, Кампучыі, Лaoca, Манголіі, Польшчы, Румыніі, Чэхаславакіі і з нашых саюзных рэспублік.
1.VІІ. Прачытаў інтэрв’ю карэспандэнта французскай газеты з Ярузельскім, які дасціпна зазначыў, што калі б на выбарах у сейм этыкетку «Салідарнасць» наклеіць на каня, то ён быў бы выбраны. Нешта падобнае наглядаецца і ў нас.
Куды падзелася сапраўдная паэзія? Усё больш моднымі становяцца вершы, да сэнсу якіх цяжка, а то і немагчыма дабрацца. Мо таму зараз слова «паэт» не выклікае ранейшых эмоцый, акрамя здзіўлення, што яшчэ існуе такая прафесія. Калі паэт становіцца паэтам? Я гэта адчуў толькі пасля свайго чацвёртага зборніка «Пад мачтай».
Праслухаў выступленне Гарбачова аб нашых нацыянальных канфліктах, якія пагражаюць саюзу народаў краіны. Відаць, позна мы гэта ўбачылі. Небяспека гэта была ўжо, калі мы спявалі: «Саюз непарушны рэспублік свабодных…». Відаць, трэба асцерагацца, дзе трэба і дзе не трэба ўжываць такія словы, як: «навекі», «назаўжды», «ніколі»…
2.VІІ. Заходзілі М. Мятліцкі і Л. Галубовіч, які ніяк не можа з сям’ёй прыпісацца ў Мінску і знацсці нейкую работу. Падарылі свае першыя зборнікі. Цікавыя і здольныя хлопцы. Можа, наш літфонд зможа дапамагчы.