18.ХІІ. Два дні прасядзеў дома. Сёння адбылося пахаванне А. Д. Сахарава.
Адліга. Пётр Маркавіч Кузюковіч раіць паехаць падлячыцца ў Бараўляны. Апошні раз на рэнтгене: застойныя з’явы ў лёгкіх і сэрцы велізарныя, як вушанка. Адным словам, пара зматваць вудачкі.
Нешта сёння позна няма газет. А крызіс усё разрастаецца. Можа праліцца шмат крыві, у якой усе захлынёмся. Узяўся за пісанне віншавальных навагодніх паштовак.
21.ХІІ. Мы часта гаворым аб трагічным становішчы беларускай мовы ў рэспубліцы. Але ніколі нас не зразумець людзям, якія самі гэтага не перажылі, людзям, якім не пагражала, як нам, поўная асіміляцыя. Шкада, што і нашы першыя творы, якія былі каталізатарамі нацыянальнай самасвядомасці, з’явіліся са спазненнем на цэлае стагоддзе, таму і не змаглі выйсці за свае этнаграфічныя межы.
Дачытваю «Архіпелаг ГУЛАГ». Страшная рэч.
Дзеля чаго ўсё гэта рабілася? Салжаніцын прабуе адказаць на гэта пытанне. Але каб на яго знайсці адказ, трэба пранікнуць у чорную душу самога д’ябла.
30.ХІІ. Здаецца, ніколі так сумна не сустракаў Новы год. Званіў скульптар Міско. Хоча ляпіць мой партрэт. Не раіў яму на мяне псуць гліну. Хутчэй бы развітацца з працай у СП.
1990
1.І. Прыехаў Федзя. Прывёз гасцінцаў — пількаўскіх грыбоў, ягад, тварагу. Перастаю арыентавацца ў нашым балагане розных асацыяцый, аб’яднаній, таварыстваў… Узяўся за новую падборку вершаў для «Полымя».
12.І. У «Правде» — кароткая анатацыя пра І. Барбаруса. Я і не ведаў, што ён пакончыў жыццё самагубствам. Апошні раз сустракаўся з ім на нейкім юбілеі ў Таліне. Ён, здаецца, быў старшынёй прэзідыума Савета Міністраў Эстонскай ССР. Тады ён мне падарыў цудоўна ілюстраваны фальклорны эпас Крэйцвальда «Калевіпоэг».
14.І. Цяжкая ноч. Цяжкі дзень. Рыхтую новую сваю падборку, а зборніка, відаць, не дачакаюся, бо хвароба ўсё больш узмацняецца. У антыкварным магазіне набыў Ю. Чаховіча, які ў першыя дні вайны загінуў у Любліне.
20.І. Праслухаў выступленне Гарбачова, у якім ён заклікае спыніць братазабойную барацьбу ў Азербайджане і Арменіі. Хто мог прадбачыць, што пасля столькіх год савецкай улады, столькіх дэкларацый, клятваў і гімнаў аб вечнай дружбе народаў можа пачацца такая разня!
24.І. Быў у кардыялагічным цэнтры. Думаў там легчы на рамонт, бо з кожным днём чуюся ўсё горш. Амаль нічога не засталося з былога майго аптымізму. Ледзь хаджу, трымаючыся за дзве спадніцы — жонкі і паэзіі.
25.І. Лечкамісія. Уколы, кропельніцы. Заходзілі Максім, Іра. У палатах пасля нейкай аварыі сцюдзёна. Ледзь дачакаўся світання. Званіў Любашы. Яна хрча прасіць, каб мяне перавялі ў лепшую палату. Напто?
29.І Званіў I. П. Шамякін. Казаў, што яго былі выставілі кандыдатам у дэпутаты, але ён адмовіўся.
Часта мяне наведваюць Максім з Оляй і Жэнечкам, Верачка з Дзяніскам, Ірыша, ну і Любаша, хоць ёй вельмі цяжка самой.
Атрымаў паштоўку ад былога дамброўшчыка — Яна Выкі. Зараз яму, здаецца, пад 90 год. Трэба будзе адпісаць.
Ціск і рытм крыху нармалізаваліся. Толькі адкуль гэта праклятая дыхавіца? Саша збіраецца ў Італію. Мо адтуль прывязе якія лекі.
Выплыў месяц. Відаць, пахаладае. Набліжаецца даўжэзная бяссонная ноч.
8.ІІ. Перавялі ў палату 408. Ляжу разам з хворым Я. А. Глебавым. I ў яго — справы невясёлыя. Узяўся перакладаць верш С. Высоцкага «Ліст у ноч»:
Дзесь на друзах Варшавы блукае
Мая ў горы самотным дзяціна.
Мо пабачыш яе, мо спаткаеш
Дзесь на прыгараднай лугавіне
Ў абшарпанай сукенцы, галоднай
На завулку, што зваўся Галодным.
Там блукае сярод папялішчаў,
Дзе шукае знаёмага дома
Сярод іншых дамоў і дварышчаў,
Ды пра гэта не кажа нікому.
Там стаіць, згаладалая, мерзне.
Можа, стрэнеш ля Брамы Жалезнай
Без апекі бацькоўскай і боскай
На былой вуліцы Маршалкоўскай.
I ніколі вакзал не мінае,
Мая крошка, дачушка малая.
Згараваная, сумная, плача,
Знаючы, што не будзе іначай.
Неадступная думка трывожыць,
Згаладалая, шэпча, а можа,
Я вярнуся ці вернецца матка.
I так ходзіць туды да астатку,
Аж пакуль перон не апусцее
Сярод ночы марознай, завеі,
Мая бедная сіраціна.
Калі стрэнеш яе ты часінай,
Памажы ў яе горы, няшчасці,
I скажы, што і сёння я часта
Ўспамінаю дачушкіна імя,
Яе, спаленую ў Асвенціме.
Ледзь закончыў гэты пераклад. Так ён мяе не даваўся, быццам заржавелі ў маёй галаве ўсе дэталі. Вечарам заходзіў М. А. Хадзінскі, які сёння дзяжурыць па аддзяленні. Доўга мы з ім прагаварылі пра «дела давно минувших дней». Апошнімі часамі не пакідае мяне нейкая трывога, нейкае прадчуванне бяды. На небасхіле ўсё больш збіраюцца хмары, і невядома, якім дажджом яны пральюцца над нашай зямлёй.