Francio: En dokumento de la 11-a de oktobro 1938, la tiamaj Direktoroj pri Teiknika kaj Duagrada Edukaldo rekomendis al la Rektoroj de la diversaj „Akademioj" tra Francio subteni la dis- vastigon de Esperanto-instruado. Ili aparte menciis la eblecojn por instruado de Esperanto dum la t.n. „direktitaj agadoj" ekster la oficiala lerneja horaro.
Germanio (FRG): La nunan situacion difinas la decido de la Ministroj pri Kulturaj Aiferoj de ĉiuj Landoj (Lander) de la 4-a/5-a de novembro 1954, reviziita la 28-an/29-an de septembro 1961: „La enkonduko kiel deviga Objekto estas malakceptita; la instruadon de Esiperanto en libervolaj studgrupoj nenio malhelpas."
Hindio: Estas neniu preskribo por aŭ kontraŭ la instruado de Esperanto.
Hispanio: Esperanto povas esti instruata dum „kromaj horoj" laŭ la elekto de la lernanto.
Hungario: Esperanto povas esti instruata laŭ Dekreto 25386/1963 (Kleriga Bulteno, Jaro VII, n-ro 19, la 1-an de oktobro 1963, paĝo 430. „La instruado de lingvo Esperanto en ĝeneralaj kaj mezaj ler- nejoj".) Oni rajtas instrui Esperanton en la kadro de la oficiala horaro en ĝeneralaj lernejoj (klasoj 5-8), kondiĉe ke la instruisto finis la kursojn de Hungara Esperanto-Asocio por lingvo-instruado. En mezlernejoj Esperanto povas esti instruata kiel fremda lingvo, nedevige, laŭ la Ministeriaj Instrukcioj, n-ro 69/1957/M.K.12/M.M.
Israelo: Dum 1967 kaj 1968 oni komencis instrui Esperanton en du mezgraidaj lernejoj en Natanja kun permeso de lernejestroj kaj la'Edulkministro. En 1967 la Eduikministro eldonis tri mil ekzemple- rojn de broŝuro pri la instruado de Esperanto en mezgradaj lerne- joj. Sekve, okazis en multaj lernejoj prelegoj pri Esperanto, en la kadro de socia edukado. Ekzistas Esperanto-ekzamenoj kiel por aliaj temoj kaj la instruistoj estas pagataj por la Esperanto-instru- ado.
Italio: Cirk. Let. Prot. N. 12411 de la 11-a de februaro 1951 de la Ministro de Publika Instruado informis ĉiujn Provveditori agli Studi, t.e. la oficialulojn ŝarĝitajn en ĉiuj provincoj pri kontrolado de la unuagradaj kaj mezgradaj lernejoj, ke 'la instruado de Esperanto devas esti favorata almenaŭ en tiuj centroj, kie jam troviĝas kva- lifikitaj instruistoj. Sekve, oni rajtas instrui Esperanton kiel eiek- tebian studobjekton kun permeso de la lernejestro, dum kromaj 'horoj. La instruistoj ne ricevas pagon.
La Leĝpropono n-ro 1816 estis denove prezentita al la Parlamento la 23-an de majo 1969 kaj ricevis la novan numeron 1489. Ĝi celas la fakultativan instruadon de Esperanto al 9-10jaraj gelernantoj dum lernejaj horoj: se elektita kiel lernobjekto, Esperanto fariĝas deviga dum tri jaroj, post kio ĝi ricevas mencion en la lerneja di- plomo. Kiel menciite, la projekto ankoraŭ ne fariĝis leĝo. Pro diversaj kaŭzoj estis necese renovigi la agadon en 1972.
Japanio: En gvidlibroj por instruistoj de mezgradaj lernejoj (11- 19jaraj iernantoj) estas klare menciite, ke oni rajtas oficiale instrui Esperanton se la instruisto havas diplomon. La temo estas unue fakultativa, sed post la elekto fariĝas deviga; kaj la instruado oka- zas ne en la kadro de lingvo-instruado, sed en tiu de sociaj studoj.
En la Manifesto de la Japana Socialista Partio troviĝas punkto, kiu celas, post eventuala enoficiĝo, la devigan enkondukon de Es- peranto kiel unua lingvo en ĉiujn elementajn lernejojn.
Jugoslavio: Laŭ letero n-ro 61-10/65-1 de la 18-a de marto 1965, la Ĉefo de la Kabineto ĉe la Federacia Sekretariato por Klerigo kaj Kulturo informis Jugoslavian Esperanto-Ligon, ke aparta per- meso por la instruado de Esperanto ne necesas, ĉar ĝi jam estas inkluzivita inter la aliaj lingvoj, kiuj povas esti fakultative instrua- taj en Jugoslavio.
Kanado: Ciu provinco respondecas pri siaj propraj edukaj aran- ĝoj. Estas neniu leĝo por aŭ kontraŭ la instruado de Esperanto, sed nuntempe Esperanto estas instruata ĉefe kiel klubagado post lernejaj horoj.
Kolombio: Oni rajtas instrui Esperanton, sed nur sub la kon- diĉo, ke tiu instruado ne kontraŭas la ŝtatan sekurecon, publikah moralon aŭ ordon. Se instruata, ĝi estas fakultativa temo.
Madagaskaro: Esperanto povas esti instruata kondiĉe, ke la in- struisto posedas aŭ (i) Ateston pri Kapableco de la Franca Espe- ranto-Instituto (antaŭ la 9-a de februaro 1968), aŭ (ii) la kores- poiidan diplomon de la Malgaŝa Esperanto-Instituto mem.
Nederlando: Esperanto estis enkondukita en la daŭrigajn ele- mentajn kaj la duagradajn lernejojn laŭ Reĝa Decido de la 16-a de julio 1964, kiu estis pulblikigita en la Oficiala Gazeto de la 13-a de aŭgusto 1964, n-ro 307.
Laŭ Reĝa Decido de la 23-a de decembro 1964, publikigita en la Oficiala Gazeto de la 14-a de januaro 1965, n-ro 574, estis enkon- dukita la ŝtata diplomo L.O. Diplomo pri Esperanto, kiu estas akire- bla nur por profesiaj instruistoj. Ili ricevas pagon por la Esperanto- instruado. La leĝo pri la prepara scienca instruado ebligis, ekde la 1-a de aŭgusto 1968, la elekton de Esperanto kiel fakultativa studobjekto en diversaj mezgradaj lernejoj.
Novzelando: Ne ekzistas preskribo por aŭ kontraŭ la instruado de Esperanto, kvankam la Eduka Akto listigas diversajn studobjektojn, kiuj estas devigaj. Esperanto ne estas menciita, sed lernejestro raj- tas utiligi prOksimume kvin horojn semajne laŭ sia bontrovo; kaj la instruado de Esperanto estas permesita en la kadro de tiuj horoj kaj tiu bontrovo, t.e. kiel fakultativa stuidobjdkto.
Rilate al elementaj lernejoj, oficiala gvidlibro pri la instruado de la angla lingvo sciigas, ke oni rajtas etendi la lingvo-sciojn de la infanoj per la instruado de lingvoj, i.a. ankaŭ Esperanto.
Pollando: Dokumento, publikiigita la 1-an de decembro 1967, detale klarigas la studprogramon por la instruado de Esperanto en la unuaj tri jaroj de la lernado en elementaj kaj mezaj lernejoj. La lingvo estas oficiale instruebla, nedevige, en la kadro de ekster- lecionaj studoj. Instruistoj povas ricevi oficialan rajtigilon por la instruddo de Esperanto.
Sudafriko: Estas neniu presikribo por aŭ kontraŭ la instruado de Esperanto.
Svislando: Estas neniu preskribo por aŭ kontraŭ la instruado de Esperanto; la kantonoj mem rajtas decidi pri tio.
USSR: Kun la permeso de la edukaj aŭtoritatoj oni rajtas instrui Esperanton faikultative dum kromaj horoj.
Aparta situacio ekzistas en tri SSR. Ekde septembro 1969 la Ministerio pri Klerigo de Estona SSR permesas la instruadon de Esperanto en la 8-a klaso de la lernejoj, kondiĉe ke troviĝu kom- petenta instruisto kaj ke minimume 15 gelernantoj elektu la kur- son. En Litova SSR, laŭ Decido de aprilo 1969, estas eble instrui Esperanton en mezgradaj lernejoj. En la komenco estis 19 lernejoj, en kiujn estis enkondukitaj kursoj de Esperanto. La nova decido estis anoncita per 40-paĝa oficiala broŝuro de la Edukministerio de Litova SSR, en 3.000 ekzempleroj (Uzsienio halbu ir Esperanto kal- bos fakultaityviniu uzsiemimv,: Programos. Kaunas: Sviesa, 1968).
Laŭ la nova programo Esperanton povas lerni la klasoj 7-a ĝis 11-a kaj la objekto estas fakultativa. La oficiala stuidprogramo antaŭvi- das instruadon de 1H horoj semajne. La dokumento' atentigas, ke la Internacia Lingvo estas „la plej rapide lernebla el ĉiuj lingvoj de la monido", kaj ke ĝi donas bazon por la posta lernado de aliaj lingvoj. Laste, anlkaŭ la Ministerio pri Edukado de Latva SSR el- donis instruprogramon de Esperanto, devigan por ĉiuj lernejoj, kie troviĝas instrukapablaj konantoj de la lingvo kaj interesiĝantoj por lernado. Unuiĝo de Instruistoj organizis la unuajn oficialajn kursojn de Esperanto, ne nur por instruistoj, sed ankaŭ por aliaj personoj. La instruistoj ricevas salajron.
Usono: Estas neniu leĝo por aŭ kontraŭ la instruado de Esperan- to. La lernejestro, kutime kun la aprobo de la lerneja konsilantaro (lokaj civitanoj), povas fari decidon pri la erikonduko de Esperanto.