De Ferenc SzUagyi aperis multaj prozaj tradukaĵoj el la hungara kaj el la sveda. Liaj originalaj noveloj aperis libroforme en Trans la Fabeloceano, 1931 (2-a eld. 1972), unua provo de pli poste tre evoluinta majstro, en La Granda Aventuro, 1945; Inter Sudo kaj Nordo, 1950; Koko Krias jam!, 1955. Krome, kelkaj verkoj aperis en kvin rapsodioj (kolektoj de prozo kaj poezio originala kaj traduka) aperintaj iriter 1943 kaj 1953. Aperis ankaŭ kriminalromaneto: Tiet Okazis, aŭ Mistero Minora, 1958, kiu, lingve elstara, kaj atentokat- ena, plej superas la meznivelon de tiaspecaj verkoj.
Szilagyi estas realisto: liaj noveloj fontas el la ĉiutaga vivo, kaj ĝenerale sekvas ties preskribitajn vojojn. Sed kelkfoje ne okazas tiel, kaj, jen, por momento la kutima vivo estas forgesita, kaj novaj esperoj kaj spertoj transformas la rolanton. La lingvo de Szilagyi estas esenca, nerva, mallonga, kaj respegulas lian realismon.
De Teodoro Ŝvarc (1894-1968) aperis du romanoj: Modernaj Ro- binzonoj, 1923, pri la fuĝo el siberia militkaptitejo, kaj Maskerado ĉirkaŭ la Morto, 1965, kortuŝa sed simpla kaj ekzemple malpatosa romano aŭtobiografia pri la eskapo de Judo antaŭ la naziaj kaj fa- ŝistaj persekutantoj en Hungario.
Maria kaj la Grupo, 1936, estas originala romano de Imre Bara- nyai. Ĝi pritraktas la internan vivon de Esperanto-grupo, kiun li vi- das per intimisma, ipsikologia maniero. Supozeble temas pri aŭto- biografio.
En la tiama Hungario aperis aliaj verkistoj, kiuj tamen aktivis nur sur traduka kampo, sed malgraŭ tio profunde influis la starigon de prozostilo efika kaj gamkompleta. Unu el la plej eminentaj estis Karoly Bodo (1903-1963), redaktinto de Literatura Mondo, kiu tra- dukis el Karinthy, Babits, kaj novelojn por Hungara Antologio.
6.7.2.2 Prozverkistoj ĉirkaŭ la Budapeŝta Skolo. — Unu el la plej eminentaj novelistoj nehungaraj estas sendube la Anglo Leonard N. M. NeweU. Lia novelaro Bakŝiŝ aperis en 1938. Temas pri egipto- fonaj noveloj, rakorititaj kun granda konvinko. Liaj koloroj estas he- laj, lia sinteno seniluzia, socie objektiva, sed kompata.
Eminenta estis ankaŭ la Franco Raymond Schwartz, kiu verkis la romaneton Anni kaj Montmartre, 1930, ekvilibra, malemfaza ra- konto, lingve kaj psikologie trafa, pri la misaventuroj de germana knabino en Parizo. En 1963 aperis lia granda romano Kiel Akvo de l' Rivero. Temas pri famili-generacia romano, parte aŭtobiografia, kiu, krom la tria parto, iom tro haste verkita, prezentas trafan ana- lizon de karakteroj kaj sinsekvon de eventoj. Lia rakonto estas tute kredebla, lia partopreno estas varma kaj simpatiplena. Tiu verko prezentas sian aŭtoron kiel maturan verkiston, trafe observokapa- blan. Novelaro el 1920-70 aperis en la volumo Vole... Novele, 1971.
E1 la novelistoj elstaras ankaŭ la pola filmreĝisoro Jan Fethke (ps. Jean Forge, 1903- ), kiu lernis Esperanton en 1910. Liaj unuaj romanoj, Abismoj, 1923; Saltego trans JarmUoj, 1924; kaj Mr. Tot Aĉetas mil Okulojn, 1931, estas ekzemploj de inventa riĉeco, de amuza, ripoziga kaj fantaziinstiga verkado. Psikologie, liaj tipoj es- tas ne ĉiam kredeblaj, kaj cetere ili estas nur skizitaj. Liaj temoj estas fikciaj, kaj ne trovas korespondon en la realaĵo. Iom leĝeraj, kvankam belstilaj, estas liaj noveloj en La Verda Raketo, 1961. Ĉi tiuj noveloj, satiraĵoj pri kelkaj tipoj (cetere, parte neverŝajnaj), estas kelkfoje iom tro karikaturaj, sed kelkfoje sprite trafaj.
Aparte interesaj estas ankoraŭ du verkistoj: K. R. C. Sturmer kaj S. Engholm. La angla dentoteknikisto Kenelm Ralph Creuze Stur- mer (1903-1960), konata ankaŭ sub la pseŭdonimo Kenetm Robin- son, lernis Esperanton en 1922. Li verkis la romanskizon Por Recen- zo...!, 1930, la pensokolekton El la NotHbro de Praktika Esperantis- to, 1934, kaj, sub sia pseŭdonimo, la novelarojnSe Grenereto..., 1930, kaj Vol. II, 1931. Li estis verisma verkisto, kun humuro kaj, sub tre trankvila surfaco, kun bolanta sensemo, al kiu li aludis komprenige dank' al sia artisma sentemo kaj psikologia analizkapablo.
La sveda instruisto Stellan Engholm (1899-1960), esperantisto ekde 1927, verkis multe ankaŭ traduke. Li redaktis la literaturan periodaĵon Malgranda Revuo (1943-1952). Liaj romanoj estas Al To- rento, 1930 (2-a eld. 1934); Homoj sur la Tero, 1931 (2-a eld. 1963); Infanoj en Torento: unua volumo 1934 ( 2-a eld. 1946), dua volumo 1939; Vivo Vokas, 1946. Li verkis ankaŭ du novelojn, aperintajn en 1943: Maljunulo Migras kaj Venĝo. Li estis realisma verkisto de kampara medio, kiun li analizas per koloroj helaj kaj preskaŭ sen- tempaj. Brilas en liaj verkoj sobra humanisma idealismo.
De la Rumano Tiberio Morariu aperis la novelaro Sub lu Stelo, 1951; la Estono Hendrik Adamson publikigis Auti, 1934, novelon pri kampara medio; la Dano Peter Theodor Justesen (1875-1950), kur- acisto, verkis kelkajn novelojn, ĉefe en Malgranda Revuo; de la Germano Teo Jung aperis la originala romano Landoj de VFantazio, 1927, kun utopieca temo, kaj la verko Gudrun, parafrazo de la an- tikva germana eposo, 1928.
Ankaŭ kelkaj Francoj verkis proze en Esperanto: eminenta estas Georges Avril (ps. de Georges de Courmont, 1874-1952), profesia ĉef- redaktoro. Liaj noveloj aperis ĉefe en Nia Gazeto, 1934-1938. Origi- nalajn prozaĵojn verkis ankaŭ Jean Delor (1905-1955), pli konata kiel tradukanto. Libroforme aperis la novelaroj de Joel Thezard: Polusaj Glacioj sub Noktmeza Suno, 1937, kaj samjare, Nordnordaj Fabeloj.
La hispana kuracisto Rafael de San-Millan-Alonso eldonis Tri Rakontoj kaj Kelkaj Versajoj, 1914, kaj de lia samlandano JuHo Mangada-Rosenorn venis la rakonto Ferdinando VI kaj Farinelli, 1921.
De la Polo Salo Kornfeld (ps. Grenkamp) aperis la penskolekto Penseroj en 1922 (2-a eld. 1924) kaj la malgranda novelaro 5.000.000, 1931.
La Ĉeho VI. Brejnik verkis Tri Rakontetoj, 1923; de la Sloveno Franjo Modrijan aperis la simple mistika verketo Fabeloj, 1930. De la Slavo loĝanta en Turkio St. Misak eldoniĝis la rakonto Malgran- da Adamo, 1934.
La Bengalo Lakshmiswar Sinha (1905- ) aŭtoris plurajn verkojn kaj plurajn tradukaĵojn. Aŭtobiografia estas la libro Jaroj sur la Tero, 1966.
Interesaj estas la jenaj romanverkintoj: unu Serbo kaj du angla- lingvanoj. La Serbo Stevan Zivanoviĉ (1900-1938) verkis vortaron, rakontojn (La Mizeruloj, 1922; Bela kaj Stela, 1925; La Dimo de ia Maro, 1926) kaj originalajn poemojn. Lia plej konata verko estas la romano La Sonorilo de Bted, kiu aperis en 1959, sed estis preta jam de multaj jaroj. Ĝi iom suferas pro la aliiĝo de la epoko, de la moroj kaj gustoj. De la Anglo Douglas P. Boatman (1892- ) aperis en 1928 la novelo Kaprico kaj en 1932 la originala policromano La Nekonata Konato. Li verkis ankaŭ poemojn. La usona pianfabrikisto Edvvard Payson (1842-1932), kiu abunde aktivis traduke, eldonis la romanon Juneco kaj Amo, 1929, kaj la rakonton La Fantoma Edzino (kun alia policnovelo originala) en 1936.